Кіріспе
Аувернь мұнарасы (La Tour d'Auvergne) үйі – француз ақсүйек әулеті. Оның ең ірі тармағы, 1501 жылы құрып кеткен, француз тәжінің соңғы екі ірі феодальдық иелігі – Аувернь және Булонье графтықтарын шамамен жарты ғасыр бойы басқарды. Оның кіші тармағы, 1802 жылы жойылған, 1594 жылдан бастап Оңтүстік Нидерландыдағы Буйон герцогтығымен биледі, ал 1660 жылдан бастап Францияның ақсүйектері арасында Альбрет және Шато-Тьерри герцогтықтарына ие болды. Бұл атауды сонымен қатар Филипп д'Овернье, Аувернь графтарының туысы деп есептелетін, және әйгілі әскери қолбасшы Теофил Коррет де ла Тур д'Овернье, оның отбасының заңсыз тармағынан тараған, де қолданды.
The House of La Tour d'Auvergne (la tuʁ dovɛʁɲ) was a noble French dynasty. Its senior branch, extinct in 1501, held two of the last large fiefs acquired by the French crown, the counties of Auvergne and Boulogne, for about half a century. Its cadet branch, extinct in 1802, ruled the duchy of Bouillon in the Southern Netherlands from 1594, and held the dukedoms of Albret and Château Thierry in the peerage of France since 1660. The name was also borne by Philippe d'Auvergne, an alleged collateral of the original Counts of Auvergne, and was adopted by the famous soldier Théophile Corret de la Tour d'Auvergne, who descended from an illegitimate line of the family.
Үлкен ұлы: Овернь және Булонь графтары
ХІ-ХІІ ғасырлардағы құжаттарда әртүрлі Ла Турлар туралы айтылғанмен, отбасы тарихы ХІІІ ғасырға дейін нақты емес болып келді, ол кезде олар Аувернь графтығындағы Ла Тур иелігіне ие болды, содан бері осы атпен танылды. Ортағасырлық отбасы Францияның оңтүстігіндегі басқа да белгілі отбасылармен, оның ішінде Вентадур, Ла Рошфуко және Левис Мирепуамен некелесу арқылы байланыс құрды. Ла Тур д’Овернь Авиньон папаларымен тығыз қарым-қатынас ұстады, олардың көптеген өкілдері, әсіресе 1352 жылдан кейін, епископтар мен кардиналдар болды, Ги де ла Тур Бюфорт Марта Рожиеге, Папа Григорий XI-нің қарындасының қызы мен Климент VI-ның шөбересіне үйленгеннен кейін. Олардың ұлы Бертран IV де ла Тур (1375–1423) 1389 жылы Аувернь графы Мария I-ге үйленді, ал олардың ұлы Бертран V де ла Тур 1437 жылы Аувернь және Булонь графтықтарына ие болды. Бертран V-нің немересі Жан III де ла Тур д’Овернь (1467–1501) – Аувернь, Булонь және Лаурагуа графтықтарының соңғы ортағасырлық өкілі. Ол Жанна де Бурбон Вендомға үйленді, одан екі қызы дүниеге келді: үлкен қызы Анн де ла Тур д’Овернь Олбанидің 2-ші герцогы Джон Стюартқа тұрмысқа шықты, бірақ баласыз қайтыс болды. Кіші қызы Мадлен де ла Тур д’Овернь Лоренцино де Медичиге үйленді және Анна баласыз қайтыс болғаннан кейін Аувернь мен Булоньді мұраға алған Екатерина де Медичиді өмірге әкелді. Екатерина сондай-ақ Франция патшайымы болды. Джонның үлкен әпкесі Жанна де ла Тур д’Овернь Аймар де Пуатьеге үйленді. Олар Франция королі Генрих II-нің сүйіктісі Диана де Пуатьедің ата-аналары болды. Бұл отбасының 1497 жылы тоқыраған екінші тармағы Монгаскон иелігіне де ие болды. Анна де ла Тур д’Овернь, осы тармақтың соңғы өкілі және осы иеліктің мұрагері үш рет тұрмысқа шықты: біріншісі – 1506 жылы Руссильон графы Шарль де Бурбонға, екіншісі – 1510 жылы Шантильи иесі Жан де Монморенсиге, үшіншісі – 1518 жылы оның алыс туысы Франциск II де ла Тур, Турен виконтына. Оның соңғы некеден туған балалары туралы төменде қараңыз.
The elder daughter, Anne de la Tour d'Auvergne, married John Stewart, 2nd Duke of Albany, but died childless. The younger, Madeleine de la Tour d'Auvergne, married Lorenzino de Medici and gave birth to Catherine de' Medici, who inherited both Auvergne and Boulogne, when Anne died childless. Catherine also became Queen of France. John's elder sister, Jeanne de la Tour d'Auvergne, married Aymar de Poitiers. They were the grandparents of Diane de Poitiers, mistress of King Henry II of France. The cadet line of this family, extinct in 1497, also owned the lordship of Montgascon. Anne de la Tour d'Auvergne, the last of this line and heiress to this lordship, married three times:
firstly, in 1506, to Charles of Bourbon, Count of Roussillon. secondly, in 1510, to John of Montmorency, lord of Chantilly. thirdly, in 1518, to her distant cousin, Francis II de la Tour, Viscount of Turenne. For her issue by the last marriage, see below.
Кіші ұрпақ: Туренн виконттары мен Седан князьдері
Бертран де Ла Тур д’Овернь, Ольерг және басқа да бірнеше феодалдық иеліктердің иесі, отбасының кіші тармағының негізін қалаушы болды. 1329 жылы қайтыс болып, Клермон-Ферранда жерленді. Оның шөбересі Вильям де ла Тур Родез епископы және Антиохияның католик патриархы болды. Соңғысының немересі, Анье IV д’Олиерг, 1444 жылы өзінің туған інісі, виконтесса Анна де Бофорға үйленді және ол қайтыс болғаннан кейін Турен виконттығына ие болды. Оның балаларының арасында Мюраның иесі Антони Раймон, 19 ғасырда жойылып кетуге айналған ла Тур Апшье тармағының түпкі атасы болды. Анье IV-нің бесінші және ең үлкен баласы Антоний де ла Тур оның орнын басып, Турен виконты болды және екі баласы болды. Ең кішісі, Лимеуилдің иесі Жиль де ла Турдың ұрпақтары болды, олардың ішінде Лимеуилдің Изабеосы, Людовик I де Бурбонның сүйіктісі, Конде принці және оның заңды емес балаларының анасы ретінде танымал болды. Франциск II де ла Тур д’Овернь, Туренн виконты (1497–1532) – Антоний де ла Турдың үлкен ұлы және Анне де ла Тур де Монгасконның күйеуі (жоғарыда қараңыз). Олардың немересі Генри де ла Тур д’Овернь (1555–1623) Генри IV-нің гугеноттық ісіне адал болғаны және Франция маршалы болғаны үшін есте қалады. Оның бірінші әйелі – Шарлотта де ла Марк, Седан княздығының және Буйон герцогтығының мұрагері. Ол қайтыс болғаннан кейін Генрих оның титулдары мен иеліктерін мұра етіп, Вильгельм І Ымысының қызы Элизабет Оранж-Нассауға үйленді. Нидерландтың Оранж билеушілерінің орнын басуға үміттене отырып, олардың ұлы және мұрагері Фредерик Морис де ла Тур д’Овернь (1605–1652) 1634 жылы отбасының қарсылығына қарамастан Элеонора Катерина Феброния де Вассенар де Бергке үйленгенге дейін Голландия қызметінде болды және католицизмге көшті. Сен-Марс қастандығына қатысқан ол Седан, Жамэ және Раукур княздықтарын стратегиялық маңызы бар Альбре герцогтығы мен Шато-Тьерри герцогтығының француз титулдарымен алмастыру шартымен кешірілді. Бұл алмасу 1651 жылы ресми түрде бекітілді. Фредерик Мориске 1527 жылы Марк Роберт III үшін Шато-Тьерри герцогтығын құрудан бастап титул алуға уәде берілгенімен, басқа герцогтардың қарсылығына байланысты бұл орындалмады. Фредерик Морис де ла Тур д’Оверньдің кіші інісі Анри де ла Тур д’Овернь, Туренн виконты (1611–1675) – әрине, отбасының ең көрнекті мүшесі. Француз әскери тарихындағы ең сәтті генералдардың бірі. Алғыс айтқан Людовик XIV Туреннді Сен-Денидегі корольдік мазарда жерлеу құрметін көрсетті, ал Наполеон оны барлық уақыттағы ең ұлы әскери қолбасшы деп санады.
Кейінгі тарих: Буйон мен Альбрет герцогтері
Фредерик Мористің ұлы Годфруа Морис де Ла Тур д’Овернь (1641–1721) өзінің отбасының Буйонның толыққанды тәуелсіз герцогы болған алғашқы мүшесі болды. Бұл 1678 жылы болды, осы кезде маршал де Креки Буйон герцогтігін испандықтардан қайта басып алды. Герцогтық атағынан басқа Годфруа Морис Эврэ графы атағын да иеленді. 1658 жылы Францияның Ұлы камергері, ал 1662 жылы Овернь губернаторы болды. Бұл атақтардың бәрі Ла Тур д’Овернь отбасында бір ғасырдан астам уақыт бойы сақталды. 1651 жылы отбасы Францияда шетелдік князьдер мәртебесіне ие болды, бұл оларға француз сарайында [Ең жоғары] мәртебелі титулын алуға мүмкіндік берді. Годфруа Мористің кіші інісі, граф Фредерик Морис де Ла Тур д’Овернь (1642–1707) голланд қызметіндегі көрнекті генерал болды. Ол Берген-оп-Зум маркизатының мұрагері Генриетта фон Гогенцоллернге (1648–1698) үйленді, осы атақ олардың балаларына өтті. 1732 жылы олардың әулеті тоқтап қалғаннан кейін Берген граф Палатин Иоганн Кристиан фон Зульцбахқа (1700–1733) тиесілі болды, ол 1722 жылы Ла Тур д’Овернь әулетінен Мария Генриетта Леопольдинаға үйленген еді. Годфруа Мористің әйелі Мари-Анн Мансини (1649–1714), әдебиетке деген құштарлығымен және Ла Фонтенге демеушілік еткенімен есімдері сақталған, кардинал Мазариннің немересі болды. Олардың үлкен ұлы Луи Вентадур герцогтығының мұрагеріне үйленді, бірақ ата-анасынан бұрын қайтыс болды. Буйон герцогтығы және басқа да атақтар олардың екінші ұлы Эммануэль Теодоске (1668–1730) өтті, оның төртінші әйелі Луиза Генриетта Франсуаза де Лотарингия болды. Тағы бір ұлы Фредерик Жюль, Овернь князі (1672–1733), ирландтық авантюристке үйленді. Шарль Годфруа де Ла Тур д’Овернь (1706–1771) Эммануэль Теодосидің ұлы және Буйонның 5-ші герцогы болды. Оның әйелі – ағасының жесірі Мария Каролина Собиска, Польша королі Ян III Собескийдің немересі. Олардың жалғыз қызы Мари Луиза Генриетта Жанна де Ла Тур атақты авантюрист болды және 1793 жылы гильотинаға алынды. Ресми түрде Монбазон герцогы Жюль де Роханға үйленгенімен, оның Англия мен Шотландия тағына талапкер болған якобит Чарльз Эдуард Стюарттан заңсыз ұлы болды, ол бала кезінде қайтыс болды. Оның інісі Годфруа Шарль Анри де Ла Тур д’Овернь (1728–1792) Буйонның 6-шы герцогы болды. Ол үйлену алдында Мадемуазель де Марсан деп аталған Луиза де Лотарингияға үйленді. Ол Жеті жылдық соғыста өзгелерден ерекше көзге түсті және 1777 жылы Корольдік мүсін және сурет академиясына сайланды. Үш айдың ішінде ол опера әншісі болған сүйіктісіне шамамен миллион ливр жұмсады, осылайша отбасын құлдыраудың алдына келтірді. 6-шы герцог Француз революциясын құлшыныспен қарсы алғанымен, Буйон герцогтығы оның өлімінен кейін үш жыл ішінде Республикаға қосылды. Оның жалғыз ұлы Жак Леопольд Шарль Годфруа жол апатынан мүгедек болып, 1802 жылы әйелі, Гессен-Рейнфельс ханшайымынан баласыз қайтыс болды. Осының салдарынан Ла Тур д’Овернь отбасының негізгі әулеті тоқтап қалды.
Бюльонның жалғасуы
1780 жылы 6-шы Буйон герцогы Францияда тұтқындалған британдық теңіз офицері Филипп д’Оверньмен достық қарым-қатынас орнатты. Отбасылық аңыз бойынша, Довернь отбасы 13 ғасырда Джерси аралына көшіп келген ежелгі Овернь графтарының тармақты бөлігін құрады. 1787 жылы 6-шы герцог осы аңыздық байланысты мойындап, Филипп д’Оверньді өркендетуге қабылдады және егер оның ұлы ұрпақ қалдырмаса, оны мұрагер етіп тағайындады. 1809 жылы Наполеон 1651 жылғы айырбасқа қатысты Ла Тур иеліктері мен міндеттемелерді француз мемлекетіне беру туралы келісімді бекітті. 6-шы герцогтың Наварр шатосы мен Париждегі Эврэ қонақ үйі император Жозефина мен оның туыстарына қалдырылды. Эврэ қонақ үйі кейіннен Елисей сарайы деп аталды және қазір Франция Президентінің ресми резиденциясы болып табылады. Буйон герцогтығының халқы Филипп д’Оверньді өздерінің заңды билеушісі және герцогы деп мойындады. Алайда Вена конгресі герцогтықтың билігін Нидерланд короліне берді, ал бұрынғы герцогтардың жеке мүліктік иеліктері арнайы төрелік арқылы Филипп д’Оверньге немесе соңғы герцогтың аналық желісіндегі ең жақын туысы болған австриялық талапкер Шарль Ален Габриэль де Рохан Геменеге қайта бөлінуі керек еді. Ақырында мәселе Роханның пайдасына шешілді. Филипп д’Овернь 1816 жылдың 16 немесе 18 қыркүйегінде Вестминстердегі Грейт Смит көшесінде орналасқан шағын Холмс қонақ үйінде өзіне-өзі қол жұмсады. 1817 жылы Роханды Ла-Тур д’Овернь иелігіне басқа талапкерлер – Бурбон герцогы, Ла-Тремуйль герцогы, Бурбон-Конде ханшайымы және Пуа ханшайымы сотқа берді. Олардың барлығы Буйонның 7-ші герцогымен аналық тарапынан туысқан. Жеті жылдан кейін олардың талаптары Лиеждегі сотта расталды және Рохан герцог лауазымынан бас тартуға мәжбүр болды. 1820 жылдары Ла Тур есімі мен мұрасы Ла Тур д’Овернь д’Апкьер отбасысымен, олар Ла Тур д’Оверньтің 1896 жылы толық жойылғанға дейін соңғы белгілі тірі қалған желісін білдіретін, және «La Tour d’Auvergne Lauraguais» отбасысымен, олардың Буйон герцогтарымен туыстығы белгісіз болды, арасында дау туды. Соңғы отбасынан, Ханзада Анри де Ла Тур д’Овернь Лаурагуа (1876–1914) 1904 жылы үшінші ханзада де Ваграмның қызы және Ротшильд әулетінің аналық желісіндегі ұрпағы Элизабет Бертье де Ваграмға (1885–1960) үйленді.