Кіріспе
Өсімдік түрі – Pinus pinaster, теңіз қарағайы немесе кластерлі қарағай, көкшіл жасылдан айқын сары жасылға дейін. Теңіз қарағайы Еуропадағы барлық қарағай түрлерінің ішінде ең ұзын және ең берік жапырақтарымен ерекшеленеді. Ол көбінесе теңіз деңгейінен бастап орташа биіктікте өседі, бірақ Марокконың оңтүстігінде 2000 метрге дейін табады. Қазіргі табиғи таралудағы фрагментацияның жоғары деңгейі екі факторға байланысты: тау тізбектерінің үзілісі мен биіктігі тіпті жақын популяцияларды да оқшаулатуға себеп болады, сондай-ақ адамның әрекеті.
Pinus pinaster, the maritime pine or cluster pine, and bluish green to distinctly yellowish green. The maritime pine features the longest and most robust needles of all European pine species. It generally occurs at low to moderate altitudes, mostly from sea level to , but up to in the south of its range in Morocco. The high degree of fragmentation in the current natural distribution is caused by two factors: the discontinuity and altitude of the mountain ranges causing isolation of even close populations, and human activity.
Экология
Пинус пинастер экологияда кең таралған тақырып, себебі 17 ғасырдың соңында (1685–1693) аймаққа әкелінгеннен кейін соңғы 150 жыл бойы Оңтүстік Африкада оның өсуі мен таралуы мәселелі болып келді. 1772 жылы Кейп түбегінде таралып жатқаны анықталды. 18 ғасырдың соңында (1780 ж.) П. пинастер кеңінен егілді, ал 19 ғасырдың басында (1825–1830) П. пинастер ағаш ресурстарын қамтамасыз ету және орман шаруашылығы үшін коммерциялық мақсатта отырғызылды. Бұл қарағай кең аумақтарды, әсіресе финбос өсімдіктерін жайлайды. Финбос – Оңтүстік Африканың оңтүстік және оңтүстік-батыс бөліктерінде кездесетін, өртке бейім бұталы өсімдіктер. Олар көбінесе су арналарының жанында көптеп таралған. Диориктрия сильвестрелла көбелегінің дернәсілдері осы қарағаймен қоректенеді. Олардың бұрғылау қызметінен жаралар пайда болады, сол арқылы көп мөлшерде шайыр шығып, ағаш әлсірейеді және саңырауқұлақтар мен басқа да патогендерге енуге жағдай туады.
Шабуылдың нәтижесі
Pinus pinaster – Оңтүстік Африкада сәтті инвазивті түр. Оның Оңтүстік Африкаға енуінің бір салдары – жергілікті ортаның биологиялық әртүрлілігінің төмендеуі. Жергілікті түрлердің жоғалу қарқынының артуы осы түрлердің Оңтүстік Африкаға әкелінуімен байланысты. Инвазивті түрлер жергілікті түрлердің мекендеу орындарын иеленеді, оларды жоғалуға немесе құрып кету қаупіне түсіреді. Мысалы, инвазивті түрлер Оңтүстік Африканың Кейп түбегіндегі жергілікті өсімдіктердің әртүрлілігін 50–86%-ға дейін азайтуға бейім. P. pinaster Оңтүстік Африкада бұталы жерлерде кездеседі; басқа орталармен салыстырғанда, инвазивті түрлер шабуыл жасағанда бұталы жерлерде түрлердің байлығы ең көп төмендейді (Z = –1.33, p < 0.001). Грамминоидтармен салыстырғанда, ағаштар, бір жылдық шөптер және өрмелер түрлердің байлығының төмендеуіне күштірек әсер етеді (Z = –3.78; p < 0.001). Олар су жиналатын алаптардағы және өзендердегі су ағынын азайтады. Бұл ортадағы басқа түрлерге қол жетімді ресурстарды шектейді. P. pinaster көбінесе суы мол аймақтарда, яғни өзендер мен ағындардың жағалауында жылдам өседі, онда ағаштар мен өсімдіктер екі есе жылдам өсіп, кеңейеді. P. pinaster қол жетімді судан пайдаланып, осылайша басқа түрлерге қол жетімді су мөлшерін азайтады. Солтүстік Калифорниядағы Окленд пен Сан-Леандрода сирек табиғи түрде кездеседі.
Экологиялық өзара іс-қимыл
Pinus pinaster финбос өсімдіктері бар аймақтарда ерекше табысқа жетеді, себебі ол жоғары қарқынды өрттерге бейімделген, осылайша жоғары қарқынды өрттерге жақсы бейімделмеген басқа түрлерді басып озады. Өртке бейім бұталы жерлерде P. pinaster-дің тұқымдары өсіп-өну үшін салыстырмалы түрде жоғары температурада шығарылады, бұл қалпына келтіру механизмі болып табылады. Бұл бейімделу өртке бейім бұталы жерлерде P. pinaster-дің басқа түрлермен бәсекелесу қабілетін арттырады. Байқаулар көрсеткендей, алғашқы жылы бір шаршы метрге орташа 25,25 көшет келеді, ал келесі екі жылда түр ішіндегі бәсекелестікке байланысты саны азайды. Бұл шайырлар ірі қарағай құрттары сияқты жәндіктерден қорғану механизмі ретінде пайда болады. P. pinaster қорғаныс механизмдерін реттеуге қабілетті болғандықтан, жыртқыштардан энергияны тиімді пайдаланып өзін қорғай алады. Шайырлар P. pinaster-ді жәндіктердің зиянына төтеп беруге көмектеседі, бірақ олар P. pinaster-ге шабуыл жасалғанда ғана жоғары концентрацияда өндіріледі. Яғни, P. pinaster қауіпсіз жағдайда шайыр өндіруге энергия жұмсамайды, ал үнемделген энергия өсу немесе көбею үшін қолданылады. Осы қасиеттері P. pinaster-дің тірі қалу және жаңадан енген аймақтарда өркендеу қабілетін арттырады. P. pinaster-дің ерекшеліктері де, Оңтүстік Африкадағы орта да осы аймақта P. pinaster-дің сәтті өсуіне жағдай жасайды.
Биологиялық бақылаудың нұсқалары
P. pinaster тұқымы мен түйіршіктерін жейтін жәндіктер мен талпандар тиімді биологиялық бақылау опциялары болуы мүмкін. Идеалды биологиялық бақылау агенті ретінде әрекет ететін жәндіктің немесе талпанның жоғары көбею жылдамдығы болуы керек және ол P. pinaster-ге ғана тән болуы керек, яғни ол тек P. pinaster-мен қоректенуі керек. Жыртқыштың өмірлік циклі оның қожайынының өмірлік циклімен сәйкес келуі тиіс. Сондай-ақ, жыртқыш өзін-өзі шектеу және олжаның саны төмендеген кезде тірі қалу қабілеті сияқты екі маңызды қасиетке ие болуы керек. Дегенмен, P. validirostris-тің түрлі түрлерінің қожайынға қатысты таңдаулылығына байланысты белгісіздіктер, мысықтарды Оңтүстік Африкаға енгізу алдында қосымша зерттеулер жүргізуді қажет етеді. P. pinaster-ге ғана тән емес түрді енгізу, қоршаған ортаға және белгілі бір ағаш түрлеріне тәуелді салаларға зиян келтіруі мүмкін. Басқа екі биологиялық бақылау мүмкіндігі – пиралид көбелектері Dioryctria mendasella және D. mitatella, бірақ бұл түрлер P. pinaster тұқымдарына ғана емес, вегетативтік тіндерге де шабуыл жасайды, соның салдарынан өсімдіктің өзіне зиян келтіреді. Қазіргі уақытта эриофид талпаны мен түйіршіктермен қоректенетін мысықтар P. pinaster-дің таралуын бақылау үшін ең көп мүмкіндік береді, себебі олар бұл жаугершік түрдің көбею құрылымдарын жояды.
Қолданылуы
Пинус пинастер өз туған жерінде ағаш өндіру үшін кеңінен егіледі, Франция, Испания және Португалиядағы орман шаруашылығындағы ең маңызды ағаштардың бірі болып табылады. Францияның оңтүстік-батысындағы Ландес орманы – Еуропадағы ең ірі жасанды теңіз қарағай орманы. Сондай-ақ, Австралияда плантациялық ағаш ретінде өсіріліп, жұмсақ ағаш өндіруге қолданылады. P. pinaster шайыры терпентин мен розиннің пайдалы көзі болып табылады. Өнеркәсіптік қолданысқа қоса, теңіз қарағаюы әсемдік ағашы ретінде де танымал, көбінесе жылы белдеулік климат аймақтарындағы саябақтар мен бақшаларда егіледі. Ол Оңтүстік Англияның, Уругвайдың, Аргентинаның, Оңтүстік Африканың және Австралияның кейбір аймақтарында табиғи түрде тараған. Флавоноидтар, катехиндер, проантоцианидиндер және фенол қышқылдарының да көзі болып табылады. P. pinaster қабығынан алынған және Pycnogenol деп аталатын диеталық қоспа көптеген ауруларды емдеуге қабілетті деген үмітпен сатылады; алайда, 2012 жылғы Кохрейн шолуына сәйкес, оның кез келген созылмалы ауруды емдеу үшін қолданылуын растайтын жеткілікті дәлелдер жоқ.
Зиянкестер
Pestalotiopsis pini (аскомицетті саңырауқұлақтың түрі) Португалияда Pinus pinea (Тас қарағай) және Pinus pinaster (жапон қарағайы) өсімдіктерінде жаңадан пайда болған патоген ретінде анықталды. 2020 жылы жаңа өрмелердің қурауы мен сабақтың некрозының белгілері байқалды. Саңырауқұлақ қарағайдың жапырақтарында, жас өрмелерде және діңдерінде кездесті.