Кіріспе
Эльц – Германияның Гессен жеріндегі Лимбург-Вейльбург округінде орналасқан муниципалитет, Рейнланд-Пфальцпен шекаралас.
Орналасқан жері
Эльц қаласы Лимбург алқабында, Лан өзенінен солтүстікке қарай 110-291 метр биіктікте орналасқан. Қалалық аумағы батыс жағындағы биік жерлерге дейін созылады, соның арқасында Төменгі Вестервальд (Эльцер Валд) аймағына кіреді. Қала аумағын солтүстіктен оңтүстікке қарай жазық түбі бар Эльббах шатқалы кесіп өтеді, оның бастауы Жоғары Вестервальдта және Эльцтен оңтүстікке қарай ағып, Лан өзеніне құяды.
Геология
Эльббахтың кең төменгі ағысы тектоникалық әрекет нәтижесінде пайда болған жарылым (Эльзер Грабен) арқылы өтеді, ол солтүстікке қарай Дорнбург қауымдастығына дейін созылады. Бұл жердегі девон кезеңінің тау жыныстары, әсіресе Эльббахтың батысында, үшінші кезеңге (балшық, құм, қиыршық тас) жататын қалың шөгінділермен жабылып жатыр, олардың ішінде кварц құмы аймаққа қандай да бір экономикалық пайда әкелді. Бұлардың үстіне Мұз дәуірінің лосс шөгінділерінің қабаттары орналасқан, олар өнімді егіншілік үшін негіз болды.
Көршілес қауымдастықтар
Эльц солтүстікте Хундсанген (Рейнланд-Пфальц жеріндегі Вестервальд ауданында) және Хадамар қаласымен, шығысында және оңтүстігінде Лимбург қаласымен (екеуі де Лимбург-Вейлбургте), ал батысында Хамбах (Рейн-Лан ауданында Рейнланд-Пфальц жерінде), Гёргесхаузен, Нидерербах және Оберербах (үшеуі де Вестервальд ауданында) қауымдарымен шектеседі.
Құрылтайшы қауымдастықтар
Елц қаласының құрамына кіретін елді мекендер (Ortsteile), 2007 жылдың 31 желтоқсанына қарайғы халық саны бойынша, Елц (7,949) және Малменейх (344) болып бөлінеді. Барлығы 8 293 адам тұрады. Елцтің бас орталығы, сонымен қатар Елц деп аталады, Лимбург ан дер Лан қаласының бас орталығынан кейін Лимбург-Вейльбург аймағындағы екінші ірі елді мекен болып табылады.
Климат
Елцтегі жылдық орташа температура 8,5 °C, ал Малменейхте 7,9 °C. Елцтегі жылдық орташа жауын-шашын 600-ден 650 мм-ге дейін, ал Малменейхте 720 мм құрайды. Көктемнің басталуы Эльзда әдетте 29 сәуір мен 5 мамыр аралығында болады.
Тарих
Елді мекеннің атауы, болжам бойынша, қарағаштан (неміс тілінде Erle) шыққан. Эльц алғаш рет 933 жылғы Уилтруд құжатында кездеседі, ол қазір сақталмаған. Ең көне сақталған құжат 1145 жылға жатады. Франкфурт-на-Майне мен Кельн арасындағы маңызды strata publica, немесе Hohe Straße ("Жоғары жол") бойындағы ауыл Орта ғасырларда алдымен патшалық билік астында болды. Кейіннен ол Трир курфюрсттігіне қарады. Алайда, айналасы Нассау графтарына тиесілі болды, бұл ғасырлар бойы шекаралық дауларға себеп болды. 1442 жылдың 1 қыркүйегінде король Фридрих IV Эльцке қала құқығын берді. Бұл туралы куәлік ететін құжат, Эльц тұрғындарына Кейінгі Орта ғасырларда олардың бостандығын кепілдеді және Трир архиепископы Якоб I Сиерк жасады. Түпнұсқа құжат жоғалып кетті, бірақ Кобленцтегі Landeshauptarchiv-те 1442 және 1443 жылдарға жатқан үш расталған көшірме сақталады (Bestand 1 A, Nr. ). Ұзақтан соң салынған қала қабырғалары кейін Нассау графтары тарапынан бұзылды. Меншік құқығының күрделілігі Гессен, Трир және Нассау арасындағы жаңа дауларға әкелді. 1802 жылы секуляризация кезінде Трирдің билігі аяқталды және Эльц Нассау-Вейльбург княздығына қарады. 1806 жылдан бастап ол Нассау герцогтығының құрамына кірді. 1866 жылы ол Пруссияға өтті.
Тарих
13 ғасырға дейін Эльц шамамен 20 басқа елді мекенмен бірге Диткирхен приходының құрамында болды, ол Лан аңғарындағы роман стиліндегі базиликасымен кеңінен танымал еді. Деректерге сәйкес, 1234 жылдан бастап Эльц дербес приход ретінде танылды. Қазіргі Санкт-Иоханн дер Тәуфер ("Жақсы хабаршы Иоанн") шіркеуі, ауылдың көрінісін маңызды түрде қалыптастырған, оның орнында бұрын кішірек шіркеу тұрған, оның нақты өлшемдері мен сыртқы түрі туралы мәліметтер шамалы ғана белгілі. Шамамен 13,5 метр ұзындығы және 9,3 метр ені бар роман стиліндегі ғимарат туралы мәліметтер бар. Қазір шіркеудің батысында орналасқан зират сол кезде ескі шіркеудің төңірегінде болған.
Қазіргі шіркеу
Негізгі тас 1852 жылғы 27 маусымда қаланды, осыған орай епископ Петр Йозеф Блум және генерал-викарий Клейн мерекелік мисса өткізді. Pfortenstraße көшесіне қараған құмтас архитравының үстіндегі 1852 жыл жазылған тас тақташа осы оқиғаның куәсі болып тұр. Шамамен екі жылдан кейін, шіркеу, сағаты болмаса да, епископ Блум 1854 жылғы 19 қарашада киеленді. Алтарында шейіттер Бонифаций, Климент және Бландинияның қабірлері сақталған. Шіркеудің киелену мерекесі сол кезде күзгі күндерден кейінгі алғашқы жексенбіге (яғни 14 қыркүйектегі Қасиетті Крест күнінен кейінгі аптаның сәрсенбісі, жұмасы және сенбісі) белгіленді. 1872 жылы неміс епископтары конференциясы мерекені қыркүйек айының үшінші жексенбісіне жылжытқаннан бері, осы күнді мерекелеудің соңғы мерзімі ретінде белгіленді. 1908 жылғы 22 сәуірде шіркеу басшылығы мен қауымдық кеңес жаңа мұнара салуға келісім берді. Оның биіктігі 48 метр, ал 1952 жылғы 8 желтоқсаннан бастап төрт қоңырау орнатылды.
Жергілікті демалыс аймағы
"Анлаген" демалыс аймағы қауымдастықтың ортасынан көп алшақ емес, Малменайхқа қарайтын жағалаудағы приход шіркеуінен солтүстікке қарай орналасқан. Бұл жағалауда шағын ғибадатхана салу туралы шешім күшін жойғаннан кейін, 1911 жылы бұл аймақ кішкентай тоғай түрінде құрылды. "Анлаген" ("құрылыстар" немесе "жайлар" неміс тілінде) деген атау бастапқыда тек жұмыс атауы ретінде ойластырылған, бірақ ол тұрғындардың күнделікті тіліне жақсы сіңіп, қалып қойды және бүгінге дейін аймақтың атауы ретінде қолданылып келеді. "Анлаген" қазіргі таңда ағаштардан үйрену жолынан өзге, мини-гольф алаңы мен ойын алаңын ұсынады. Эльц әдемілендіру клубы (Elzer Verschönerungsverein) 1913 жылдан бері бұл демалыс аймағына күтім жасап келеді.
Тұрақты оқиғалар
Эльзер Кирмес: Елц қаласының бір көрікті жері – бұл Кирмес, Әйін-Жоханның (Святой Иоанн Креститель) шіркеуіне арналған құлшылық мерекесі. Мерекеге дейінгі жұма күні Кирмесбуршендер – жас жігіттер – Кирмес ағашын күзетіп тұрады. Сенбі күні келесі жастағы жігіттер қала әкімдігінің жанында әсем безендірілген ағашты орнатады, осымен Кирмес басталады. Тойлар сейсенбіге дейін жалғасады, сонда келесі жастағы ер адамдар Кирмесбуршендерді ("Кирмес жігіттерін") қуу арқылы Эльзер Кирмесін аяқтайды. Дәстүр бойынша, Кирмес келесі бейсенбіде "көміледі": Кирмес ағашының жанында құлашықтан жасалған қуыршақ өртеледі. 2004 жылы Эльц қаласы шіркеуіне арналған мерекенің 150 жылдығын тарихи шеру және жәрмеңкемен атап өтті. Hexenkessel: 1994 жылдан бері Rotjacken ("Қызыл жакеттер"), "Kulturkreis Elzer Bürgerhaus" – жергілікті "мәдени үйірмесі" – түрлі Масленица ("Fastnacht") шараларын ұйымдастыруға жауапты, Елц қаласынан Альтвейберфастнахт ("Қарлы әйелдер түні" – Күл мерекесіне дейінгі бейсенбі) карнавал шеруін өткізеді. Моторлы көліктері жоқ жаяу топтар қатыса алады. Жыл сайын шара сағат 19:11-де басталады. Шеру жолы қаланың ортасынан өтеді, оның бойында тұратын адамдар жол бойында әсемдеп безендіреді. Топтар шамамен бір жарым сағаттан кейін Хиртенплац алаңындағы ("Сиқыршы оты") отқа жеткеннен кейін, мерекелер қонақүйлерде және Bürgerhaus – қоғамдық ғимаратта жалғасады. Бірнеше жылдың ішінде бұл шара Елцтен тыс жерлерде кеңінен танымал болды, және шаруға 60-қа жуық топ қатысты. Соңғы жылдары қатысушылар саны азайып қалды, мүмкін, 2007 жылы шеру жолына енгізілген өзгерістердің нәтижесінде. Бұл шараның аты – Hexenkessel, неміс тілінде "Сиқыршы қазандығы" деген мағынаны білдіреді.
Асханалық ерекшеліктер
Elzer Zwetschgenkuchen: Elz жәрмеңкесі әнінің бесінші шумағы Quetschekuche soiß än zoart, bäckt mer in Elz die richtig Oart, немесе стандартты жоғарғы неміс тілінде, Zwetschgenkuchen süß und zart, bäckt man in Elz auf die richtige Art, немесе тікелей ағылшын тілінде "Zwetschge торт тәтті және жұмсақ, Elz-те дұрыс пісіріледі" делінеді. Бұл – қыркүйек айында Elz жәрмеңкесі кезінде ауылдың шегінен асып, кеңінен танылатын аймақтық арнайылық. Zwetschgen торттарының танымалдылығының себебі, басқалармен қатар, жәрмеңке соңының дәстүрлі түрде Zwetschgen жинау маусымының аяқталумен бірге келуі. Торт дәстүрлі түрде үлкен тіктөртбұрышты пісіру табасында дайындалады. Қамыры – ашытқылы қамыр, оның үстіне дәнді қырнасы алынып, тураланған Zwetschgen салынады. Дайындау барысында Zwetschgen-ді алмадан артық таңдау себептерін көруге болады. Алма пісіргенде тым көп ылғал бөліп, тортты жұмсартады. Zwetschgenkuchen кешкі кофемен бірге қайнатылған қаймақпен беріледі.
Экономика және инфрақұрылым
Бұл аймақта 600-ден астам кәсіпорын және 2000-нан астам жұмыс орны бар. Bundesstraße 8 тас жолында, Malmeneich шеткі орталығына қарай коммерциялық парк орналасқан.
Жол көлігі
Қоғам бүкіл елде Эльзер Берг (тау) арқасында танымал, ол Төменгі Вестервальдтан Лимбург алабына дейін биіктіктің айқын төмендеуін көрсетеді. Франкфуртқа қарай А3 (Кельн-Франкфурт) автожолының 100 шақырымынан өтетін бұл ұзын, көлбеу жол учаскесі апатқа жиі ұшырайтын қауіпті жер болып есептеледі. Жеңіл көліктер үшін 100 км/сағ, жүк көліктері үшін 40 км/сағ жылдамдық шегі стационарлық жылдамдық өлшеу құралдарымен қадағаланады. Эльц қаласынан Bundesstraße 8 Нидерланд шекарасынан Пасауға дейін өтеді. Көлік қозғалысы мұнда үнемі тоқталып қалатындықтан, алыс қашықтыққа арналған федералдық жолдар жоспарында Эльцті айналып өту жобасы аса қажеттілік ретінде қарастырылған; осы жұмыстың құны 12,600,000 еуроны құрайды.
Темір жол көлігі
Эльцте екі теміржол станциясы бар: қаланың ортасына жақын жерде Верхний Вестервальд темір жолындағы (Oberwesterwaldbahn) Лимбург және Ау (Sieg) қалаларына қатынайтын Эльц станциясы орналасқан. Лимбургтегі аймақтық станциядан Гийсен, Кобленц, Франкфурт-на-Майне және Висбаден қалаларына тікелей баруға болады. Сонымен қатар, Эльц Лимбург-Штаффель-Зиерсхан желісімен (Төменгі Вестервальд темір жолы, Unterwesterwaldbahn) байланысты, Эльц-Зюд аялдамасы арқылы. Ең жақын InterCityExpress аялдамасы – Кёльн-Франкфурт жоғары жылдамдықты теміржол желісіндегі Limburg Süd станциясы. Балама ретінде, сол жоғары жылдамдықты теміржол желісіндегі Монтабур станциясына Unterwesterwaldbahn арқылы да жетуге болады.
Әуе көлігі
Франкфурт әуежайына Bundesautobahn 3 тас жолымен шамамен 65 км жуық жерде саяхаттауға болады. Ельздің өзінің әуежайы бар, онда "Flugsportgruppe Elz e. V." спорттық ұшу клубы да орналасқан.
Қоғамдық нысандар
Эльц қаласында үлкен ашық бассейн және кең аумақты спорттық жабдықтар (үстел теннисі, волейбол алаңы, баскетбол торлары) бар. Оның тікелей жанында орталық спорт алаңы мен теннис корттары орналасқан. Аталған қалада үш спорт залы бар: Vereinsturnhalle («клуб гимназиясы»), Süd Schule Elz гимназиясы (мектеп) және 2008 жылдың 30 мамырынан бастап Hadamarer Straße көшесіндегі Erlenbachschule (мектеп) меншігіндегі екі алаңды спорт залы – Erlenbachhalle. Эльц қаласында екі зейнеткерлер үйі бар, олар қарттар мен күтімге мұқтаж азаматтарға қамқорлық көрсетеді.
Білім
Эльцте үш балабақша – Сент-Мартин, Унтерм Регенбоген және Лоллипоп, сондай-ақ Ораниенсшуле бастауыш мектебі (бұрынғы Эльц Оңтүстік бастауыш мектебі) және Эрленбахсшуле мектебі бар, ол бастауыш мектеп, Гаупцшуле және Реалсшуле ретінде жұмыс істейді.
Қаланың ұлдары мен қыздары
Теодор Бланк (туған 19 қыркүйек 1905 ж., қайтыс болған 14 мамыр 1972 ж., Бонн қаласында), неміс саясаткері (CDU), Бундестаг мүшесі, Солтүстік Рейн-Вестфалия Ландтагының мүшесі, Федералдық қорғаныс министрі (1955–1956) және Еңбек және әлеуметтік рет федералды министрі (1957–1965)
Йозеф Бланк (туған 12 ақпан 1913 ж., қайтыс болған 14 маусым 1994 ж., Дюссельдорф қаласында), неміс саясаткері (CDU), Солтүстік Рейн-Вестфалия Ландтагының мүшесі, мемлекеттік жоспарлау, тұрғын үй салу және коммуналдық шаруашылық министрі (1962–1963)
Joseph Blank (b. 12 February 1913, d. 14 June 1994 in Düsseldorf), German politician (CDU), Member of the North Rhine Westphalia Landtag, State Minister for State Planning, Housing Building and Public Works (1962–1963)