Доминик де Мёниль: Американдық өнер коллекционері және меценат

Кіріспе

Американдық өнер жинаушы (1908–1997)

Доминик де Менил (туған аты Шламбергер; 23 наурыз, 1908 – 31 желтоқсан, 1997) – француз-американдық өнер жинаушы, қайырымдылық жасаушы, Менил коллекциясын құрған және Шламбергер Лимитед мұнай жабдықтары компаниясының мұрагері. 1986 жылы ол Ұлттық өнер медалімен марапатталды.

Ерте өмір

Де Менил Доминик Исалин Зелия Анриетт Кларисса Шламбергер болып дүниеге келді, ол Конрад Шламбергер мен Луиза Шламбергердің (туған есімі Дельпех) қызы, кальвинист Альзас аймағынан шыққан отбасы. Ол Сорбоннада физика мен математиканы оқыды және киноға қызығушылық танытты, ол оны Берлинге алып барды. Йозеф фон Штернбергтің "Көк періште" фильмінің сценарий көмекшісі болды. 1930 жылы ол банкир Жан де Менилмен танысты (кейіннен ол өз атын Джон де Менил деп өзгертті) және олар келесі жылы үйленді. Протестант отбасында өскен Доминик 1932 жылы Рим-католик дінін қабылдады. Де Менилдердің католиктік сенімі, әсіресе олардың Ив Мари Жозеф Конгардың экуменизм туралы ілімдеріне деген қызығушылығы, алдағы онжылдықтарда олардың коллекционерлік этикасының дамуы үшін маңызды болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталып, Францияны нацистер басып алғаннан кейін де Менилдер Парижден Америка Құрама Штаттарына көшіп кетті. Олар Нью-Йоркте және Францияда тұратын, бірақ Хьюстонда қоныстанды, онда Джон ақырында Schlumberger Overseas (Орта және Қиыр Шығыс) және Schlumberger Surenco (Латын Америкасы) президенті болды, Хьюстондағы мұнай саласындағы қызмет көрсету корпорациясының екі филиалы. Де Менилдер әсіресе Еуропаның заманауи өнеріне қызығушылық танытты, ал коллекцияның негізгі күші - көптеген кубистік, сюрреалистік және басқа да модернистік жұмыстар. 1960 жылдары де Менилдер америкалық соғыстан кейінгі абстрактіл экспрессионизм, поп-арт және минимализмнің негізгі қозғалыстарына тартылды. Жылдар бойы отбасы көптеген суретшілермен тығыз достық қарым-қатынаста болды, олардың еңбектері жиналды, соның ішінде Виктор Брауннер, Макс Эрнст, Джаспер Джонс, Ив Клейн, Рене Магритт, Роберт Раушенберг, Доротея Таннинг және Энди Уорхол. Де Менил олардың Африка мен Океанияның сән-салтын қалыптастыруда саудагер және кеңесші Джон Клейменді құрметтейді, ол "африкалық өнерді сатып алуды өте тартымды етті" деді. Олар Нью-Йорк галереясынан 200-ден астам бұйым сатып алды. Ата-аналар Кутюрье мен Конгардың ілімдерінің әсерінен де Менилдер ерекше гуманистік этиканы дамытты, олар өнерді адам тәжірибесінің негізгі бөлігі ретінде түсінді. Олардың коллекциясын әртүрлі мәдениеттер мен дәуірлердегі адамдардың адам болу дегенді түсінуін өнер арқылы ашудың көптеген жолдарымен ортақ қызығушылық қозғады. Де Менилдер үйін өнермен толтырды және сол кездегі көптеген жетекші суретшілерді, ғалымдарды, азаматтық құқық қорғаушыларды және зиялыларды қабылдады. Хьюстондағы нақты өнер қауымдастығының жоқтығынан жігерленген де Менилдер 1950 және 1960 жылдары қазіргі заманғы өнер қауымдастығында (кейінгі Хьюстондағы қазіргі заманғы өнер мұражайында) өткізілген көрмелер арқылы заманауи өнерді насихаттады. Олар қазіргі заманғы өнер қауымдастығының Джермейн МакАгиді директор ретінде жұмысқа алу шешімінде маңызды рөл атқарды; ол бірнеше ілгерілеуші көрмелер, соның ішінде "Мондрианның сферасы" және "Тотэмдер табу емес: примитивті өнер көрмесін" өткізді. 1954 жылы олар "Діни, қайырымдылық, әдеби, ғылыми және білім беру мақсаттарын қолдау мен ілгерілетуге" арналған коммерциялық емес ұйым "Менил" қорын құрды. Сол жылы олар Хьюстондағы кішігірім католиктік мекеме - Сент-Томас университетін олардың ұсынысы бойынша Филип Джонсон жобалаған Стрейк және Джонс залдарын салуға қаржыландырды. Хьюстондағы студенттер мен ересектерге өнер тарихының мықты оқу бағдарламасын ұсыну мақсатында олар 1959 жылы Сент-Томас университетінде өнер кафедрасын құрды. Олар Джермейн МакАгиді Джонс-холлда өткізілетін курстарға оқытуға және көрмелерге шақырды. 1967 жылы университеттің медиа орталығын құрды. Де Менилдер көбінесе кафедралар үшін профессорлық-оқытушылық құрамның мүшелерін жеке жалдаған және Хьюстонға көптеген танымал суретшілер мен өнер тарихшыларын әкелген, соның ішінде Марсель Дюшан, Роберто Матта және Джеймс Джонсон Суини, оларды Хьюстонның Көркем өнер мұражайының мұражай директоры болып қызмет етуге сендірген 1961-1967 жылдар аралығында. Род-Айленд дизайн мектебінің өнер мұражайының қоймаларынан Уорхол таңдаған заттар көрмесі. Де Менилдер Райс университетінің астрофизика профессоры Дональд Д. Клейтонды 1970 жылдың маусым-шілде айларында Римде екі апталық тұруға қолдайды. Бұл Росселлинимен күнделікті жұмыс істеу үшін, космология туралы фильм түсіру үшін, бірақ 1975 жылы ғаламды ашқан өмірдің жеке естеліктері ретінде жарияланды. Басқа да фильмдер жасаушылар, Медиа орталығына келгендер: Ола Балугун, Бернардо Бертолуччи, Джеймс Блю, Джим МакБрайд және Колин Янг. Джон мен Доминик де Менилдер фотосуретке де қызығушылық танытты, фотографтарды Хьюстонға қаланың оқиғаларын құжаттауға және өз жұмыстарын көрсетуге шақырды. Азаматтық құқықтарды қорғау жолындағы ең даулы әрекеттерінің бірі - 1969 жылы Хьюстон қаласына Барнетт Ньюманның "Бұзылған обелискін" жартылай сыйлық ретінде ұсынуы, оны жақында қаза тапқан Мартин Лютер Кингге арнау шартымен. Қала сыйлықты қабылдаудан бас тартты, осыдан кейін даулы пікірталас басталды, ол де Менилдер мүсінді өздері сатып алып, жаңадан салынған Ротко капелласының алдына орнатқанда ғана аяқталды. Де Менилдер Ротко капелласын салу жоспарларын 1964 жылы бастады, Доминик де Менил Марк Роткодан Сент-Томас университеті үшін әртүрлі діндер арасындағы диалог пен ой-толғаныс үшін арналған экюменистік капеллаға арналған медитативті суреттер жинағын тапсырды. Бірнеше сәулетшілердің, соның ішінде Филип Джонсон, Ховард Барнстоун және Эжен Обридің түзетулерінен өткеннен кейін, діни емес Ротко капелласы 1971 жылы түрлі діндердің өкілдерінің қатысуымен Менил қорының жерінде салтанатты түрде ашылды. Келесі жылы ол автономды ұйым ретінде құрылды және "Контемпляция мен әрекеттің дәстүрлі тәсілдері" басталған коллоквиумдар өткізуге кірісті, ол төрт континенттен діни лидерлерді, ғалымдар мен музыканттарды біріктірді. Де Менилдер адам және азаматтық құқықтарды насихаттаған көрмелерді де ұйымдастырды, соның ішінде 1971 жылы Хьюстонның Бесінші ауданында өткен "The De Luxe Show", тарихи түрде афроамерикалықтар тұратын аудан. Азаматтық құқықтарды қорғаушы және кейіннен АҚШ конгрессмені Мики Леланд ұйымдастырған бұл көрме АҚШ-тағы бірінші нәсілдік интеграцияланған өнер көрмелерінің бірі болды. 1986 жылы де Менил әлеуметтік мәселелерге қатысуын күшейтті, бұрынғы президент Джимми Картермен бірлесіп "әлемдегі адам құқықтарын қорғауға" арналған Картер-Менил Адам құқықтары қорына негіз салды. Қор Ротко капелласының демеушілігімен адам құқықтарына адалдығы үшін ұйымдарға немесе жеке тұлғаларға Картер-Менил Адам құқықтары сыйлығын табыс етті. Ол сонымен қатар қаза тапқан Сальвадорлық епископтың құрметіне аталған Оскар Ромеро сыйлығын да құрды.

De Menil was born Dominique Isaline Zelia Henriette Clarisse Schlumberger, the daughter of Conrad Schlumberger and Louise Schlumberger (née Delpech), Calvinist Alsatians. She studied physics and mathematics at the Sorbonne and developed an interest in filmmaking, which took her to Berlin to serve as script assistant on the Josef von Sternberg production of The Blue Angel. In 1930 she met the banker Jean de Ménil (who later anglicized his name to John de Menil), and they were married the next year. Raised a Protestant, Dominique converted to Roman Catholicism in 1932. The de Menils' Catholic faith, especially their interest in Father Yves Marie Joseph Congar's teachings on ecumenism, would become crucial to the development of their collecting ethos in the coming decades. and the leader of a Sufi order in Lower Manhattan). Following the outbreak of World War II and the Nazi occupation of France, the de Menils emigrated from Paris to the United States of America. They maintained residences in New York and France but settled in Houston, where John would eventually become president of Schlumberger Overseas (Middle and Far East) and Schlumberger Surenco (Latin America), two branches of the Houston based oilfield services corporation. The de Menils were particularly interested in modern European art, and a core strength of the collection was the many Cubist, Surrealist, and other Modernist works they acquired. By the 1960s the de Menils had gravitated toward the major American post war movements of abstract expressionism, pop art, and minimalism. Over the years the family enjoyed close personal friendships with many of the artists whose work they collected, including Victor Brauner, Max Ernst, Jasper Johns, Yves Klein, René Magritte, Robert Rauschenberg, Dorothea Tanning, and Andy Warhol. De Menil credited dealer and adviser John Klejman with shaping their tastes in African and Oceanic objects, saying that he "made buying African art very tempting". They bought more than two hundred pieces from Klejman's New York Gallery. Influenced by the teachings of Father Couturier and Father Congar, the de Menils developed a particular humanist ethos in which they understood art as a central part of the human experience. Their collection was motivated by their shared interest in the many ways individuals over different cultures and eras reveal through art their understanding of what it means to be human. The de Menils filled their home with art and hosted many of the leading artists, scientists, civil rights activists, and intellectuals of the day. Spurred in part by the lack of a real arts community in Houston, in the 1950s and 1960s the de Menils promoted modern art through exhibitions held at the Contemporary Arts Association (later the Contemporary Arts Museum Houston), such as Max Ernst's first solo exhibition in the United States, and the Museum of Fine Arts, Houston, to which they gave important gifts of art. They were instrumental in the Contemporary Arts Association's decision to hire Jermayne MacAgy as its director; she curated several groundbreaking exhibitions, including "The Sphere of Mondrian" and "Totems Not Taboo: An Exhibition of Primitive Art." In 1954 they founded the Menil Foundation, a non profit organization dedicated to the "support and advancement of religious, charitable, literary, scientific and educational purposes". That same year they provided the University of St. Thomas, a small Catholic institution in Houston, with funding to build Strake Hall and Jones Hall, designed by Philip Johnson per their recommendation. In an effort to provide a strong art history curriculum in Houston for students and adults, they founded the art department at the University of St. Thomas in 1959, inviting Jermayne MacAgy to teach courses and curate exhibitions held at Jones Hall. They established the university's Media Center in 1967. The de Menils often personally recruited faculty members for the departments and brought many renowned artists and art historians to Houston, including Marcel Duchamp, Roberto Matta, and James Johnson Sweeney, whom they convinced to serve as museum director for the Museum of Fine Arts, Houston from 1961 to 1967. an exhibition of objects selected by Warhol from the storage vaults of the Museum of Art at Rhode Island School of Design. The de Menils supported Rice University astrophysics professor Donald D. Clayton for a two week residence in Rome in June–July 1970 for daily work with Rossellini, conceiving a film about cosmology that did not advance to filming but that was published in 1975 as a personal memoir of a life discovering the universe. Other filmmakers who visited the Media Center included Ola Balogun, Bernardo Bertolucci, James Blue, Jim McBride, and Colin Young. John and Dominique de Menil also shared an interest in photography, inviting photographers to come to Houston to document events in the city and exhibit their work. Their most controversial action on behalf of civil rights was their offer of Barnett Newman's Broken Obelisk as a partial gift to the city of Houston in 1969, on the condition that it be dedicated to the recently assassinated Martin Luther King Jr. The city refused the gift, sparking a controversial debate that ended only when the de Menils purchased the sculpture themselves and placed it in front of the newly completed Rothko Chapel. The de Menils had originally made plans to build the Rothko Chapel in 1964 when Dominique de Menil commissioned a suite of meditative paintings by Mark Rothko for an ecumenical chapel intended for the University of St. Thomas as a space of dialogue and reflection between faiths. After undergoing revisions by several architects, including Philip Johnson, Howard Barnstone, and Eugene Aubry, the non denominational Rothko Chapel was dedicated on Menil Foundation property in 1971 in a ceremony that included members of various religions. It was established as an autonomous organization the next year and began hosting colloquia, beginning with "Traditional Modes of Contemplation and Action," which brought together religious leaders, scholars, and musicians from four continents. The de Menils also organized exhibitions that promoted human and civil rights, including The De Luxe Show, a 1971 exhibition of contemporary art held in Houston's Fifth Ward, a historically African American neighborhood. Coordinated by civil rights activist and later U. S. Congressman Mickey Leland, it was one of the first racially integrated art shows in the United States. In 1986, de Menil deepened her involvement in social causes, establishing the Carter Menil Human Rights Foundation with former president Jimmy Carter to "promote the protection of human rights throughout the world". The Foundation offered the Carter–Menil Human Rights Prize, sponsored by the Rothko Chapel, to organizations or individuals for their commitment to human rights. She also established the Óscar Romero Award, named after the slain El Salvadoran bishop.

Музейдің жобалары

Джон және Доминик де Менилдің коллекциясын орналастыру және көрсету үшін мұражай құру жоспарлары 1972 жылы, олар Хьюстон қаласының Монтроз ауданындағы Ротко капелінің жанындағы Менил қорының жерінде мұражай кампусын жобалауды сәулетші Луи И. Каннан сұраған кезде басталды. Кан бірнеше алдын ала эскиздер жасады, бірақ Джон де Менил мен Канның арада бір жылдай уақыттың арасында қайтыс болуынан кейін 1973 жылы жоба тоқтап қалды. 1980-жылдары де Менил қайтадан мұражайды жобалау үшін сәулетші іздеуге кірісті, соңында Париждегі Жорж Помпиду орталығымен танымал итальяндық сәулетші Ренцо Пианоға мұражайдың оның көзқарасына сәйкес келетін дизайнын жасауды тапсырды. "Мен өнер туындыларымен араласып, сезінген жақындықты сақтап қалуды армандадым", - деп жазды ол. "Біз Жинақтың тек бір бөлігін ғана уақыт-уақытпен көрсететін едік, бірақ кең және тартымды кеңістікте. Көрмеге келген адамдар мұражай шаршаған сезімге тап болмай, сурет алдында отырып, оны терең ойлау мүмкіндігіне ие болар еді. Туындылар сахнадағы актерлер сияқты пайда болып, жоғалып, қайтадан пайда болар еді". Нәтижесінде, "сырттан кішкентай, бірақ іштен мүмкіндігінше кең" көрінетін мұражай құрылды. 1987 жылдың 7 маусымында ашылған Менил коллекциясында Джон мен Доминик де Менилдің коллекциясынан алынған заттар, соның ішінде Африка өнерінің таңдаулы туындылары, сюрреализм туындыларының мол коллекциясы және Джексон Поллок, Барнетт Ньюман, Клайффорд Стил, Роберт Матервелл, Сай Твомбли және Марк Ротко сияқты бірқатар қазіргі заманғы американдық суретшілердің жұмыстары қойылған. Мұражайда уақытша көрмелер де ұйымдастырылады. Ол көбінесе Барнс қоры мен Дж. Пол Гетти мұражайымен қатар жеке жиналған ең маңызды өнер коллекцияларының бірі ретінде аталады. 1995 жылы ашылған Сай Твомбли галереясында Твомблидің отыздан астам суреті, мүсіндері және қағаздан жасалған жұмыстары қойылған. Ренцо Пиано жобалаған тұрақты галерея Менил коллекциясының кейбір архитектуралық ерекшеліктерін, мысалы, таралған табиғи жарықты пайдалануды қайталайды, бірақ өзінің жеке ерекшеліктерін сақтайды. Фрескалар – Христос Пантократор бейнеленген күмбез және Панайя анасы бейнеленген апсида – 2012 жылдың наурызына дейін көрсетілді, содан кейін олар Кипр шіркеуіне қайтарылды. Ғимараттың дизайнын архитектор Франсуа де Менил жасаған, ол алғашқы Лиси капелінің архитектурасын еліктеген. Де Менилдің соңғы жобасы 1996 жылы минималист мүсінші Дэн Флавиннің Хьюстондағы бұрынғы Вайнгартеннің азық-түлік дүкені Ричмонд Холл үшін үш арнайы жарық инсталляциясын жасауға шақыру болды. Дэн Флавиннің инсталляциясы ғимараттың сыртқы жағындағы шығыс және батыс жақтарында екі көлденең жасыл флуоресцентті шамнан, кіреберіс қабырғаларында екі диагональды ақ шамнан және қызғылт, сары, жасыл, көк және ультракөк түстері бар негізгі ішкі кеңістіктегі үлкен жұмыстан тұрады. Ричмонд Холлда Флавиннің В. Татлинге арналған "ескерткіштерінің" төрт үлгісі де қойылған, олар 1964 және 1969 жылдар аралығында жасалған. Де Менил 1997 жылдың 31 желтоқсанында Хьюстонда қайтыс болды.

Plans to create a museum to house and exhibit John and Dominique de Menil's collection began as early as 1972 when they asked the architect Louis I. Kahn to design a museum campus on Menil Foundation property in the Montrose neighborhood of Houston near the Rothko Chapel. Kahn did produce some preliminary drawings, but the project was suspended in 1973 after John de Menil's and Kahn's deaths less than a year apart. In the 1980s de Menil again began looking for an architect to design the museum, eventually commissioning Renzo Piano, a renowned Italian architect known for his provocative Centre Georges Pompidou building in Paris, to come up with a design that would fit her vision for the museum. "I dreamed of preserving some of the intimacy I had enjoyed with works of art," she wrote. "We would show only portions of the Collection at a time, but displayed in generous and attractive space The public would never know museum fatigue and would have the rare joy of sitting in front of a painting and contemplating it Works would appear, disappear, and reappear like actors on a stage." The result was a museum that appeared "small on the outside, but as big as possible inside". Dedicated on June 7, 1987, the Menil Collection exhibits objects from John and Dominique de Menil's collection, including selections of African Art, a vast collection of Surrealist pieces, and the work of a number of contemporary American artists such as Jackson Pollock, Barnett Newman, Clyfford Still, Robert Motherwell, Cy Twombly, and Mark Rothko. It also features temporary exhibitions. It is often cited as one of the most significant privately assembled art collections, alongside the Barnes Foundation and the J. Paul Getty Museum. The nearby Cy Twombly Gallery, opened in 1995, houses more than thirty of Twombly's paintings, sculptures, and works on paper. Designed by Renzo Piano, the permanent gallery echoes some of the architectural features of the Menil Collection, such as the use of diffused natural light, while retaining its own, separate identity. The frescoes—a dome with Christ Pantokrator and an apse depicting the Virgin Mary Panayia—were installed in a reliquary like space interior where they were displayed until March 2012, at which time they were returned to the Church of Cyprus. The building was designed by architect Francois de Menil and mimics the original Lysi chapel. De Menil's final project was a 1996 commission of three site specific light installations by Minimalist sculptor Dan Flavin for Richmond Hall, a former Weingarten's grocery store in Houston. The Dan Flavin installation consists of two horizontal green fluorescent lights on the eastern and western sides of the building's exterior, two sets of diagonal white lights on the foyer walls, and a large work in the main interior space featuring pink, yellow, green, blue, and ultraviolet lights. Also on display in Richmond Hall are four examples of Flavin's "monuments" to V. Tatlin, created between 1964 and 1969. De Menil died in Houston on December 31, 1997.