Кіріспе

«Президенттің сарапшысы» — Тед Фликердің 1967 жылғы американдық сатирикалық қара комедиялық фильмі. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Тед Фликер жасаса, басты рөлді Джеймс Кобёрн сомдаған. Фильмде саяси сатира мен ғылыми фантастика элементтері бар, оның ішінде қазіргі заманғы этика және жеке өмірге қатысты мәселелер көтеріледі, әсіресе АҚШ үкіметімен байланыстағы телекоммуникациялық альянстың азаматтардың жеке өміріне тікелей араласуы суреттеледі. Фильм 1967 жылдың 21 желтоқсанында кинотеатрларда көрсетілді, бірақ бастапқыда коммерциялық сәттілікке жете алмады. Дегенмен, сыншылардың жоғары бағасын алып, кейіннен культты фильм статусын иеленді.

Сюжет

Психиатр доктор Сидни Шефер АҚШ үкіметі тарапынан президенттің құпия жеке психоаналитигі ретінде таңдалады, бұл шешім Дон Мастерстің ұсынысымен жасалады. Дон Мастерс – Орталық тергеу агенттігінің (CEA) қызметкері, ол Шефердің өзінің психоанализі кезінде оны тексерген болатын. Шеферді таңдау туралы шешім Федералды реттеу бюросының (FBR) кішкентай директоры Генри Люкстің кеңесіне қайшы келеді. ("Lux" сөзі "Electrolux" сөзімен ұқсас, ол "Hoover" сияқты бір кезде танымал вакуум тартқыш маркасы болған.) Шеферге бай Джорджтаун қаласында үй беріледі және Ақ үйге құпия туннель арқылы жалғасқан ынғайлы кеңсе беріледі. Ол президенттің қарбалас кестесіне қарай, кез келген уақытта дайын болуы керек. Алайда, президенттің психоаналитигінің ерекше мәселесі бар: ол президенттің құпия және жеке мәселелерін талқылайтын адам таппайды. Стресстен шаршаған Шефер өзін барлық жерде бақылап отырғандай сезіне бастайды, тіпті клиникалық паранояға ұшырайды; ол тіпті өзінің сүйікті қызы Нанның CEA агенті ретінде оны тыңдап отырғанына күдіктенеді. Шефердің барлық параноялық күдіктері шындыққа айналады. Одан да жаманы, Шефер ұйқыда сөйлейтін әдетке ие. Мастерс пен Кропоткин Шеферге жоспарды түсіндіру үшін келеді. Мастерс пен Кропоткин өздерінің супершпиондық қабілеттерін пайдаланып Шеферге көмектеседі. Олар Шеферге M16 мылтығын ұсынады, ол оны Телефон компаниясының күзетшілеріне қуана қолданады. Үштік осыдан кейін болған қанды қырғыннан жеңіспен шығады, бірақ бірнеше айдан кейін Шефер мен оның шпион достары Рождествода кездескен кезде, TPC-нің аниматроникалық басшылары құпия мониторға мақұлдап қарап отырғанын көреді, ал фондық музыка ретінде "Дүниеге қуаныш" әні ойнап тұрады.

Өндіріс

Джеймс Кобёрн алғаш рет Теодор Фликермен «Шарада» түсірілімінде кездесті, онда сценарист өзінің әріптесі және досы Питер Стоунға қонаққа келген еді. Бірнеше жыл өткен соң Фликер Кобёрнмен Рождестволық кеште кездесіп, Кобёрнге сценарий жазушы режиссерлік етуді ниеттенген фильмнің сценарийін көрсетті. Кобёрн Paramount үшін «Waterhole #3» фильмін түсіріп болғаннан кейін, сценарийді Роберт Эвансқа көрсетті, ол оны өте ұнатып алды. Бес күннің ішінде фильмді өндіруге келісім жасалды. Бұл Эванстың Paramount Studios-тың жаңа басшысы ретінде жасыл жарық берген алғашқы фильмі болды. Эванс фильм түсірілімі кезінде ФБР агенттерінің өзіне келгенін және агенттіктің фильмнің түсірілуін қаламайтынын, себебі ол ФБР-ді жағымсыз бейнелейтінін айтқандарын мәлімдеді. Эванс бас тартты, бірақ студияның қысымымен «FBI» дегенді «FBR» деп, ал «CIA» дегенді «CEA» деп өзгертті, дауыстық жолға сәл үйлесімсіздік енгізіп қайта жазды. Фильмнің басында ФБР немесе ЦРУ-дың ынтымақтастығысыз жасалғаны туралы ескерту берілген. Канаданың құпия қызметі Джон Уэйннің жеке яхтасы, «Дикий гусь» атты кемені пайдаланды.

Сыни қабылдау

Фильм коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, бірақ сыншылар оны жақсы бағалады. Rotten Tomatoes сайтында 22 сынға негізделген рейтингі 77% құрайды.

Өшірілген көріністер

Кейбір теледидарлық көрсетілімдер мен фильмнің бейнекассеталық нұсқаларында Clear Light тобының Барри МакГайрмен бірге жазған және орындаған әндерінің кейбіреуі болмады, себебі музыкалық авторлық құқық мәселелеріне байланысты олардың орнына стандартты аспаптық музыка қойылды. 2004 жылғы DVD шығарылымында әндер қайта қосылды.