Маседонио Фернандес: Аргентина жазушысы, юморисі және философы

Кіріспе

Аргентиналық жазушы, юморист және философ

Македонио Фернандес (1 маусым 1874 – 10 ақпан 1952) – аргентиналық жазушы, юморист және философ. Оның еңбектеріне роман, әңгіме, поэзия, журналистика және анықтау қиын тусаған шығармалар кірді. Ол Хорхе Луис Борхес және басқа да авангардтық аргентиналық жазушыларға ұстаздық етті. 2000 жылы Борхеспен болған 17 жылдық хат алмасы жарияланды. Оның жарияланған өлеңдерінің ішінде "Creía yo" ("Мен сендім") бар.

Өмір

Македонио (Уругвайдың Фелисберто Эрнандес сияқты, оны көбінесе тек есімімен ғана атайды) – фермер және әскери офицер Македонио Фернандестің және Роза дель Мазо Агилар Рамостың ұлы. 1887 жылы Аргентинаның Ұлттық орталық колледжіне қабылданды. 1891–1892 жылдары университет студенті болып оқығанда, ол «El Progreso» газетінде әдет-ғұрыптар мен мінез-құлық туралы сын-пікірлер жинағын жариялады, кейіннен бұл очерктер «Papeles antiguos» жинағына енді. Өзінің жақын досы Хорхе Гильермо Борхес (Хорхе Луис Борхестің әкесі) сияқты, ол психологиямен және философ Артур Шопенгауэрдің еңбектерімен қызығушылық танытты. 1897 жылы Буэнос-Айрес университетінің заң факультетінде заң ғылымының докторы ғылыми дәрежесін алды. Осы кезеңде ол Леопольдо Лугонес пен Хосе Инженерос басқарған социалистік «La Montaña» газетіне материалдар жазды. Ол дәрігер, журналист, саясаткер және жазушы Хуан Б. Юстомен жақын дос болып, оған хаттар жіберіп тұрды. 1898 жылы адвокаттыққа қабылданды, ал 1899 жылы Елена де Обиетаға үйленді, олардан төрт бала дүниеге келді (Macedonio, Adolfo, Maite, және тағы біреу). 1904 жылы «Martín Fierro» журналында өлеңдері жарияланды (екі онжылдықтан кейін шыққан сол аттас, көбірек танымал журнал емес). 1910 жылы Posadas қалалық сотының (Juzgado Letrado de Posadas) мемлекеттік прокуроры болып тағайындалды және бірнеше жыл осы қызметте болды. 1920 жылы әйелі қайтыс болды, ал балалары ата-аналары мен тәтелерінің қамқорлығында қалды. Македонио заңгерлік мамандығынан бас тартты. 1921 жылы Борхес отбасы Еуропадан оралғанда, ол ескі досымен достығын қайта жаңартып, сонымен қатар сол кездегі жас ультраист ақыны Хорхе Луис Борхеспен де дос болып кетті. 1928 жылы Рауль Скалабрини Ортис пен Леопольдо Марешальдың өтініші бойынша «No toda es vigilia la de los ojos abiertos» кітабын жариялады; келесі жылы «Papeles de Recienvenido» кітабы шықты. 1938 жылы «Novela de la Eterna» және «La Niña del dolor», «Dulce persona» атты махаббаттың толыққанды болмаған тарихын жариялады, бұл «Museo de la Novela de la Eterna» (1967 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрді) кітабына көрініс болды; 1941 жылы Чилиде «Una novela que comienza» кітабы, ал 1944 жылы «Papeles de Recienvenido» кітабының жаңа басылымы жарық көрді. 1947 жылы Македонио ұлы Адольфо де Обиетаның үйіне көшіп, өмірінің соңына дейін сонда тұрды.

Macedonio (like Uruguay's Felisberto Hernández, he is commonly referred to by his first name only) was the son of Macedonio Fernández, farmer and military officer, and Rosa del Mazo Aguilar Ramos. In 1887, he enrolled in the Argentine Colegio Nacional Central. In 1891–1892, as a university student, he published in El Progreso, a series of critical essays on customs and manners later included in Papeles antiguos. Like his intimate friend Jorge Guillermo Borges (father of Jorge Luis Borges), he was interested in psychology and in the philosopher Arthur Schopenhauer. In 1897 he was granted a degree as a doctor of jurisprudence by the law faculty of the University of Buenos Aires. In this period, he wrote for La Montaña, a socialist daily directed by Leopoldo Lugones and José Ingenieros. He was a personal friend of physician, journalist, politician, and writer Juan B. Justo, with whom he maintained a correspondence. In 1898, he was admitted to the bar, and in 1899 he married Elena de Obieta, with whom he had four children (Macedonio, Adolfo, Maite, plus one)

In 1904 he published some poems in a magazine called Martín Fierro (not the more famous magazine of the same name published two decades later). In 1910, he obtained the position of public prosecutor in the Juzgado Letrado de Posadas, which he held for several years. His wife died in 1920, and their children were left in the care of grandparents and aunts. Macedonio abandoned the profession of a lawyer. On the return of the Borges family from Europe in 1921, he renewed his friendship with his old friend, and also began a friendship with Jorge Luis Borges, at this time a young ultraist poet. In 1928 he published No toda es vigilia la de los ojos abiertos, at the request of Raúl Scalabrini Ortiz and Leopoldo Marechal; the next year he published Papeles de Recienvenido. En 1938 he published "Novela de la Eterna" y la Niña del dolor, la "Dulce persona" de un amor que no fue sabido, an anticipation of Museo de la Novela de la Eterna (published posthumously in 1967); in 1941 he published, in Chile Una novela que comienza, and in 1944 a new edition of Papeles de Recienvenido. In 1947, Macedonio moved into the home of his son Adolfo de Obieta, where he lived for the rest of his life.

Македонио мен Борхес

Македонио Хорхе Луис Борхестің ең маңызды аргентиналық ұстазы және оның рухани әкесі болды. Алайда, екі жазушының қарым-қатынасы Борхес пен оның замандастары бейнелегеннен әлдеқайда күрделі болды. Өмірінің соңында Борхес Македонионы жастық шағында "плагиатқа" дейін еліктеген ертедегі ықпалы ретінде атап көрсетуге тырысты. Сонымен қатар, Борхес Македонионың әдеби дарыны немесе маңыздылығы бар екенін жоққа шығарды, осылайша егде жастағы адамның Аргентинаға тән және аргентиналық мифтік кеңістіктің бір бөлігі болған, жергілікті сократтық философ ретіндегі ұзақ жылдар бойы қалыптасқан бейнесін нығайтты. Ана Камблонг, Хулио Прието, Даниэль Аттала және Тодд С. Гарт сияқты зерттеушілер Македонионың Борхеске тигізген әсері Борхестің өзі мойдалағаннан гөрі әлдеқайда терең және ұзаққа созылғанын, ал Борхес бұл ықпалды жасыруға бар күшін салғанын көрсетті. Борхестің шығармашылығының негізін құрайтын көптеген маңызды түсініктер тікелей Македониодан алынған. Оларға кеңістік пен уақыт және олардың үзділігі туралы сұрақтар; арман мен оянудың шатасуы; есте сақтаудың сенімсіздігі және ұмытудың маңыздылығы; жеке сәйкестіктің тұрақсыздығы (немесе жоқтығы); түпнұсқалықтан бас тарту және мәтіндерді бұрынғы мәтіндердің қайта өңдеуі мен аудармалары ретінде баса көрсету; автор, оқырман, редактор және комментатор рөлдерін сұраққа салу және араластыру жатады. Бұл ықпалдар тақырыптық материалға да таралады. Мұндай тақырыптарға белгілі, нақты әлемге еніп келетін, анонимді түрде бірлесіп жасалған, баламалы, ойдан шығарылған өлшемнің идеясы (Борхестің "Тлон, Укбар, Орбис Тертиус" және Македонионың Буэнос-Айресті романға айналдыру науқаны, оның Museo de la Novela de la Eterna құрамы); және қаламен өз бетінше келіссөздер жүргізуге мәжбүр болған иммигрант жұмысшы қыздардың жасырын әлемі, құпия шарттар тек инстинкт пен құмарлыққа негізделген (Борхестің "Эмма Зун" және Македонионың Адриана Буэнос-Айрес). Екі адамның да он тоғызыншы ғасырдың соңы мен жиырмасыншы ғасырдың басындағы философтардың (әсіресе Шопенгауэр мен Бергсонның) еңбектерінен оқыған идеяларынан шабыт алғаны анық болғанымен, екі аргентиналықтың 1920 жылдары әңгімелесу барысында бірге ең ерекше және тұрақты идеяларын дамытқаны сөзсіз. Македонио Борхестің "Диалог туралы диалогта" айқын көрінеді, онда екеуі жанның өлмейтіндігі туралы талқылайды. Бұл екі адамның қарым-қатынасы 1921 жылы, Борхес Швейцарияда ұзақ уақыт болғаннан кейін (және Еуропаның басқа жерлеріне саяхаттап) отбасымен Буэнос-Айреске оралғанда, ол білімін аяқтады. Борхестің әкесі Хорхе Гильермо Борхес Хаслам Македониомен жақын дос болған және заң мектебінде бірге оқыған. Заң факультетін бітіргеннен кейін Македонио, аға Борхес және жолдасы Хулио Молина и Ведия Элизе Реклдің анархистік қағидаларына негізделген утопиялық колония құру жоспарын жасады. Бұл жоспар үштіктің 1897 жылы Боливия шекарасына жақын Аргентинаның Чако аймағында Молина и Ведия отбасының плантациясына жасаған зерттеу сапарынан асып кеткен жоқ. 1921 жылға дейінгі жылдары Македонио үйленіп, заңгерлік практикасын бастады және отбасын өсірді. Бұл идиллия 1920 жылы Македонионың әйелі Елена де Обиета кенеттен қайтыс болғанда аяқталды. Содан кейін Македонио заңгерлік ісін тоқтатып, үй шаруашылығын бұзып, қазір ересек болған Хорхе Луис Борхеспен достығын жаңартқан кезде, өзіндік философ-жазушы ретінде өмір сүруге кірісті. Борхес пен мартинфиерист ұрпақтың басқа мүшелері Македониоға бағыт-бағдар және көшбасшы ретінде тартылды, ол Буэнос-Айрестің жаңадан пайда болған авангардына тірек бола алады және Леопольдо Лугонеске қарсылық білдіреді. Македонио ультраист қозғалысының және оған байланысты "Флорида" жазушылар мен суретшілердің әдеби жиналыстарына сирек болса да, маңызды үлес қосты. Борхес Македонионың Буэнос-Айрестегі барлар мен кафелерде және Македонио кейде қала сыртындағы досының ранчосында қарыз алған шатырда болған жақын кездесулеріне белсенді қатысушы болды. Ол сонымен қатар Македонионың Аргентина Республикасының президенттігіне арналған бурлесктік науқандарының бірі болды (1921 жылы және 1927 жылы), бұл оқиғалар Музеодағы ұқсас көркемдік науқанға себеп болды. Сонымен қатар, Борхес 1926 жылы Македонионың өмірінде басылған екі кітаптың кем дегенде біреуін басып шығаруға шақырды. Борхес пен Македонио арасындағы қарым-қатынас 1927 немесе 1928 жылдары, Карлос Гарсия жариялаған және талдаған хат-хабарлар олардың арасындағы ажырымды көрсеткенде, нашарлай бастады. Бұл Борхестің авангардтан түйісуімен және аргентиналық ультраизмнің өлімін жариялауымен бірге болды, нәтижесінде оның ең маңызды басылымы, Martín Fierro журналының жабылуына әкелді. Бұл екі оқиғаның сәйкес келуі мүмкін емес. 1927 жылдан бастап Борхес қазіргі шағын прозасын жазып, жариялап, насихаттаумен қатар, бұрынғы эстетикалық өнімдерінен бас тартып, оларды мәңгілікке жасыруға көп күш жұмсады. Көптеген дереккөздер (әсіресе Дональд Шоу) Борхес өзінің ерте жазбаларының көп бөлігін, және олардың артындағы идеяларды, әсіресе ұлтшылдардың қолында зиянды деп санағанын көрсетеді. Бұл пікірді Борхестің әңгімелерінің көптегені Македонио ұсынған түсініктерге қарсы ескерту беретінімен қолдайды: абсолютті релятивизм; номиналды өмірден гөрі ой, сезім және қиялдың басымдығы; және жасырын өмірдің батырлығы.

Macedonio was Jorge Luis Borges's most important Argentine mentor and influence. The relationship between the writers, however, was far more complex than Borges or his contemporaries represented it to be. In his later years, Borges made a point of naming Macedonio as an early influence whom, in the exuberance of his youth, Borges imitated "to the point of plagiarism." At the same time, Borges denied that Macedonio possessed any literary talent or importance, reinforcing the long held perception of the older man as a kind of local Socratic philosopher, specific to Argentina and constitutive of an Argentine mythic dimension. Recent studies by Ana Camblong, Julio Prieto, Daniel Attala and Todd S. Garth, among others, indicate that Macedonio's literary impact on Borges was far more profound and enduring than Borges ever admitted, and that Borges went to great pains to hide this influence. Many of the most fundamental concepts underpinning Borges' fiction come directly from Macedonio. These include the questioning of space and time and their continuity; the confusion of dreaming and wakefulness; the unreliability of memory and the importance of forgetfulness; the slipperiness (or nonexistence) of personal identity; the denial of originality and the emphasis on texts as being recyclings and translations of prior texts; and the questioning and commingling of the roles of author, reader, editor and commentator. These influences extend to thematic material. Such themes include the conceit of an alternative, fictional dimension, elaborated anonymously in collaboration, that invades the known, tangible world (Borges' "Tlön, Uqbar, Orbis Tertius" and Macedonio's campaign to transform Buenos Aires by turning it into a novel, a component of his Museo de la Novela de la Eterna); and the hermetic world of immigrant working girls who must negotiate the city on their own, secret terms based purely on instinct and passion (Borges' "Emma Zunz" and Macedonio's Adriana Buenos Aires). While it is evident both men were inspired by ideas they read in the works of late nineteenth and early twentieth century philosophers (specifically Schopenhauer and Bergson), there is little question that the two Argentines developed some of their most characteristic and enduring ideas together, in conversation, throughout the 1920s. Macedonio appears explicitly in Borges' "Dialogue about a Dialogue," in which the two discuss the immortality of the soul. The relationship between these two men began in earnest in 1921, when Borges returned to Buenos Aires with his family after their extended stay in Switzerland (and travels elsewhere in Europe), where he had completed his education. Borges' father, Jorge Guillermo Borges Haslam, had been a close companion to Macedonio and attended law school with him. Upon graduating law school, Macedonio, the elder Borges, and companion Julio Molina y Vedia hatched a plan to found a utopian colony based on the anarchist principles of Élisée Reclus. This plan apparently never went beyond an exploratory visit the three made around 1897 to a plantation the Molina y Vedia family owned in the Argentine Chaco, near the Bolivian border. During the years prior to 1921, Macedonio married, started a law practice and went about raising a family. This idyll came to an end when Macedonio's wife, Elena de Obieta, died suddenly in 1920. Macedonio then shuttered his law practice, dismantled his household and, about the same time as he renewed his friendship with the now adult Jorge Luis Borges, embarked on a life as an idiosyncratic writer philosopher. Borges and other members of the generación martinfierrista were drawn to Macedonio as a mentor and figurehead who could serve as an anchor to the nascent Buenos Aires avant garde and a foil to Leopoldo Lugones, leader of the modernista movement of a generation earlier. Macedonio made noteworthy, if infrequent, contributions to the literary gatherings of the ultraísta movement and the related "Florida" group of writers and artists. Borges was an active participant in Macedonio's intimate tertulias, both in Buenos Aires bars and cafés and in a shack Macedonio sometimes borrowed on a friend's ranch outside the city. He also was one of the collaborators in Macedonio's burlesque campaigns for the presidency of the Argentine Republic (in 1921 and again in 1927), episodes which apparently gave rise to the analogous fictional campaign in Museo. In addition, Borges was responsible for urging Macedonio to publish at least one of the two book length works printed in Macedonio's lifetime, No toda es vigilia la de los ojos abiertos, in 1926. The relationship between Borges and Macedonio appears to have begun to deteriorate around 1927 or 1928, when correspondence (published and analyzed by Carlos García) indicates a rift between them. This is also about the time that Borges made his famous break with the avant garde and pronounced the death of Argentine ultraísmo, essentially forcing the closure of its most important publication, the little magazine Martín Fierro, after its sixteenth issue. The two events may not be coincidental. From 1927 onward, Borges not only started to write, publish and promote his characteristic short fiction (beginning with "Hombre de la esquina rosada"), he aggressively renounced his prior aesthetic production and put considerable energy into burying it forever. A number of sources (Donald Shaw in particular) suggest that Borges began to regard most of his early writings, and the ideas behind them, as potentially pernicious, especially in the hands of nationalists. Supporting this notion is the fact that many of Borges's stories in which Macedonio's influence is most evident imply a warning against concepts and principles Macedonio represented: absolute relativism; the priority of thought, emotion and imagination over a nominal existence; and the implicit heroism of a hermetic existence.