Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1849 жылғы Мажарстан төңкерісі кезіндегі шайқас
1849 battle during the Hungarian Revolution
Темесвар шайқасы (қазіргі Тимишоара, Румыния) – 1848 жылғы Мажарстан төңкерісіндегі маңызды шайқас. 1849 жылдың 9 тамызында генерал-лейтенант Йозеф Бем бастаған Австрия армиясы мен поляк еріктілерімен күшейтілген Мажарстан революциялық армиясы арасында болды. Бемнің басқаруындағы мажар күштері, генерал-майор Кароли Вессей басқарған қоршау корпусымен бірге, 55 000 сарбазды құрады. Хайнаудың басқаруындағы австриялық күштер 38 000 сарбазды құрады, бірақ олардың сандық артықшылығы жоғары сапалы артиллериямен өтемеленді. Шайқас австриялықтардың жеңісімен аяқталды және мажарлардың жеңілісіне әкелген соғыстың шешуші кезеңі болды. Сзрег шайқасындағы мажарлардың жеңілісінен кейін генерал-лейтенант Генрих Дембински өзінің мажар әскерін Темесварға жеткізіп, Лугосқа шегінуге бұйрық беруге дайындалып тұрғанда, генерал-лейтенант Йозеф Бем губернатор Лайош Кошуттан Дембинскиді алмастыру туралы бұйрықпен лагерьге келді. Бем Арадқа қарай жорық жасауды жоспарлаған, бірақ Хайнау басқаратын австрия армиясының жақын жерде екенін естіген соң, шешімін өзгертті. Ол жеңіске жетіп, әскерінің рухын көтеру мақсатымен шабуылға бұйрық берді. Шайқас мажарлар үшін сәтті басталды, Бем Хайнаудың алғашқы шабуылын тойтарды. Алайда, Вессейдің қоршау корпусы артиллериялық оқ-дәрісін ерте кетеді, себебі Дембински оны бұрын Лугосқа жіберіп, Бемді хабардар етпеген еді. Польшалық генерал әлі де жеңіске жетеді деп үміттеніп, әскерлерінің алдыңғы қатарында болды, бірақ жылқысынан құлап ауыр жарақат алды, осыдан кейін ол шайқас алаңынан алынып, мажар әскерлерінің рухы одан әрі құлдырады. Шегіну кезінде мажар жаңа ғана қосылған сарбаздары арасында үрей туды және ол бүкіл армияға таралып, жаппай қашқындыққа әкелді. Австриялықтар 6000-7000 әскерді тұтқынға алды және Лугоста мажар армиясының 20 000-30 000 сарбазын ғана қайта жинау мүмкін болды. Бұл жеңіліс Мажарстанның негізгі армиясының генерал Артур Гёргеи басқаратын Жоғарғы Дунай армиясымен бірігуіне кедергі келтірді, бұл Кошут пен Гёргеи үшін қарсылықты жалғастырудың соңғы үміті еді. Жеңіліс туралы естіген Кошут отставкаға кетті. Қантөгістің алдын алу үшін 11 тамызда Мажарстанның соғыс кеңесі австриялықтардың жағында соғысқа кірген орыс әскерлеріне бас берілу туралы шешім қабылдады. 13 тамызда Гёргеи Вилагоста (қазіргі Ширия, Румыния) ресми бас берілу шарттарына қол қойып, төңкеріске нүкте қойды.
The Battle of Temesvár (now Timișoara, Romania) was a key battle in the Hungarian Revolution of 1848, fought on 9 August 1849 between the Austrian Empire, led by Field Marshal Julius Jacob von Haynau, and the Hungarian Revolutionary Army (supplemented by Polish volunteers), led by Lieutenant General Józef Bem. Hungarian forces under Bem, together with siege corps led by Major General Károly Vécsey, totalled 55,000 soldiers. Austrian forces under Haynau totalled 38,000 soldiers, although their numerical disadvantage was mitigated by superior artillery. The battle resulted in an Austrian victory and was the decisive engagement of the war, which ended in defeat for the Hungarians. After the Hungarian defeat at the Battle of Szőreg, Lieutenant General Henryk Dembiński led his Hungarian troops to Temesvár and was about to give the order to retreat toward Lugos when Lieutenant General Józef Bem arrived at the camp with an order from Governor Lajos Kossuth to replace Dembiński. Bem wanted to march toward Arad, but changed his mind on hearing that the Austrian army led by Haynau was nearby. He gave an order to attack, hoping to boost the morale of his demoralized army with a victory. The battle started well for the Hungarians, with Bem repulsing Haynau's initial attack. However, Vécsey's siege corps ran out of artillery ammunition early on, as Dembiński had previously sent it ahead to Lugos and failed to inform Bem. The Polish general still hoped to win the battle and rode with the first line of his troops, but suffered a serious injury when he fell from his horse, resulting in his removal from the battlefield and further demoralization of the Hungarian troops. During a retreat, panic broke out among the Hungarian rookies and spread to the whole army, causing a rout. The Austrians took 6,000–7,000 prisoners and only about 20,000–30,000 men from the Hungarian army could be regathered at Lugos. The defeat prevented the Hungarian main army from joining together with the Army of the Upper Danube (under General Artúr Görgei), which had been the last hope of Kossuth and Görgei for continuing the resistance. When he heard about the defeat, Kossuth resigned. In order to avoid further bloodshed, the Hungarian council of war decided on 11 August to surrender to Russian troops (which had entered the conflict on the side of the Austrians). On 13 August, Görgei signed official terms of surrender at Világos (now Șiria, Romania), ending the revolution.
Өмірбаян
1849 жылы 5 тамыздағы Сзорг шайқасында жеңілгеннен кейін, венгр үкіметі генерал-лейтенант Генрих Дембинскиге генерал Артур Гёргей басқаратын Жоғарғы Дунай армиясымен күштерін біріктіру үшін Арадқа қарай жорық жасауға бұйрық берді. Одан кейін олар маршал Юлиус Якоб фон Хайнау армиясына қарсы шешуші шайқасқа түсуге мүмкіндік алатын еді. Алайда, Дембински генерал-майор Вексейдің қоршау корпусымен және генерал Георгий Кмети басқаратын дивизиямен бірігуге ниеттенгендіктен, Обесеньеден Темесварға қарай жорық жасады. Ол соғыс министрі Лайош Аулич пен губернатор Коссуттың Арадқа қарай жорық жасау туралы бұйрығын алса да, оған немқұрайды қарады; 8 тамызда ол Кисбекскерек арқылы Темесварға қарай жолын жалғастырды. Ол Вексейдің қоршау корпусымен кездесіп, содан кейін Трансильванияға шегініп, Гёргеймен бірігуді жоспарлаған. 7 тамызда генерал Франц Шлик басқаратын I австриялық корпусының көп бөлігі Марос өзенін кешіп, Рацсанад пен Германцсанадқа қарай жылжыды, сондай-ақ Морава өзенінің аңғарынан генерал-лейтенант Иоганн Нобили басқаратын басқа резервтік корпустар да келді. Оларға көмектесу үшін ол Яблоновский бригадасын Сегедтен Пестке жіберді. 9 тамызда таңертең Темесварда Дембински Лугосқа қарай шегінуге бұйрық беруге дайын тұрғанда, Бем лагерьге келді және басқаруды өз қолына алды. Бем венгр армиясын Арадқа бастап әкелгісі келді, бірақ бұған дейін мажарлардың рухын көтеру үшін австриялықтармен сәтті шайқасуға үміттенеді, алайда ол толыққанды шайқас емес, шағын қақтығысқа үміттенді. Венгр армиясының орналасуы өте жақсы болған жоқ. Австрияның күшті шабуылы күтілетін Кисбекскеректе тек бірнеше рота мен төрт зеңбірек орналастырылған.
After his defeat at the Battle of Szőreg on 5 August 1849, the Hungarian government ordered Lieutenant General Henryk Dembiński to march toward Arad to join his troops with the Army of the Upper Danube led by General Artúr Görgei, after which they would be able to fight a decisive battle against the army of Field Marshal Julius Jacob von Haynau. However, Dembiński, on the basis that he wished to join together with Major General Vécsey's siege corps and a division under the command of General György Kmety, instead marched from Óbesenyő toward Temesvár. Although he received a letter from Minister of War Lajos Aulich and Governor Kossuth ordering him to march toward Arad, he ignored it; on 8 August, he continued to march toward Temesvár through Kisbecskerek. He was hoping to rendezvous with the siege corps of Vécsey, after which they would continue to retreat to Transylvania and join together with Görgei. On 7 August, the bulk of the Austrian I. corps, led by General Franz Schlik, crossed the Maros river and advanced to Ráccsanád and Németcsanád.) and other reserve corps from the valley of the Morava river, led by Lieutenant General Johann Nobili. In order to help them, he sent the Jablonowski brigade from Szeged to Pest. On the morning of 9 August, at Temesvár, Dembiński was about to give the order to retreat toward Lugos when Bem arrived at the camp and took over command. Bem wanted to lead the Hungarian army to Arad, but before that he hoped to successfully engage the Austrians in order to boost the morale of the Hungarians, although he was hoping for a small skirmish rather than a full scale battle. The deployment of the Hungarian army was not very good. At Kisbecskerek, where the probability of a major Austrian attack was high, only a couple of companies and four cannons were positioned.
Шайқас
Таңғы сағат 4-те Валлмоден кавалериялық дивизиясы Нагиексадан аттанды, ал шамамен сағат 8:30-да Кисбекскеректің солтүстігінде венгрлік тылға (алты-сегіз кавалериялық ротасы және төрт зеңбірек) кездейсоқ соқтығысты. Осы уақытта, шамамен сағат 15:00-де Темсвардағы гарнизон солтүстік-батыстан зеңбірек дауысын естіді. Австриялық көмекші әскер жақын деп ойлаған бекіністің командирі, генерал-лейтенант барон Юрай Рукавина Видовградский полковник Бломбергке шварценберг уландарының алты ротасымен, Сивковичтің екі ротасымен, Рукавинаның екі ротасымен, бір мергендер отрядымен және алты фунттық батареямен Вена қақпасы арқылы қоршаудан шығып, шабуыл жасауға бұйрық берді. Бастапқыда Бломберг қоршаушылардың қорғаныс шебін бұза алды, бірақ Весей жылдам күштер жіберді, олар оның әскерін бекініске кері итерді. Содан кейін Бем генерал Георгий Кметиге сол қанатынан ілгерілеуге және австриялық оң қанатты алаңдатуға бұйрық берді. Кмети мен Дессевфи өздеріне жүктелген міндеттерді жақсы орындады деп есептелді. Х корпустың командирі полковник Ласло Гал, аяғы зеңбірек оғымен жарылып, батылдығымен көзге түсті. Весей де әскерін тәртіпте ұстап, Кметиге әскердің шегінуін жабуға көмектесу арқылы жақсы басшылық танытты. Австриялық офицерлер өздерінің міндеттерін сағаттай дәл орындады. Үшінші Комаром шайқасы мен Сзорег шайқасынан кейін Хайнау үшінші рет үлкен әскерлерді, егер олар нашар басшылықта болса, жеңе алатынын көрсетті. Бұл жеңіліс венгрлердің австрия армиясына қарсы жеңіске жетуінің соңғы мүмкіндігі болғанмен, Хайнау мұны білмеді. Ол әлі де Арад пен Лугос арасында соңғы шайқас болатынын ойлады, бұл австриялықтарға соңғы жеңісті сыйлар еді. Бұл шайқас талқандалған Оңтүстік және Трансильвания армияларының әлі де жұмыс істеп тұрған, оқшауланған Казинчи дивизиясымен Солтүстік-Шығыс Венгриядағы Берег округінен және Горгейдің Жоғарғы Дунай армиясымен бірігу мүмкіндігін жойды. Венгрия әскери кеңесі бұл жағдайды түсінді және 11 тамызда ресейлік күштерге бас бергені туралы шешім қабылдады. Аустрия-Ресей армияларының үлкен басымдығына байланысты, соғыста венгр жеңісіне мүмкіндік аз болды, бірақ осы жеңілістен кейін шартты бас берудің соңғы үміті де жоғалды. 13 тамызда Вилагоста генерал Горгей ресми шарттарға қол қойды.
At 4 a. m., the Wallmoden cavalry division departed from Nagyjécsa, and around 8:30 a. m., stumbled upon the Hungarian rearguard (six–eight cavalry companies and four cannons) north of Kisbecskerek. In the meantime, at approximately 3 p. m., the garrison at Temesvár heard the cannonade from the northwest. Believing the Austrian relief army to be near, the commander of the fortress, Lieutenant General Baron Juraj Rukavina Vidovgradski ordered Colonel Blomberg to make a sortie through the Vienna gate against the besieging forces, with six companies of Schwarzenberg uhlans, two companies of Sivkovics, two companies of Rukavina infantry, one rifle squad, and a six pounder battery. Initially, Blomberg managed to break the defense line of the besiegers, but Vécsey quickly sent reinforcements, which pushed his troops back into the fortress. Bem then ordered General György Kmety to advance from his left flank and disturb the Austrian right wing. On the other hand, Kmety and Dessewffy were considered to have accomplished their duties well. Colonel László Gál, the commander of the X. corps whose leg was blown off by a cannonball, was also distinguished by his courage. Vécsey also showed good leadership by keeping his troops in order and helping Kmety to cover the retreat of the army. Austrian officers had excelled in their duties with clockwork precision. After the Third Battle of Komárom and the Battle of Szőreg, Haynau showed for the third time that he could beat larger armies if they were under incompetent leadership. While this defeat was the last chance of Hungarian success against the Austrian army, Haynau was unaware of this. He still thought a final battle would be fought somewhere between Arad and Lugos, which would give the Austrians their final victory. The battle eliminated any chance of the destroyed Southern and Transylvanian armies uniting with the still operational isolated Kazinczy division from the Bereg County in North Eastern Hungary and Görgei's Army of the Upper Danube. This situation was understood by the Hungarian Military Council, and on 11 August they made a decision to surrender to Russian forces. Due to the overwhelming superiority of the Austro Russian armies, there had already been little chance of a Hungarian victory in the war, but after this defeat the last hopes of a conditioned surrender were lost. The official terms were signed by General Görgei at Világos on 13 August.