Кіріспе

Кензабуро Оэ романы Тыныш айқай (жапонша 万延元年のフットボール; Man'en gan'nen no futtoboru, сөзбе-сөз "Мане́н жылдың бірінші жылындағы футбол") – жапон жазушысы Кензабуро Оэдің романы, алғаш рет 1967 жылы жапон тілінде жарық көрді және сол жылы Танизаки сыйлығымен марапатталды.

Сюжет

Роман 1960 жылдардың басында екі бауырдың тарихын айтады: Мицусабуро, повествователь, Токиодағы бір көзді, үйленген ағылшын тілінің профессоры; және оның кіші інісі Такаши, АҚШ-тан жаңа оралған. Мицусабуро мен оның әйелі Нацуми бірнеше дағдарысты бастан өткерді. Олар дене және психикалық мүгедектігі бар балаларын мекемеде қалдырды, ал Мицусабуроның досы өзіне-өзі қол жұмсады (ол басын қызылға бояп, анусына қияр салып, дарға асылды). Нацуми алкоголизмге ұшырады. Мицусабуро жұмысынан кетіп, олардың бәрі Шикоку аралындағы орманның ішіне орналасқан бауырларының туған ауылына сапар шегеді. Бауырлардың отбасы бұл ауылдағы ең беделді отбасылардың бірі болған. Такаши 1860 жылы шаруалар көтерілісін басқарған атасының інісінің естелігімен әуестенген. Мицусабуро оқиғаны басқаша еске алады, көтеріліс көшбасшысы өзінің ізбасарларына сатқандығына сендіреді. Олар сондай-ақ ауылға жақын корей елді мекеніне жасалған шабуылда өлтірілген үлкен ағасы С туралы да келіспейді. Такаши оның батырдың өліміне қуанса, Мицусабуро оның бұрынғы шабуылда өлтірілген корейге кек қайтару үшін ерікті түрде өлгенін еске алады. Олардың зиякерлік мүгедектігі бар әпкесі Такашимен бірге тұрғанда өзіне-өзі қол жұмсаған. Такаши отбасының кура-яшикиін – дәстүрлі тұрғын үй-қоймасын – бастапқыда ауылға құл жұмысшысы ретінде әкелінген, бірақ қазір экономикалық үстемдікке ие болған, ауылдың басқа кура-яшикиін супермаркетке айналдырып, кіші дүкендерді банкротқа ұшыратқан "Императорға" сатуға келіседі. Ол сонымен қатар Императорға отбасының барлық жерін сатуға да келіседі. Такаши ауыл жастарын топқа біріктіре бастайды, футболдан жаттығулармен бастайды. Мицусабуро Такашидің алдап жүргенін білгенде, ол өзін басқалардан оқшаулайды, бірақ оның әйелі Такашидің жағына шығады. Мицусабуро кура-яшикиде тұрады, ал Такаши өзінің тобымен отбасының басты үйіне көшеді. Такаши өз тобын Императорға қарсы көтеріліс бастау үшін пайдаланады, супермаркетті тонап, тауарларды халыққа бөліп береді. Такаши Нацумимен сексуалдық қатынасқа түседі және Мицусабуроға хабарлау үшін өзінің жақтастарының біреуін жібереді. Алайда, халық ақырында көңілі толады, соңында бір қыз өлтіріледі. Такаши оны зорлауға тырысып, содан кейін өлтіргенін мәлімдейді. Оның тобы оны тастап кетеді және ауыл тұрғындары оны линчтеп өлтіруге немесе тұтқындауға келгенін күтеді. Бірақ Мицусабуро оның сөзіне сенбейді және Такаши қыздың кездейсоқ өлімін өзінің өлімін жасау үшін пайдаланады дейді. Такаши Мицусабуроға олардың қарындасы онымен инцест қарым-қатынасын аяқтағаннан кейін өзіне-өзі қол жұмсағанын мойындайды. Мицусабуро Такашидің өліміне сенбегенін айтқаннан кейін, Такаши өзін-өзі атып өлтіреді, соңғы хабарлама ретінде "Мен шындықты айттым" деп жазады. Император келіп, кура-яшикиді бұзуды бастайды. Көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін атасының інісі өмірінің қалған бөлігін жасырған құпия жер асты үй табылады. Мицусабуро мен Нацуми мүгедек балаларымен және Нацумидің Такашидің туылмаған баласымен бірге қайтадан бірге өмір сүруге шешім қабылдайды. Мицусабуро бұрынғы жұмысына оралудан бас тартып, Африкаға жануарлар экспедициясында аудармашы болып жұмыс істеу туралы ұсынысты қабылдайды.

Әдеби мәні және сын

Жапондық атау көтерілістің күнін (1860 жыл, Манэн дәуірінің бірінші жылы, сонымен қатар Жапонияның АҚШ-қа алғашқы елшілігінің жылы) Американың Жапонияға әсерімен байланыстырады, оны 1960 жылғы Жапония-АҚШ өзара қауіпсіздік шарты және Такаши өзінің көтерілісін бастаған (американ) футбол арқылы көрсетеді. Оэ кейінірек жазған эссесінде жазушының қиялын екі дәуір арасындағы көлденең баяндаманы тік қатынаспен байланыстыратын қысқыш ретінде бейнеледі. Оэ сондай-ақ, футболдың алға-артқа жылжуы мен екі дәуірдің оқиғалары арасындағы өзара байланыс арасындағы параллельдіктерді көрсетті. Мичико Уилсон бұл салыстыруды Такаши кейіпкерінің зорлық және өкініш сезімі арасындағы, сондай-ақ пассивті, интеллектуалды Мицусабуро мен табиғатпен байланыстағы белсенді Такаши арасындағы тезис-антитезис қатынастарына дейін кеңейтеді. Сьюзан Нейпер романды зерттеу барысында оқиғаның мифологиялық аспектісіне назар аударады. Оның көптеген ертедегі туындылары сияқты, "Үнсіз Шырылдау" да шынайы емес, Аркадиялық ортада өтеді, ол Жапонияның қалған бөлігінен оқшауланған және есімдері қиын кейіпкерлермен толтырылған. Оның пікірінше, кітаптың кульминациялық нүктесі – Такашидің өзіне қол жұмсауы, оны әпкесімен қарым-қатынасына байланысты кінәсімен ғана түсіндіруге болмайды. Керісінше, оның өлімі – миф бойынша Мицусабуро мен ауылды құтқару үшін қажетті құрбандық; оның туысқандық қарым-қатынасы – құрбандыққа ғана сылтау. "Үнсіз Шырылдау" Оэдің туындыларындағы маңызды туынды саналады. Уилсон Оэдің туындыларын зерттеуде толық бір тарауды осы романға арнайды (қазіргі заман ойынынан басқа), ал Нейпер оны оның кішкентай ауқымды ерте туындылары мен кейінгі романдардың кең көлемді туындылары арасындағы шешімді нүкте деп санайды. Осылайша, бұл "жапон тарихы, қоғамы және саясатын бір тар баяндамаға сыйырудағы, мүмкін, оның ең сәтті әрекеті". Роман сонымен қатар Оэдің пасторлық ортадағы ағайындыларды бейнелейтін туындылар сериясының аяқталуын білдіреді, бұл үзіліс 1980 жылғы «Гүлді кесіп таста, балаларды атып таста» романына дейін жалғасты.