Кіріспе

Леванттағы өзен – Хасбани (الحاصباني / ALA LC: al Ḥāṣbānī; Ḥatzbaní) немесе Снир ағысы (/ Nahal Sənir) – Иордан өзенінің ең ірі саласы. 19 ғасырдың ортасындағы жергілікті тұрғындар Хасбаниді Жоғарғы Иордан өзені деп білген. Хасбани өзенінің көп бөлігі Ливандағы екі көзден – Ваззани мен Хакзбихтен бастау алады, соңғысы Хасбанидің жоғарғы ағысындағы бірнеше көздердің тобы. Хасбани Ливанның Уади әл-Тайм аймағынан 40 шақырымға жуық (25 миль) ағып өтеді, содан кейін Гаджар маңында шекараны кесіп, Солтүстік Израильде Баньяс және Дан өзендерімен бірігіп, Иордан өзенін құрайды. Гаджардан төмен ағысында Хасбани Ливан мен Голанның Биік жазығы арасындағы шекараның бір бөлігін құрайды. Ваззани мен Хакзбихтің біріктірілген су ағыны жылына орташа есеппен 138 миллион текше метрді құрайды. Хасбани суының шамамен 20 пайызы Гаджар маңындағы Ваззани көзінен шығады, ол Ливанның Голан Биік жазығымен шектес, Хермон тауының батысында орналасқан. Ваззани көзінің үлесі өте маңызды, себебі ол Ливан мен Израильде Хасбаниге жыл бойы үздіксіз су жеткізіп тұратын жалғыз көз.

Қазіргі заманғы тарих

Хасбани 1955 жылы АҚШ-тың арнайы елшісі Эрик Джонстон ұсынған Иордан алқабының бірыңғай су жоспарына енгізілді. Жоспар бойынша Ливанға жылына 35 миллион кубометр су бөлінуі тиіс болған. Араб лигасы бұл жоспарды қабылдамады. Оның орнына, 1964 жылғы қаңтарда Каирде өткен екінші араб саммитінде Лига Сирия, Ливан және Иордания суды бұру жобасын бастауға келісім берді. Сирия Баниас өзенінің ағысын Израильден бұрып, Голан қабаттарымен Ярмук өзеніне қарай бұру үшін канал құрылысын бастады. Ливан Хасбани өзенінен Баниасқа дейін канал салып, жобаны аяқтауды жоспарлаған. Жобаның мақсаты Иордан өзенінің салаларынан 20-30 миллион кубометр суды Сирия мен Иорданияның дамуы үшін бұру болды. Бұл Израильдің әскери араласуына әкелді, бірінші кезде танк пен артиллериядан оқ жауып, кейін сириялықтар құрылысты шығысқа қарай жылжытқанда әуе шабуылы жасады. Аудандағы су ресурстарын пайдалану, оның ішінде Хасбани, қақтығыс тудырды және 1967 жылғы Алты күндік соғысқа себеп болған факторлардың бірі болды. 2001 жылы Ливан үкіметі Гаджар ауылын сумен қамтамасыз ету үшін 10 см диаметрі бар кішкентай сорғы станциясын орнатты. 2002 жылдың наурыз айында Ливан Хасбани өзенінің бір бөлігін Ваззани ауылын сумен жабдықтау үшін бұрды. Ариэль Шарон бұл әрекетті "соғысқа себеп болатын жағдай" деп атап, соғысқа әкелуі мүмкін екенін айтты. Израильдің "Мекроот" су компаниясы Хасбани өзенінің солтүстік бөлігінде демалыс (каноэмен жүзу) іс-шараларын жүргізуге рұқсат берді.