Кіріспе

Tamo daleko (; "Онда, алыс", "Алыста", немесе "Алыс жақта") – 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста серб армиясының Албания арқылы шегінісін еске алу үшін жазылған серб халық әні. Ол кезде армия аштық, аурулар және қарулы топтардың шабуылдарынан қатты қиындықтарға тап болды, содан кейін Грекияның Корфу аралында қайта жиналды, бірақ онда да көптеген серб сарбаздары қаза тапты. Ән жоғалту мен алыс отанға деген сағыныш тақырыбын көтеріп тұрады. "Дринаға шеру" әнімен бірге, бұл ән серб мәдениеті мен ұлттық ерекшелігінің күшті символына айналды және Балқанда және шет елдерде тұратын сербтер арасында әлі де танымал.

Ән

Ән үш буынды өлшеммен орындалады және бірінші шумақтың үшінші жолында доминант тоникасының негізгі тоникасына ауысқанға дейін, қайтадан бастапқы кіші тоникаға оралатын, кіші тоникада салтанатты түрде басталады, бұл үмітті бейнелейді. Әнші өзін "лимон ағашы сары гүлдейтін жерде" екенін айтады және туған ауылына қарай, "күннің жарқырап тұрған алысқа" қарайды. Тарихшы Андрей Митрович әннің "ностальгиялық көңіл күйі [және] қайғылы әуені" туралы жазады. Ол бұл әннің 1915 жылғы қыста Сербия армиясының ұжымдық психологиясы мен жалпы көтеріңкі рухы туралы маңызды түсінік беретінін айтады. Ол әннің ностальгиялық болғанымен, негізгі идеясы – оптимизм екенін мәлімдейді. Журналист Роджер Коэн "Тамо далеко" әнін "тамырларынан жұлынып қалған халықтың азасы" деп сипаттайды. Автор Роберт Хадсон: "Ән ата мен ұлдың ұлт үшін өмірін беруіне байланысты, бастапқы ұлттық сезіммен байланысты" деп жазады. 1917 жылдың сәуір айында серб-американдық "Tamburaško Pevačko Društvo" тобы әнді жазды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Сербия армиясы Сербияны Австрия-Мажарстан мен Болгариядан қайтарып алды. "Тамо далеко" әні серб эмигранттары арасында кең танымал болды. Бұл ән тіпті 1943 жылы Нью-Йоркте серб ғалымы Никола Тесланың жерлеу рәсімінде де орындалды. 20-шы ғасырдың екінші жартысында диаспорадағы сербтер оны ұлттық әнұранның бір түрі деп қарастыра бастады. Титолық Югославияда оны Душан Якшич (1965), Никола Вучетин Бата (1977) және басқалар орындады, бірақ әдетте Сербия мен Сербия армиясын тікелей атамайтын, себебі бұл серб ұлттық сезімін қайта оятуы мүмкін еді. 1985 жылдан бастап бұл мәтіндер әннің ресми жазылымдарында қайта пайда бола бастады. 1964 жылы ол болгар фильмі "Шаруақ ұры"нда пайда болды. 1990 жылдардың басында Сербия радио-телевизиясы серб ардагерлерінің Корфуға оралуын көрсететін деректі фильмді көрсетті, ал фондық музыка ретінде "Тамо далеко" әні жұмсақ ойнады. Босния соғысы кезінде босниялық серб еріктілері әннің көптеген нұсқаларын орындады. Ән Балқандағы сербтер мен диаспора арасында әлі де танымал және оның бірнеше заманауи нұсқалары жазылды, ең белгілісі музыкант Горан Бреговичтікі.

Авторлығы

Ән Корфуда жазылған, бірақ оның авторы мен композиторы кім екені ондаған жылдар бойы дау тудырды. Бірнеше адам оның түпнұсқа авторы болғанын мәлімдеді. Кейбіреулер Сербия армиясының Дрина дивизиясының капелланы Милан Бузин әнді жазып, құрастырғанын айтты. Басқалары Сербия армиясының Шумадия дивизиясының үшінші дала госпиталінің хирургі Димитрие Маричтің композитор болғанын мәлімдеді. Неготин қаласынан келген мұғалім Михаило Заставникович те әннің түпнұсқа авторы және композиторы болған, тіпті 1926 жылы әннің бір нұсқасын жариялаған. 2008 жылы тарихшы Ранко Яковлевич Кладовоға жақын Корбово ауылының әуесқой музыканты Дьордже Маринковичтің әннің түпнұсқа авторы және композиторы екенін анықтады. Ол 1916 жылы Корфуда "Tamo daleko" әнін жазды және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Парижге көшіп, 1922 жылы әнге авторлық құқық алды. 1977 жылы қайтыс болғанға дейін ол көпке танылмады.