Кіріспе

Ливандық журналист, саясаткер және бизнесмен. Ливандық журналист Гебран Гасан Туени, "Ан Нахар" газетінің бас редакторы және 2005 жылы қатылған Ливан депутаты.

Гебран Гасан Туени (جبران تويني; 15 қыркүйек 1957 – 12 желтоқсан 2005) – ливандық саясаткер және 1933 жылы оның атасы, сондай-ақ Гебран Туени есімді адам құрған "Ан Нахар" күнделікті газетінің бұрынғы редакторы және баспагері. Ол 2005 жылы Ливанда Сирияны сынағандарға жасалған қастандықтардың бірі ретінде өлтірілді.

Ерте өмір

Гебран Туени 1957 жылдың 15 қыркүйегінде Бейрут қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, Гасан Туени, Сириядан шыққан белгілі ливандық грек-православ отбасында туған, сондай-ақ ол тәжірибелі журналист және саясаткер болған. Оның анасы – ливандық друза ақыны Надя Хамадех. Оның әкесінің әкесі Гебран Туени, танымал журналист және араб жаңғыруының қайраткері, ол «Аль-Ахрар» газетін, кейін «Ан-Нахар» газетін құрған. Гебран Туени әкесінің құрметіне осы атпен аталыпты. Оның анасының әкесі Мұхаммед Әли Хамадех – дипломат және жазушы болған.

Көзқарастар

Туени сөз бостандығын қатты қолдады. Ол сонымен қатар Хафез әл-Асад үкіметін сынауға да ынталандырды. Башар әл-Асадты "жаңа буын" көшбасшысы деп есептеді және Сирия Ливанға қатысты саясатын өзгертеді деген үмітте болды.

Қастандық және жерлеу

Түйені "Ан Нахар" газетінде редакторлық жұмысын жалғастырғанымен, өліміне дейін аз уақыт бұрын Бейруттен тыс жерде болды. Рафик Хариридің қазасынан кейін ол өзін өлтіру тізімінің алғашқы қатарында екенін біліп, алдын алу шараларын қабылдады, мысалы, күн сайын көлігін ауыстыра бастады. Туени 2005 жылғы 12 желтоқсанда Бейруттің индустриалды аймағындағы Мкаллесте, Бейт-Меридегі (Ливан тауы) үйінен Бейрут қаласындағы Шейіттер алаңындағы газет кеңсесіне бара жатқанда көлік құралына орнатылған бомбадан қаза тапты. Жарылыста оның екі күзетшісі де қаза болды. Ол 2005 жылы Ливанда басталған саясаткерлер, журналистер және қауіпсіздік қызметкерлерін өлтірудің жебіршісі болған жетінші адам еді. Оның денесі Бейруттегі Сент-Джордж шіркеуінде өткен жерлеу рәсімінен кейін Сент-Дмитрий шіркеуінің зиратына жерленді. 2005 жылғы 14 желтоқсанда Туенидің жерлеу рәсіміне қатысу үшін Бейрут көшелерін ондаған мың адам толтырды. Көптеген адамдар оның өліміне Сирияны кінәлады, себебі ол Сирияға қарсы саясат ұстанды және олар Сирияға қарсы ұрандар айтты. Ливан парламентінің депутаттары да арнайы сессияда бір минут үнсіздік сақтады. "Ан Нахар" (Күн) сөзімен байланысты ойынды жалғастыра отырып, отбасы мүшелері газетке түн түспейтінін мәлімдеді.

Реакциялар мен қылмыскерлер

Элаф газетінде жарияланған алғашқы хабарлар бұрын белгісіз "Әл-Шамның бірлігі мен бостандығы үшін күресушілер" (Әл-Шам ежелгі Үлкен Сирияны білдіреді) тобы жауапкершілікті өз мойнына алғанын көрсетті. Жауапкершілікті қабылдаған мәлімдеме Рейтерс агенттігіне факспен жіберілді және Ливандағы "арабизмнің" басқа да қарсыластарын осындай күтетіні туралы ескертуді қамтиды. Олар бұл қастандықтың "сатқынды үнсіздікке мәжбүр етіп" және "Ан-Нахарды (арап тілінде "Күн" деген мағынаны білдіреді) "Қараңғы Түнге" айналдырғанын" айтты. Ливанның бірнеше Сирияға қарсы саясаткерлері Сирияны кінәлады. Дегенмен, Сирия билігі қатысы болмағанын мәлімдеп, осы қылмыстың Сирияға қарсы жаңа айыптаулар тағайындауға бағытталғанын айтты.

Сот ісі

Бутрос Харб Туени отбасының адвокаты, және 2012 жылдың қазан айында Гебран Туениге жасалған қастандықта күдіктелген екі сириялық офицерге қарсы сотқа талап арыз берді.

Гебран Туенидің адам құқықтары бойынша стипендиялық бағдарламасы

Гарвард университетінің Джон Ф. Кеннеди атындағы мемлекеттік басқару мектебіндегі Адам құқықтары саясаты жөніндегі Карр орталығы және АҚШ-тың Харири қоры 2009 жылдың 21 қаңтарында Гебран Г. Туени атындағы адам құқықтары стипендиясы бағдарламасын бастады. Стипендия алғандар Таяу Шығыстағы бір немесе бірнеше елде сөз бостандығы, негіссіз ұстау, азшылықтарға, көшіп қонған халықтарға немесе өзге де осал топтарға жасалатын кемсітушілік мәселелеріне қатысты маңызды зерттеу жобасын жүргізуді жоспарлаған.