Кіріспе

Мұз хоккеінде қақпашы шайбаның соққысынан өзін қорғау және допты ұстау үшін арнайы қақпашы жабдықтарын киеді. Рингет және ринкбол қақпашылары да осы жабдықты қолданады, бірақ кейбір ерекшеліктері бар. Бұл мақала негізінен мұз хоккейымен айналысады. Көбінесе қазіргі заманғы қақпашы жабдықтары сыртынан су өткізбейтін синтетикалық былғары және нейлоннан, ал ішкі жағынан тығыз жабық ұялы көбік пен пластиктен жасалған. Бұрын қақпашылардың қорғағыш жабдықтары былғарыдан жасалып, жылқының түктерімен толтырылатын. Кәсіби қақпашылардың жабдықтары бұғының түктерімен толтырылатын, ол ішкі қуыс болғандықтан жақсырақ қорғаныш беретін. Ұлттық хоккей лигасы (NHL) қақпашылардың теңсіз артықшылыққа ие болмауы үшін қақпашы жабдықтарының максималды өлшемдерін белгілейді. Көптеген басқа кәсіби және кәсіби емес лигалар да Халықаралық мұз үстіндегі хоккей федерациясының (IIHF) ережелеріне сәйкес жабдықтардың мөлшерін реттейді.

Блокатор

Блокер – арт жағына тікбұрышты тақтасы бекітілген қолғап. Тақта әдетте бір жағы қисық болып келеді, бұл шайбаның қайырылуын бақылауға көмектеседі және қақпашы таяқты төмен ұстап тұрғанда, допты соғу бұрышын күрделендіреді. Блокер таяқты ұстайтын қолға киіледі, сондықтан оң қолды қақпашы блокерді оң қолына, ал сол қолды қақпашы сол қолына киеді. Бұл "толық оң қол қақпашысы" деп аталады, себебі қақпашы шайбаны ұстау қолғапын оң қолына киеді. Блокер кейде "вафль" деп, ал сирек жағдайда ескі үлгілерге сілтеме жасай отырып "домино" деп те аталады. Ескі үлгілер нағыз былғарымен қапталған, бірақ салмақты азайту үшін былғарыға тесіктер салынған, соның нәтижесінде блокерге вафль тәрізді көрініс берген. Алақанның блокердің арт жағындағы орналасуы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ дәстүрлі түрде ол ортаға орналастырылады. Жаңа үлгілерде алақан қолғаптың ішкі жағына қарай орналастырылып, осылайша қақпаның көбірек бөлігін қамтиды. Әдетте қақпашы тек бір блокер киеді. Дегенмен, мансабының соңында зейнеткерлікке шыққан қақпашы Дэн Блэкберн, жүйке зақымдануынан кейін қолғап қолын жаба алмағандықтан екі блокермен ойнаған.

Ұстап алушы

Қапшық немесе қолғап – бос қолға киетін қолғап. Ол бейсболдық қолғапқа ұқсас, бірақ төменгі қолды, білезікті, алақанды, саусақтарды және бас бармақты қорғау үшін қосымша жастықшалары бар, сондай-ақ оның қалтасы тереңірек. 1948 жылы «Вадена Вулверинес» және «Норт Старс» командаларында ойнаған Рид Миллер киген алғашқы қақпашының қапшығы – бейсболдың бірінші базалық ойыншысының қолғапы болған. Қапшықтар арасындағы ең көп кездесетін өзгерістерге қалта бұрышы немесе «брейк» жатады: бұл қолғаптың жабылу бұрышын білдіреді, әдетте 60-тан 90 градусқа дейін өлшенеді. Қақпашы үшін ең қамқорлыққа бөленетін жабдықтардың бірі – қапшықтар. «Төңкерілген қалта» деп аталатын жағдайдың алдын алу үшін қақпашылар қолғапты пайдаланбай жатқанда ішіне заттар салып, қалтасын тереңдетеді. Қапшықтың дұрыс киюі және қақпашының қапшықтың пішіні мен бұрыштарын сезінуі өте маңызды. Сондықтан, жаңа қолғапқа көшу уақыт өте келе қиын болуы мүмкін. Қапшықтың жалпы шеңбері 45 дюйм, бұл 48 дюймнан кемітілген.

Кеуде және қол қорғаушы

Кеуде және қолды қорғағыш немесе қол мен денеге арналған төсем, кеуде, иық, қолдар мен кіндік сүйек аймағын шайбаның соққысынан қорғау үшін жасалған және хоккей жейдесінің астына киіледі. Кеуде және қолды қорғағыш соңғы жылдары одан да қорғанышқа ие болды. Голкиперлік кезде, ол әлдеқайда кішкентай және аз қорғанышпен, көбінесе қалың матадан тұратын. Шын мәнінде, бұл төсемдер қазіргі бейсбол ойыншыларының қолғаптарынан көп артық болған жоқ. Жоғары тығыздықтағы пластик және көбік сияқты жақсы материалдардың пайда болуымен кеуде қорғағыштарын денеді жарақаттан қорғау үшін жасау мүмкін болды. Дегенмен, тіпті қазіргі заманғы кеуде қорғағыштарымен де голкиперлер денесіне тиген шайбадан көгалдырлар мен басқа да ұсақ жарақаттарды ала береді.

Жокстрап

Қақпашы тостаған, жамбас аймағын қорғайтын тостаған ұясы бар, қарапайым қорғаныш тостағанмен салыстырғанда көбірек қорғаныс береді, бірақ көбінесе бірдей ішкі пластикалық тостағанды немесе одан сәл үлкенін пайдаланады. Тостаған ішкі пластикалық тостағаннан және тостағанның үстінен белге дейінгі қосымша төсемдерден тұрады. Көптеген қазіргі қақпашылар қорғанысты арттыру үшін бірінің артынан бірін қоятын екі тостағанды қолданады. Әйел қақпашылар тостағанның орнына "жилл" деп аталатын жамбас қорғағышын киеді.

Аяқ жақтаулары

Қақпашылар аяқтары мен тізелерін қорғау үшін арнайы аяқ қорғағыштарын киеді. Аяқ қорғағыштары жылдар бойы үлкен өзгерістерге ұшырады. Ең алғашқы аяқ қорғағыштары олардан алынған крикет қорғағыштарына өте ұқсас болды. Олар былғарыдан жасалған және бұғы мүйізінің түктерімен, кейде кемелердегі құтқару жилеттерінде қолданылатын капок материалымен толтырылған. 1930 жылдары аяқ қорғағыштары кеңірек және қалыңдап, маманданған. 1940 жылдары әрбір қорғағыштың сыртқы жиегіне қосымша материалдан жасалған ролик қосылды, ол қорғағыштың аяқты жабатын ең төменгі нүктесінен, «бут брейк» деп аталатын жерден, тізе роликтерінің астына дейін созылды. 1950 жылдары бұл ролик аяқ қорғағышының ең жоғарғы бөлігіне дейін ұзартылды. 1980 жылдары аяқтар мен тізелердің ішкі жағын қорғау үшін қосымша төсемдер қосылды. Аяқ қорғағышының төменгі сыртқы жиегіне бекітілетін пластикалық қалқан – «toe foil» пайдалануға басталды, бірақ кейіннен жабдық ережелерімен рұқсат етілмеді. Аяқ қорғағыштарының дизайны мен құрылысы 1990 жылдарға дейін өзгеріссіз қалды, содан кейін қорғағыштар жасау кезінде синтетикалық былғары және жоғары тығыздықты көбік қолданыла бастады. Синтетикалық материалдардың артықшылықтары – жеңіл салмақ, суды аз сіңіру, төмен құн, жылдам тозу және қақпашы командасының түсінде жасау мүмкіндігі. Кейбір аяқ қорғағыштарын жасаушылар былғарыдан жасалған бауын «toe bridge» деп аталатын көпірмен ауыстырды, ол аяқ қорғағышының алдыңғы бөлігін қақпашы конькиінің алдыңғы бөлігіне бекітеді. 2000 жылдардың басынан бастап қақпашылардың ойын техникасы бұрынғы реакциялық стильден блоктау стиліне өскендіктен, «қорап» стиліндегі аяқ қорғағыштары танымал бола бастады. «Қорап» стиліндегі қорғағыштарда қорғағыш беті мен ішкі жиегі арасындағы жиек тікбұрышты болып келеді, бұл қорғағыш бетін мұз бетіне перпендикуляр ұстап, қақпашы «көбелек» позициясында болғанда блоктау аймағын ұлғайтады. Қазіргі мұз хокеі ережелері аяқ қорғағыштарының ені белгілі бір шектен аспауын және ұзындығы да шектеулі болуын талап етеді. НХЛ де әр қақпашының бойын өлшеп, содан кейін рұқсат етілген қорғағыштардың биіктігі қақпашының бойына пропорционалды есептеледі.

Маска

Бірінші қазіргі заманғы қақпашы маскасын кәсіби қақпашы Жак Планте ойлап тапты. Алғашқы маскалар шыны талшықтан жасалып, киген адамның бет пішініне қалыптастырылды. 1969 жылы Солтүстік Америкада көптеген НХЛ қақпашылары қалыпты маскаларды пайдаланудан ауыр жарақаттар алып, мансаптарын аяқтағандықтан, бұл маскалардың танымалдылығы төмендеді. Бұл жағдай 1978 жылы Канадалық Стандарттар Ассоциациясын қалыпты маскаларды қолдануға тыйым салуға итермеледі. Әрине, Владислав Третяктың 1972 жылғы Канада – КСРО Саммит сериясындағы керемет ойыны Солтүстік Америкалық ойыншылардың формаға сәйкес келетін шыны талшықтан жасалған модельге қарағанда, қалқан/қақпақ түріндегі масканың артықшылықтарын, әсіресе көру мүмкіндігін жақсарту тұрғысынан байқауына себеп болды. Маска дизайнындағы тағы бір маңызды жетістік 1974-75 маусымында болды. Көздеріне шайба мен хоккей таяғынан жарақат алған ұлы қақпашы Тони Эспозито қалыпты маскасының көз тесіктеріне болат қалқан орнатып, басын қорғау үшін шыны талшықтан жасалған қосымша бөлік қосты. Осылайша маска эволюциясының келесі қадамы, яғни қазіргі заманғы қақпашы маскасы, көбінесе «гибридтік» маска деп аталады, жасалды. Бүгінде көптеген қақпашылар шыны талшық, кевлар, көміртек талшығы және басқа да композиттік материалдардан жасалған гибридтік маскаларды қолданады. Қазіргі заманғы маскалардың көз және мұрын аймағында үлкен ойықтары бар, олар болат немесе титан қалқанмен жабылған. Көптеген қақпашыларды маскаларына салынған суреттерден тануға болады. Кейбіреулері мансабының барысында бір тақырыпты сақтап, командасының түстеріне сәйкес түстерін өзгертеді. Мысалдар: Кертис Джозефтің «Кужо», Эд Белфурдың бүркіті, Феликс Потвиннің абстрактілі мысық дизайны, Мартин Бродеурдың қарапайым «Devils» маскасы немесе Патрик Лалимнің «Марвин марсиан». Кейбір қақпашылар командалық стильдегі суреттерді таңдайды, ал кейбіреулері мансабының барысында суреттерді өзгертеді. Маскаға балама ретінде бұрын айтылған «құс қақпағы» – сымнан жасалған бет маскасы мен стандартты хоккей шлемінің комбинациясы бар. Бұл 1970 жылдары танымал болды, себебі қақпақ шыны талшықтан жасалған маскаға қарағанда жақсы көрініс береді. Оның танымалдылығы 1980 жылдары шарына жетті, бірақ 1990 жылдары төмендеді, өйткені хоккей жабдықтарын өндірушілер қақпашылар ұнатқан қақпақтар мен шлемдерді шығаруды тоқтатты. ХХІ ғасырдың басында тек бірнеше кәсіби қақпашылар ғана қақпақ пен шлем комбинациясын киді. Бұл шағын топқа «Детройт Ред Уингс» командасының Крис Осгуд, НХЛ-дегі «Нью-Йорк Айлендэрс» командасының Рик ДиПьетро, КХЛ-дегі «Динамо Рига» командасының Мартин Прусек және Швейцария Ұлттық лигасындағы «SC Берн» командасының Марко Бюрер кірді. Доминик Хашек те мансабының бойында қақпақ/шлем комбинациясын киді. Кәсіби ойыншылар түрлі қақпақ/шлем комбинацияларын қолданды. Бірі – Кен Реггет пен Билли Смит киген «Cooper SK600» шлемімен «Cooper HM30» қақпағы. Тағы бір нұсқасы – бұрын Осгуд пен Дэн Клаутье қолданған «Cooper SK2000» шлемімен «Cooper HM30» қақпағы немесе бұрын Хашек қолданған «Cooper HM50» қақпағы. Тағы бірі – Артурс Ирбе соңғы рет киген «Jofa 280» шлемімен «260.51» қақпағы. Дон Бопреде «Cooper SK600» шлемімен «Jofa 260.51» қақпағы болды. «Nike» компаниясы «Cooper» компаниясын сатып алып, «Nike Bauer» ретінде біріктіргеннен кейін «SK2000» және «HM50» шығарылымы тоқтатылды, ал «HM30» далалық хоккей маскасы ретінде сатылды (содан кейін 2004 жылы тоқтатылды). «Jofa» компаниясы ақырында «280» шлемін және оның тиісті қақпағын тоқтатты, бірақ қазір «Reebok» компаниясымен біріккеннен кейін Еуропа нарығына «RBK 3K» шлемін және «287» қақпағын ұсынады. Қазіргі уақытта Солтүстік Америка нарығында қол жетімді және қақпақ/шлем комбинациясына негізделген екі модельді қақпашы маскасы бар. Бірінші модель – «Warwick Mask Company» компаниясы өндірген «Hasek Pro Style 357», бұл маскалардың дәстүрлі қақпақ/шлем стиліне сәйкес келеді. Қазіргі уақытта бұл шлемдерді Прусек және Бюрер пайдаланады, ал Хашек бұл модельді 2001-02 маусымынан зейнеткерлікке шыққанға дейін қолданды. Екіншісі – «Sportmask» компаниясы өндірген «Mage». «Mage» мен басқа қақпақ/шлем комбинацияларының айырмашылығы – «Mage» қақпағы жабық шлемге қарағанда артқы тақтасы бар шлемге бекітіледі. «Mage» пайдаланушыларының арасында «Флорида Пантерс» командасының қақпашысы Тим Томас және «Женева Сервет HC» командасының қақпашысы Тобиас Стефан бар.

Жаратылыс

Қақпашылардың шалбары форвардтар мен қорғаушылардың киетін шалбарларына сыртқы түрінен ұқсас. Қақпашылардың шалбары алдыңғы және бүйір жағынан ауыр түрде қорғалған, ал құйрық сүйегін қорғаушы шалбардың артқы бөлігіне енгізілген. Олардың ішкі жамбас бөлігінде де оқтардан қосымша қорғану үшін қорғаныш көбіктер бар. Сондай-ақ, шалбарды ұстап тұруға арналған белдіктерді қосуға мүмкіндік беретін құралдар да бар.

Скейттер

Гол қақпашы конькилері әдеттегі хоккей конькилерінен өзгеше: қақпашыға көбірек тұрақтылық беру және доп соққанда қақпаның бүгіліп қалмауы үшін олардың қақпасы ұзын, кең және жалпақ болады. Қақпалар әдетте тот баспайтын болаттан, көміртекті болаттан немесе титан нитридінен жасалады. Қақпаның ұстағышы, қақпаның қаптамасына немесе тікелей конькиге бекітіледі, бұрын вертикальды жағынан қысқа болған, сондықтан қақпашы мұзға жақын болатын. Қазіргі заманғы қақпашы конькилерінің қақпалары әлдеқайда биік, бұл қақпашыларға мұзбен байланысты жоғалтпай кең тұруға мүмкіндік береді. Бұл конькилерде ахилл сіңірін қорғау үшін артқы жағына созылатын хоккей конькилерінің бөлігі – сіңір сақшысы жоқ. Соңында, аяқты тікелей соққыдан қорғау үшін конькилер қатты қаптаманың ішінде орналастырылатын. Қазір қаптаманы алып тастауға бейімділік байқалады. Қаптамалар конькилерді, әсіресе аяқ бөлігін кеңітетін. Қазіргі заманғы қақпашы терең "көбелек" позыциясына түскенде, алдындағы ойыншыларды көру үшін қаптама қақпаны мұздан көтереді. Жаңа қақпашы конькилері жаңа материалдардан жасалған, бұл конькидің өзіне қажетті қорғаныс беруге мүмкіндік береді. Қаптамалар кәсіби ойындардан толығымен алынып жатыр.

Таяқ

Қақпашылар қолданатын арнайы хоккей таяғының қақпасы шамамен кең. Таяқтың төменгі бөлігі бұғаттау үшін кеңейтіледі. Бұл бөлікке "падуль" деп аталады. Дәстүрлі қақпашы таяқтары көбінесе толығымен ағаштан жасалса, қазіргі заманғы таяқтар графит пен шыны талшығымен күшейтіледі, ал қайырма мен қақпасы жеңілдету үшін көбікпен толтырылады. Соңғы кезде өндірушілер толығымен композиттік материалдан жасалған, жеңіл таяқтарды шығара бастады. Дегенмен, композиттік таяқтар ағаш таяқтарға қарағанда аз беріктікке ие болуы мүмкін. Бұл таяқтар кеңінен сатылғанымен, көптеген кәсіби қақпашылар көбіктік өзекті және ағаштан жасалған таяқты пайдалануды жалғастыруда, тіпті олар композиттік сияқты боялған болса да. Бұл себебі – беріктігі және "ескі" конструкцияның соққыны сіңіру қабілеті. Ойыншылардың таяқтары шайбаны сезіну үшін (яғни шайбаның тиюін) ойыншының қолына жеткізеді. Ал қақпашыларға шайбаны ұстау кезінде соққыны сіңіру үшін таяқ қажет.