Кіріспе

Ертедегі христиан қасиеттілері Хризант және Дария (3-ғасыр – 283 ж.с.) ерте христиан дәуірінің әулиелері. Олардың есімдері «Martyrologium Hieronymianum» ертедегі шейіттер тізімінде кездеседі, ал Римде олардың бейіті деп саналатын жерде олардың құрметіне шіркеу салынған.

Аңыз

Иоганн Петер Кирштің «Католик энциклопедиясында» айтқанынша, «Шейіттердің істері» (Acts of the Martyrs) Хризант пен Дария туралы аңыздарды Армений сияқты авторлар грек және латын тілдерінде жазған, бұл аңыздар бесінші ғасырдан бастап жазылған және барлығы «тарихи құндылығы жоқ». Аңыз бойынша, Хризант Нумериан билік құрған кезде өмір сүрген египеттік патриций Полемий немесе Полеонның жалғыз ұлы болған. Оның әкесі Александриядан Римге көшіп келді, және Хризант сол заманғы ең жақсы біліммен тәрбиеленді. Рим әлемінің шектен тыс әрекеттерінен көңілі толып, ол Апостолдардың істерін оқып бастады. Содан кейін Карпофор атты дін қызметкері оны крещениеден өткізіп, христиан дінінде тәрбиеледі. Әкесі Хризанттың дінге өтуіне наразы болып, оған Минерваның римдік жындысы Дарьяға үйлену арқылы секулярлық жолдарды сіңіруге тырысты. Хризант әйелін дінге көндіріп, олар бойдақ өмір сүруге келісті. Олар көптеген римдіктерді дінге өткізді. Бұл туралы римдік трибун Клаудиусқа хабар жеткенде, Хризант тұтқындалып, азапталды. Хризанттың азаптағы сенімі мен қайраткерлігі Клаудиусқа соншалықты әсер етті, оның өзі және оның әйелі Гилария, Мавр және Ясон атты екі ұлы, сондай-ақ жетпіс әскері христиан дініне көшті. Осы сатқындық үшін император Клаудиусты суға батырып, ұлдарын басып өлтірді, ал әйелін дарға асты. Аңыз бойынша, Дарияны күшпен жезөкшелікпен айналысуға мәжбүр еткен, себебі бойдақ қыздарды өлім жазасына кесуге болмайды, бірақ оның тәбиғатын арыстан қорғады. Ол Нумерианның алдына әкелінді, ол оның өлімін бұйырды. Оның қалай өлтірілгені туралы көптеген нұсқалар бар: біреулері таспен лақтыру арқылы, енді біреулері басын шабу арқылы, ал тағы біреулері күйеуінің қасындағы терең шұңқырға тірідей көмілгенін айтады. Соңғы жаза Дарияға таңдалған сияқты, өйткені бұл адал емес Веста қыздарына арналған жазалау әдісі болған. Олар Via Salaria Nova маңындағы құмды шұңқырға, Римдегі катакомбаларға жерленді.

Ескерткіштер

Кем дегенде үш жер Хризантус пен Дарьяның қалдықтарына ие екенін мәлімдейді. Тоғызыншы ғасырда олардың күдікті қалдықтары қазіргі Рейнланд-Пфальц жеріндегі Прум қаласына әкелінді, ал бұл реликвиялар қазір Германияның Бад-Мюнстерейфель қаласындағы Хризантус пен Дарья шіркеуінде сақталуда. 1011 жылы папа Сергий IV Иерусалимнен паломниктік сапардан оралған Анжу графы Фульк III-ке Хризантус пен Дарьяның күдікті денелерін сыйға берді. Фульк оларды жақында құрылған Белли Локус (қазіргі Болью-ле-Лош) монастырына тапсырды. Солтүстік Италиядағы Реджио-Эмилия соборында да Дарья мен Хризантустың реликвиялары сақталуда. Сол жердегі кейбір сүйектерді ғылыми зерттеу олардың 18-20 жастағы жас жігіт пен жас қызға тиесілі екенін көрсетті, радиокөміртектік талдау бойынша олардың жасалу мерзімі 80-340 жылдар аралығында.