Кіріспе

Гушен (1140 жылы қайтыс болған), сондай-ақ Вуши немесе Хуше деп те аталады, ал оның қытайландырылған аты – Ванян Сиин. Ол Журчен ақсұйығы және мемлекеттік қызметкер, Журчендер басқарған Цзинь әулетінің (1115–1234) құрылған және алғашқы жылдарында өмір сүрген. Бұл әулет 12-13 ғасырларда Солтүстік Қытайды биледі. Ол Цзинь әулетінің негізін қалаушы және бірінші императоры Агуданың (Тайдзу императоры) бас кеңесшісі болды. Заманауи жазушылар оны Цзинь алдындағы Журчен мемлекетінің "бас шаманы" деп сипаттайды. Ол ханьқытай мәдениетіне қатты қызығушылық танытып, әсіресе Журчен тілі үшін алғашқы жазу жүйесін жасағандығымен белгілі.

Өмір

Ванян Сынның түпнұсқа юрчен аты қытай деректерінде "Гушен", "Вуши" немесе "Хуше" деп тіркелген. Ол Ванян тайпасынан, Цзинь әулетінің билеуші кланынан тегін шығарған, бірақ императорлық әулеттің тікелей мүшесі емес еді. Оның әкесі Хуанду (歡都) болды, ол Цзинь әулетінің негізін қалаушы Агуданың (Император Тайдзу) туысы. Нианханмен (Вань Цонханмен) бірге Ванян Сийин Агуданың басты кеңесшілерінің бірі болды. Ол Агудаға Ванян тайпасының жетекшілігімен түрлі юрчен тайпаларын біріктіруге және хитандықтар басқарған Ляо әулетін құлатуға көмектесті. Агуда қайтыс болғаннан кейін Ванян Сийин Агуданың кіші інісі және мұрагері Укимайдың (Император Тайцзун) сарайында азаматтық министр ретінде қызметін жалғастырды. Дегенмен, ол Император Тайцзунның мұрагері Император Сицзунның тұсында жаман жағдайға түсіп, 1140 жылы өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болды. Бұл мәтіннің аудармашысы Герберт Франке атап өткендей, бұл шаман (珊蠻) терминінің кездесетін ең ерте қытай құжаты болуы мүмкін; ол маньчжурша "саман" ("шаман, сиқыршы") сөзімен сәйкес келеді. Ювен Сючжун және басқа да ханьдық қытай ғалымдарының берген білімі нәтежелі болған болуы керек, себебі Ванян Сийиннің ұлдары Хун Хао үшін қытай поэзиясын жаза алды. Олардың қытай мәдениетіне сіңуі соншалық деңгейге жеткендіктен, олардың бірі хан қытай әйеліне ие болған алғашқы юрчендердің бірі болды.

Юрчен жазуы

Агуданың бұйрығымен 1119 немесе 1120 жылы Ванян Сиин жаңа Журчен (Джин) империясының басқаруында қолдану үшін "ірі әріптермен жазылатын жазу" деп аталған Журчен жазуын құрды. Ол оны қытай және хитан жазуларының негізінде жасады.