Кіріспе

Space Odyssey: Voyage to the Planets, АҚШ-та Voyage to the Planets and Beyond деп сатылатын, 2004 жылы екі бөлімдік көркем деректі фильм. Оны Impossible Pictures жасады, ал BBC Worldwide, Discovery Communications және ProSieben өндірді. Space Odyssey Күн жүйесі бойынша шартты түрде жасалған адамдардан құралған экипаж саяхатын көрсетеді, бұл ғарышқа ұшу және әртүрлі планеталар туралы ғылыми ақпаратты жеткізу үшін қолданылады. Бағдарлама алғашқыда Walking with Spacemen деген атаумен Walking with деректі фильмдер сериясының бір бөлігі ретінде жарияланған. Шығарылым алдында атауы өзгертіліп, басқа Walking with бағдарламаларымен байланысы үзілгенімен, Канадада бастапқы атаумен көрсетілді. Space Odyssey-дің арнайы эффектілері мен ғылыми дәлдігі сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, алайда кейбір сын-ескертпелер бағдарламаның сюжеттік желілері мен драмалық тұстарына қатысты айтылды.

Бірінші бөлім

Жақын болашақта бес ғарышкер – командир Том Кирби, инженер Иван Григорев, дәрігер Джон Пирсон, геолог Зоя Лессард және экзобиолог Нина Сулман бір шақырымнан астам ұзындығы бар, ядролық қозғалтқышты Пегас ғарыш кемесімен Жер орбитасынан аттанады. Алты аптадан соң Пегас алғашқы мақсаты – Венера планетасының орбитасына жетеді, онда Лессард пен Григорев Орфей қондырғышымен жер бетіне түседі. Григорев арнайы дайындалған, нығайтылған қысымды костюммен қысқа серуен жасайды, ал Лессард қондырғыш ішінде қалады. Серуенде Григорев жақын жердегі қолданыстан шығарылған советтік «Венера-14» қондырғышына барады, бірақ кестеден қалып, шаршау мен қызудан зардап шегеді, тек қана Орфейге қайта оралады. «Пегас» кемесімен сәтті ұшып, Пегасқа қосылғаннан кейін, экипаж Венерадан Марсқа бет алады. Марс орбитасына жеткен соң, экипаж Пегасқа отын құю үшін бұрыннан орналастырылған жабдықтау кемесімен кездеседі. Кирби, Пирсон және Сулман Арес қондырғышымен Марс бетіне қонады, Valles Marineris каньон жүйесінің бөлігі Мелас Чазманың жанына қонады. Олар каньонның түбінде, жер астында жасырылған сұйық суды табуға ниетті, осы мақсатта шары бар роботтық көлік (Чарли деп аталған) пайдаланады. Қона салғанда, Кирбиге шаң даулы соқты, бірақ ол жарақаттанбады. Су табуға жасаған алғашқы әрекеттері күннің жарқырауынан тоқтатылады, бұл жер бетіндегі ғарышкерлерді бірнеше күнге Арес ішінде паналауға мәжбүр етеді, ал орбитадағы Лессард пен Григорев та Пегас бортында паналады. Қауіп сейілгеннен кейін Арес экипажы Мелас Чазманың шетіне оралады, онда Сулман Чарлиді каньонның түбіне жеткізіп, жер астында көмілген шамалы мөлшерде сұйық суды табады. Алайда Лессардтың хабарлауынша, каньонда үлкен шаң даулы қалыптасып, олардың миссиясын құлатпауы мүмкін. Су үлгісін алғаннан кейін, астронавттар тағы да Арес ішінде паналады. Шаң даулы басылғаннан кейін Арес ұшып, Пегасқа қайта қосылады.

Екінші бөлік

Марстан кейін «Пегас» келесі бағыты – Юпитерге жетеді, онда жылдамдықты арттыру үшін Күнге жақын жерге қарай қозғалады. Күнге қарай бара жатқанда «Пегас» Меркурийден өтеді, бірақ миссия шектеулері оған қонуға мүмкіндік бермейді. Күннің күшті радиациясынан қорғау үшін «Пегас» айналында жасанды магниттік өріс туындайды, бірақ генератордың қуат талаптары оларды зертханаларын және ұйықтау бөлімдерінде жасанды гравитацияны қамтамасыз ететін центрифуга сияқты емес қажетті жүйелерді өшіруге мәжбүр етеді. Ұшу сәтті аяқталады, ал экипаж Юпитерге қарай беттейді. Астероид белдеуі арқылы өтетін кезінде экипаж екілік астероид жүйесінің күтпеген жақыннан өтуіне куә болады, бұл миссиялық басқарудан алынған деректердегі қателіктерге байланысты күтілгеннен әлдеқайда жақын болады. «Пегас» Юпитердің жоғарғы атмосферасында қарқынды аэротормоздық маневр жасайды, осылайша оларды Иоға бағыттайды. Иоға бара жатқанда Пирсон лимфома диагнозын алады, бұл оған күнге жақын ұшу кезінде алған жоғары радиациялық дозаның салдары болады. Ио орбитасына келгеннен кейін алғашқы қону алаңы, сондай-ақ екінші қону алаңы, жалғасып жатқан жанартаулық атқылаулар мен қауіпті радиация деңгейіне байланысты қауіпсіз емес деп танылады. Миссиялық басқаруда әлі де тәуекелді үшінші қону алаңына қонуға, немесе қауіпсіз, бірақ аз қызығушылық тудыратын төртінші қону алаңына қонуға қатысты қызу пікірталас болғаннан кейін, қызықтырақ алаңға қону туралы шешім қабылданады, бірақ радиациялық әсерді азайту үшін миссия ұзақтығы қысқартылады. Содан кейін Лессард «Гермес» қондырғышымен жалғыз өзі Иоға түседі. Жер бетінде ол ауыр радиациялық қорғанышпен жабдықталған ғарыш костюмінде тез шаршайды. Радиация деңгейінің өсуімен экипаж Лессардқа жаяу жүруін тоқтатуды бұйырады. «Гермес»-ке оралғанда ол жинаған барлық үлгілерін қалдырады. Кейін «Пегас» Еуропаға жетеді, онда олар жер бетінен су мұзының үлгілерін алу үшін роботты зерттеуші жібереді. Юпитер маңындағы миссиясын аяқтағаннан кейін «Пегас» Сатурнға ұзақ сапарға шығады. Алайда Пирсонның жағдайы нашарлайды, ол қатты әлсірейді. Сатурнға жеткеннен кейін «Пегас» Титан орбитасына кіреді, онда олар үлгілерді жинау үшін роботты зерттеушіні жібереді, бірақ зерттеуші бұзылып, жоғалады. Титаннан кеткеннен кейін «Пегас» Кассини бөлігіндегі орбитаға орналасады, онда Сұлман Сатурн сақиналарынан үлгі алу үшін ғарышқа шығады. Алайда, ғарышқа шығу кезінде Пирсон қайтыс болады. Содан кейін экипаж Пирсонды жоқтап, не істеу керектігін шешкенге дейін Жермен байланысты бір күнге үзеді. Осы кезеңде Кирби Пирсонның денесін Сатурн сақиналарына жібереді. Байланысты қалпына келтіргеннен кейін экипаж миссияны жалғастыруға шешім қабылдағанын хабарлайды (АҚШ нұсқасында олар үйге оралуға шешім қабылдайды) және олар көп ұзамай Плутонға беттейді. Плутонға келген Кирби мен Григорев «Клайд» қондырғышымен жер бетіне қонады, онда экзопланеталарды анықтау үшін телескоптар тізбегін орнатады, олар Сатурннан Плутонға дейінгі сапарында өзгертілген, ал телескопты калибрлеу үшін Жерге бағыттайды. Плутоннан кетер алдында Кирби мен Григорев ғарыш зерттеулері жолында қаза болған астронавттарға, соның ішінде олармен бірге Плутонға қонуға тиіс болған Пирсонға арнап қысқаша ескерткіш шара өткізеді. Кейін «Клайд» көтеріліп, «Пегас»-қа қосылады. Жерге қайта оралатын жолда олар Яно Мур деп аталатын ойдан шығарылған ұзақ мерзімді кометамен кездеседі. Лессард пен Сұлман үлгілерді жинау үшін «Мессье» қондырғышын басқарады, ал Кирби, Григорев және миссиялық басқару кометаның ішінде сейсмикалық белсенділіктің күшеюін байқайды. Сұлман мен Лессард экспедицияларын жалғастырады, бірақ комета ядросы күтпеген жерден жарылады. Сұлман мен Лессард «Пегас»-қа оралу үшін «Мессье» қондырғышымен көтеріледі, ол өзі кометаның жарылуынан шашыраған қалдықтарға шалынып, ғарыш кемесіне ауыр зақым келтіреді. Кирби оттегі ағып кетуін тоқтатуға тырысады, ал Григорев комета қалдықтарынан жарақат алады. Зақымдалған «Пегас»-пен байланысқа түсе алмай, Лессард пен Сұлман «Мессье»-ден бас тартып, әуе шлюзіне ғарышқа шығады. Григоревтің өкпесінен комета сынығын алып тастау үшін жедел операция жасағаннан кейін, үш қабілетті астронавт «Пегас»-ты жөндеп, соңғы сапарын бастайды. Соңында, алты жылдық үзілістен кейін «Пегас» және оның экипажы Жерге оралады.

Зерттеу және кеңесшілер

"Ғарыштық Одиссея" сериалында адамның әртүрлі әлемдерді зерттеуін ең шынайы және дәл бейнелеу үшін, түсірілім тобы жүздеген роботтық миссиялардан жиналған деректерді пайдаланды, оның ішінде тау жыныстарының құрамы, гравитациялық өрістер және атмосфера туралы мәліметтер де бар еді. Бағдарламаға көптеген ғалымдар мен астронавттар тартылды, олардың ішінде аталған Дэвид Скотт, Жан Пьер Хайнере, Крис Уэлч және Кевин Фонг, сондай-ақ астронавт Рейнхольд Эвальд, ғарыш туралы жазатын Дэвид Бейкер, ғарыш физигі Мишель Догерти, математик және астроном Карл Д. Мюррей, астробиолог Чарльз С. Кокель, SETI координаторы Алан Пенни, астрономдар Дэвид Хьюз және Франсиско Диего, плазма физигі Эндрю Коутс, атмосфера физиктері Стивен Р. Льюис және Питер Рид, сонымен қатар Еуропалық аэрокосмикалық қорғаныс және ғарыш компаниясының концепциялық бөлімінің басшысы Адриан Расселл кеңес берді. Шынайы ғылым сюжетке де әсер етті; "Ғарыштық Одиссея" сериалында Уран және Нептун планеталары көрсетілмейді, себебі бұл планеталар Пегас кемесінің бағытына сәйкес келмейтін.

Костюмдар мен ғарыш кемелері

"Космикалық Одиссея" фильмінде қолданылған декорациялардың көп бөлігін WonderWorks компаниясы жасады. Бұл компания Лос-Анджелесте орналасқан және ғарыш тақырыбындағы фильмдермен жақсы таныс. WonderWorks бұрын "Аполлон-13" (1995), "Айдан Жерге" (1998), "Ғарыш ковбойлары" (2000), "Жер ядросы" (2003) және "Ертеңгі күн" (2004) сияқты жобалардың үстінде жұмыс істеген. "Ертеңгі күн" фильмінде пайдаланылған Халықаралық ғарыш станциясының макеті "Космикалық Одиссея" фильмінде "Пегас" ғарыш кемесінің зертханалық бөлімдеріне бейімделіп қолданылды. "Пегас" кемесінің басқару орталығы – ғарыш шаттлының өңделген кабинасы болды. Декорациялар АҚШ-тан Лондонға тасылып, екі студияда құрастырылды. Кейіннен олардың бір бөлігі Ресейге жіберіліп, төмен гравитациялық жағдайда ұшатын ұшақта қайта орнатылды, соның арқасында актерлер салмақсыздық сезімін бастан кешіре алды.

Қабылдау

Генриетта Уолмарк "Глоб энд Мейл" газетінде "Space Odyssey" туралы аралас пікір білдірді, бағдарламаның драмалық бөлігін "әрең еліктеуші" деп сипаттады, бірақ арнайы эффектілерін және ғылыми ақпаратты жоғары бағалады, соңында "ғылымды көбінесе дұрыс, ал фантастиканы мүлдем қате көрсеткен" деген қорытындыға келді. Негізгі бағдарлама сияқты, "The Robot Pioneers" Impossible Pictures компаниясымен жасалған және BBC, Discovery Channel және ProSieben арналарымен, сондай-ақ Science Channel арнасымен бірлесіп өндірілген. "Робот пионері" ғарыш зерттеуінің нақты тарихын және "Space Odyssey" бағдарламасының артындағы ғылымды зерттейді, Күн жүйесі планеталарына жіберілген адамсыз роботтық миссиялардың тарихын баяндайды. Кітап АҚШ-та "Планеталарға және одан әрі: ғарыш саяхаты" деген атпен жарық көрді. Кітап Пегастағы жердегі қызметкерлер мен экипаждың құрастырылған күнделік жазбаларына негізделген, олар барған планеталар туралы толыққанды деректермен және тарихта оларды зерттеген нақты роботтық миссиялар туралы ақпараттармен толықтырылған. Ол арнайы тапсырыспен жасалған цифрлық суреттермен және бағдарламадан алынған скриншоттармен безендірілген.

Тур

Space Odyssey-дің іске қосылуымен бірге тур өтті, оның аясында Кристофер Райли Ұлыбритания бойынша саяхаттап, жеті және одан жоғары жастағы балалар үшін іс-шаралар ұйымдастырды. Онда ол Күн жүйесі туралы деректерді, Space Odyssey-дің ғылыми негізін, сериядан бұрын жарияланбаған видеоматериалдарды және тікелей демонстрацияларды көрсетті.

Интерактивті нұсқасы

BBCi (BBC Interaktivtі Televіdenіe) бағдарламасын пайдалану арқылы көрермендер бағдарламаның алғашқы көрсетілімі кезінде «Космос саяхаты» фильмін интерактивті мүмкіндіктерімен бірге тамашалай алды. Көрермендер «Миссиялық баяндама» деп аталатын виртуалды миссияны басқару интерфейсіне қол жеткізе алды, онда экранда пайда болатын деректер, сондай-ақ әрбір сахнаға арналған түсіндірмелер мен қосымша ақпараттар ұсынылды.

Веб-сайт

2004 жылы «Space Odyssey» сериалына қосымша веб-сайт ашылды, онда «Pegasus» және серияда бейнеленген басқа да ойдан шығарылған ғарыш кемелері туралы ақпарат, экипаж мүшелерінің толыққанды сипаттамалары мен нақты ғылыми мәліметтер ұсынылды. Сайтта пазлдар мен «Space Doctor Interactive» сияқты ойындар да болды, онда ойыншылар Марсқа аттанған астронавттарды қадағалайтын дәрігер рөліне еніп, оларға көмектеседі.