Кіріспе

Георжетт Хейердің кітабы

"Ұлы София" – Георжетт Хейердің Регенттік дәуіріндегі роман. Ол алғаш рет 1950 жылы Ұлыбританияда «Хайнеман» және АҚШ-та «Путнам» баспаларында жарық көрді. Кітап жақсы сатылды. «Хайнеман» компаниясы Австралияда алғашқы бес айда қырық мың дана сатылғанын хабарлады. 1951 жылы Кітап клубы басылымы да жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Соңғы бірнеше жыл бойы София Стэнтон Лейси (баршаға Софи деп белгілі) Англиядан алыста тұрып, Наполеон соғыстары кезінде әкесі, дипломат сэр Хорацийдің ізімен Еуропаны аралап жүрді. Уотерлоо шайқасы жеңіліске ұшырасымен және Наполеон тағы да жер аударылғаннан кейін, әкесі Бразилияда уақытша қызметке тағайындалады. Осы жолы ол жиырма жасар қызын өзімен бірге алып кетпей, әпкесі, леди Омберслиден "кішкентай Софиге" қарауды және оған күйеу табуға көмектесуді сұрайды. Бірақ "кішкентай Софи" ешкім күткендей емес: шұлықтарымен бірге 5'9" бойы бар, өз қалауынша істеуге үйренген, анасы мен тәрбиешісі жоқ және өмірінің бар сағатын континенттік еркіндікте өткізген. Ол көңілді, әдемі және тәуелсіз, Лондонды әдеттен тыс мінезімен баурап алады. Омберсли үйінің көп бөлігі Софиді қабылдаса да, оның авторитарлы туысы Чарльз Ривенхолл оның әкелген өзгерісінен сақтанады. Қазір 26 жастағы Чарльз, ағасынан ірі мұра алғандықтан, отбасында ересек адам рөлін өз мойнына алады. Әкесінің қарызына байланысты отбасының қаржысын көтеруге мәжбүр болған ол, өзінің жанды және сенімді туысының, іс жүзінде үйдің иесі болған өміріне бұзылыс келтіріп, ренжіп қалады. Чарльзтың тар көзқарасты және қатыгез ниетті келіні Евгения Рэкстон және оның аңыз айтатын ағасы Альфредтің ықпалымен, Софи мен оның туысы ерік-жігердің күресін бастайды. Келгеннен кейін көп ұзамай Софи Ривенхолл үйіндегі жағдайдың жақсы емес екенін түсінеді және отбасының түрлі проблемаларын өзінің ерекше шеберлігімен шешуге кіріседі. Ол ағасы Хьюбертті ашкөз қарызгерден құтқарып, Сесилия туысын сұлу, бірақ дарыны жоқ ақын Август Фонхоупқа деген құмарлығынан (содан кейін оған құдалық ұсынысынан) құтқарып, оның құдалыққа келісім берген лорд Чарлбериге үйленуіне көмектеседі – бұл Сесилияның ағасы мен ата-анасы ұсынған және, әрі қарай, Сесилия өз сүйіктісі деп тапқан адам. Әкесі Оңтүстік Америкада болған кезде Софи өзіне бірнеше күйеу іздеушілерді тартады: байлықты ұмтылатын сэр Винсент Талгарт, ыңғайлы лорд Бромфорд және, көрінеді, лорд Чарлберидің өзі. Омберслидің ең кіші қызы Амабель қауіпті қызуға шалдыққанда олардың мінез-құлқы туралы мәліметтер беріледі. Софи мен Сесилия оған осы дағдарыстан шығуға көмектеседі, ал Чарлбери Амабельдің денсаулығын сұрап үнемі келіп тұрады. Бромфорд пен Евгения аналарының сақтық кеңесімен үйден алыс қалады. Сэр Винсент Софиден бас тартқаннан кейін, оның назары сэр Хорацийдің болашақ әйелі, Мертон қаласынан тыс тұратын маркиза де Виллаканас Сансияға ауады. Бір дауылды кеште Софи лорд Чарлбериді әкесінің ескірген үйіне, Лейси Манорына апарып әкелуге көндіреді. Евгения Омберсли үйіне Софидің қашып кеткенін хабарлайды, бірақ Софи Сансияны Лейси Манорына шақырғанын білмейді, оның беделін сақтау үшін. Күдікті махаббатшылар жаңбырдың астында Евгения мен Сесилия тарапынан, ал лорд Бромфорд атпен оларды қуалайды. Ол кезде үйден алыс болған Чарльз бұл туралы естігенде, ағасының үйіне оралғанға дейін көп ұзамай Лейси Манорына жол тартады. Сэр Хорас Сансиямен жасаған келісіміне өкінеді, бірақ Софи барлық қиындықтарды шеше алатынына сенімді болғандықтан, Омберсли үйінің жылуынан кетуден бас тартады. Чарлбериді атып, оған жеңіл жарақат келтіру арқылы, лордтың қолына байланган Сесилияның романтикалық көрінісі оған деген махаббатын мойындауына себеп болады, содан кейін Фаунхоуп оны оның қамқорлығына береді. Бромптон суық тиіп, Евгениямен бірге от жанында отырып, аяғын горчица ваннасына салады, ол Чарльздың мінез-құлқына сын айтқанда одан ашуланып, бас тартады. Бұл Чарльзға Софиді күшпен құшақтап, түнге сүйреп кетуге мүмкіндік береді, Сансия мен оның жаңа күйеуі сэр Винсентті мүгедектермен, ойға шоғырланбаған ақынмен және қашып кеткен үйректермен күресуге қалдырады.

Жауаптар

1816 жылы жазылған "Ұлы София" романы әлеуметтік тұрғыдан қайшылықты хабарлама береді. Оның басты кейіпкері, сноб Мисс Рэкстонды Палл Моллдың ер адамдар жиналатын жерлерінен тыс, ашық фаэтонмен жалғыз-жапалақ айдап, жазалауға асығады. Бірақ, бұл снобизм "кезеңдегі әлеуметтік иерархияға тән" болғанымен, автордың жеке пікірлері де кейде шығармаларында көрінеді. Мұның бір ерекше мысалы – Софидің еврей қарызкор Голдхангермен кездескен эпизоды. Осы эпизодтың нәтижесінде кейбір басылымдар нәсілдік стереотиптерді жою үшін өңделген. Бұл жағдайда, оның антисемиттік көріністері "тек сол заманның өнімі" деп айтуға болмайды (олар бейнеленген кезеңде болғандай), өйткені Хейер романы жазылған кезде Нюрнберг процесі нацистік расизмнің қылмыстық салдарына басып көрсеткен болатын. Женифер Клостер Голдхангердің бейнесін "әдеби карикатура, оның алдында Диккенстің Фагин мен Шекспирдің Шайлок тұрғанын" атап көрсетеді. Шындығында, Жоржетт Хейер өзінің аталарының бірінің еврей екенін мойындаған. Романға қатысты заманауи сын-пікірлер көбінесе оның тарихи дәлдігіне бағытталған. Чикаго Санди Трибьюн газеті: "Регенттік Лондонды тірілту және оның кейіпкерлерін сол уақыт пен жердің адамдарындай сөйлетіп, әрекетке итермелеу, ешқандай әдепсіздікке немесе таңғажайып мінез-құлыққа жол бермей, оңай шаруа емес". Патрик Тёрсфилд, The Times Literary Supplement журналында, Джейн Остиннен үлгі алып, Софиді Эмма Вудхауспен үйлендіру ісіндегі шеберлігі үшін салыстырады, бірақ бұл ретте Софи "әлдеқайда табысты және белсенді".