Кіріспе
Mnemiopsis leidyi, дөңгелек қылшықты немесе теңіз жаңғағы, - қолтықты ктенофор (қылшықты) түрі. Ол Батыс Атлантика жағалауының суларына тән, бірақ Еуропа мен Батыс Азия аймақтарында жаулап алушы түр ретінде орнықты. Mnemiopsis туысына үш түр аталған, бірақ қазір көптеген зоологтар оларды бір түрдің – M. leidyi-дің әртүрлі экологиялық формалары деп санайды.
Mnemiopsis leidyi, the warty comb jelly or sea walnut, is a species of tentaculate ctenophore (comb jelly). It is native to western Atlantic coastal waters, but has become established as an invasive species in European and western Asian regions. Three species have been named in the genus Mnemiopsis, but they are now believed to be different ecological forms of a single species M. leidyi by most zoologists.
1980 жылдар Қара теңіз
Mnemiopsis leidyi 1980-ші жылдары Қара теңізге енгізілді, онда бұған дейін тек бір ғана тарақ желе түрі – шағын теңіз үйегі Pleurobrachia pileus кездесетін. Оның енгізілуіне ең ықтимал себеп – сауда кемелерінің балласт суымен кездейсоқ таралуы. Қара теңіздегі алғашқы тіркелген дерек 1982 жылы болды. 1989 жылға қарай Қара теңіз популяциясы ең жоғары деңгейге жетті, оңтайлы жағдайда судың 1 м³-іне 400 данадан астам (>10 жануар / куб фуд) шамасында жетті. Кейін тамақ қорларының азаюы салдарынан популяцияның сыйымдылығы төмендеп, саны біршама азайды. Қара теңізде M. leidyi пелагикалық балықтардың жұмыртқалары мен дернәсілдерін жейді. Бұл балықтардың, әсіресе коммерциялық маңызы бар анчоус Engraulis encrasicholus (жергілікті жерде hamsi, hamsiya, hamsa сияқты атаулармен белгілі) популяцияларының күрт төмендеуіне себеп болды, олар бірдей тамақ көздері үшін бәсекелесіп, жас ұрпақтары мен жұмыртқаларын жейді.
1999 Каспий теңізі
1999 жылы бұл түр Еуропалық Ресейдің бірыңғай терең су жүйесі арқылы Каспий теңізіне енгізілді. Осы популяцияның қалыптасуы нәтижесінде шабақтардың саны 60%-ға азайды, ал бұл өз кезегінде белуие және тырналардың популяциясының азаюына себеп болды.
2006 Солтүстік және Балтық теңіздері
Содан бері бұл түрдің Жерорта теңізі мен Атлантиканың солтүстік-батысына тарағаны анықталды. 2006 жылы ол алғаш рет Солтүстік теңізде, ал 2006 жылдың 17 қазанынан бастап Батыс Балтық теңізінде, атап айтқанда Киль фиорды мен Белттерде тіркелді. Балтық теңізінде бір куб метрге 100-ге дейін жеке дарақ саналды, ал Солтүстік теңізінде халық тығыздығы ең көп дегенде 4 дарақ/м3 болды. Бұл түрдің Балтық теңізінің бұрыннан-ақ ауыр күйзелісте тұрған экожүйесіне тигізер әсері белгісіз. Түрлер температура 4 °C-тан төмен түспейтін терең суларда қыстайды; Балтық теңізінің күшті қабатталуы, яғни галоклинден жоғары және төменгі сулардың нашар араласуы, оның тіршілігін сақтауға көмектеседі деп саналады. Түрдің еврихалиндік қасиеттерін ескере отырып, континенттік Еуропа арқылы таралудың тағы бір мүмкін жолы – Қара теңізден Рейнге дейін Рейн-Дунай каналы арқылы жүретін кемелердің балласт суымен тасымалдану. Бұл маршрут Еуропаның материк бөлігіне көптеген инвазивті тұщы су неозоондарының кіру нүктесі болып табылады, мысалы, зебра мидиясы, квагга мидиясы, Dikerogammarus villosus және Chelicorophium curvispinum шаяндары, сондай-ақ Hypania invalida көпқылтырлы құрт.
Геномдық
Mnemiopsis leidyi-дің ядролық және митохондриялық геномдары секвенцияландырылды, бұл Ctenophora (шашақ денелілер) эволюциялық орны туралы түсінік береді. 2013 жылғы түпнұсқа мақалада ядролық геном тізбегін баяндағанда, гендердің, интрондардың және аминқышқылдарының болуы мен болмауының филогенетикалық талдауы шашақ денелілердің барлық басқа жануарлардың туыс топ екенін көрсетті. Алайда, 2015 жылғы зерттеуде әртүрлі әдістемелер қолданылып, барлық басқа жануарларға туыс топ ретінде Porifera (гүбкілер) үшін қолдау табылды және аминқышқылдарының сәйкестігі осы гипотезаны аралас түрде қолдайтынын растады. Ctenophora және Porifera-ның орны қазіргі уақытта белсенді талқыланып жатыр. Оның митохондриясы бірнеше қызықты ерекшеліктерді көрсетеді. Оның ұзындығы 10 килобазаға жетеді, бұл оны бүгінгі күнге дейін белгілі жануарлардың ең кішкентай митохондриялық ДНК тізбегі етеді. Онда кем дегенде 25 ген, соның ішінде MT ATP6 және барлық тРНК гендері жоғалған. Atp6 гені ядролық геномға көшірілген және интрондар мен митохондриялық таңбалау пресеквенциясын алған. Барлық тРНК гендері ядролық кодталған митохондриялық аминоацил тРНК синтетазаларымен бірге толығымен жоғалған. Митохондриялық рРНК молекулалары басқа организмдердегі гомологтарымен аз ұқсастыққа ие және өте төмендетілген екінші құрылымдарға ие. Mnemiopsis leidyi геномында танымал микроРНК-лар, сондай-ақ канондық микроРНК биогенезіне маңызды ядролық ақуыздары Drosha және Pasha жоқ сияқты. Drosha-ның жоғалғаны туралы хабарланған жалғыз жануар. МикроРНК-лар Placozoa түрінің үш белгілі мүшесінің бірі Trichoplax adhaerens-тен басқа, бүгінгі күнге дейін зерттелген барлық шашақ денелі емес жануарларда ген экспрессиясын реттеуде маңызды рөл атқарады. Mnemiopsis leidyi-де NOS ересек тіндерде де, кейінгі эмбриональдық сатыларда да әртүрлі түрде кездеседі, бұл NO-ның даму механизмдеріне қатысы бар екенін көрсетеді. Шашақ денелілерде де NO рецепторлары ретінде әрекет ететін ерігіш гуанилил циклазалары бар, олардың тіндерде әлсіз, бірақ дифференциалдық экспрессиясы байқалады. Жиынтық алғанда, бұл деректер NO cGMP сигналдық жолдары жануарлардың ортақ ата-бабасында болғанын және морфогенезді, кірпіктердің қызметін, қоректенуді және басқа да мінез-құлықтарды бақылауға қатысы бар екенін көрсетеді.