Кіріспе

Орта ғасырдағы Каталония графы (759–1172)

Руссильон графы (, , Comitatus Ruscinonensis) – Орта ғасырлардағы Испания маркасындағы Каталония графтықтарының бірі. Графтықтың билеушілері Пиреней тауының солтүстігі мен оңтүстігінде де мүдделері болған Руссильон графтары еді. Тарихи графтықтың жерлері бүгінде Франция шекарасында орналасқан.

Визиготтар өлкесi

6 және 7 ғасырларда Рускино қаласының төңірегінде Эльна епархиясымен шектесетін юрисдикцияға ие визигот графтығы болды. Бұл ерте графтық Плана-дель-Розело, Конфлент және Вальлеспир тарихи аймақтарын қамтыды. Оны 571 жылы вестгот патшасы Люва I құрды. Руссильондағы вестгот мұрасы соттарында сақталды, онда вестгот заңы 11 ғасырға дейін ғана қолданылды. 721 жылы Руссильонды маврлар басып алды. Ол, мүмкін, 760 жылы Пепин Ұзын және оның вестгот одақтастары Нарбоннды жаулап алғаннан кейін Франк империясы үшін қайтарып алынған, бірақ ол Карл Ұлының тұсында франктардың қолында болғаны белгілі. Осы кезде Руссильон халқы дерлік толықтай қырылып, кеңінен өңделмеген, ал жерді пайдалану тиімсіз болды, бұл көбінесе қырық жыл бойы маврлардың шабуылдары мен франктардың жазалауларымен түсіндірілді. Пепин Русчинодағы ескі готикалық графтықты қайта құрды. Жаңа граф – готтардан, өздерінің астанасында қамал салды: каструм немесе кастеллум Rossilio, осылайша Рускино Castell Rosselló деп аталды. 780 жылдан бастап Шарль-Магн Руссильон және Нарбонн төңірегіндегі қоныссыз жерлерді келген испандарға (немесе испаниялықтарға, яғни гот, рим және баск тайпаларынан шыққан христиан испандықтарға) беруді бастады. Бұл испандық көшпенділер мен жергілікті готикалық аристократия Пиреней тауларының оңтүстік беткейлерін және Тарраконенсиан жағалауын қайта басып алуға қатысты, осылайша жаңа Испания шекаралық аймағы құрылды.

Эмпуриямен одақ

VIII-IX ғасырлардағы франк графтығының тарихы толыққанды белгісіз. Каролинг дәуірінде ол Пиреней тауларында баск емес елді мекендердің ең батыс шекарасын құраған болуы мүмкін. Бұл 9 ғасырдың бірінші жартысында Каталонияны шарпыған монастырьлардың екінші толқынына тап болды және 819 және 823 жылдары Сент-Женес-де-Фон, Сент-Клемент-де-Регула және Сент-Андре-де-Сюреда сияқты жаңа монастырлардың құрылуы мен императорлық мойындауына куә болды. 859-860 жылдары Хастинг пен Бьорн бастаған викингтер флоты Камаргта қыстағанға дейін Руссильон аббаттарын тонады. Атымен бірінші рет таныс граф Гауцельм 817 жылы Эмпури графтығын иеленді. Руссильон және Эмпури графтықтары 989 жылға дейін біріккен күйде болды. Дегенмен, оларда жеке виконттар болған болуы мүмкін. Виконт лауазымы Руссильонда 859 жылы Ришельмнің оны атқаруы туралы мәлімделген кезде пайда болды. Алғашқы виконттар Септимания маркграфтарының missi dominici міндетін атқарды. Осы кезеңде Руссильон Франция патшасынан, номиналды билеушісінен де-факто тәуелсіздікке қадам салды. 878 жылға дейін Людовик Таңқаларлық Руссильон графының таңдалуына әсер ете алды, бірақ 9 ғасырдың соңына қарай патшалық бұйрық Пиреней тауларына дейін сирек жететін. Руссильон және Эмпури графтықтары Беллонид әулетінің тұрақты, мұрагерлік иелігіне айналды; Гаусфред I тіпті 975 жылы дукс (герцог) атағын алды. 10 ғасырдың соңында Альт-Росселло, Конфлент және ішкі Вальлеспир Сердания графтарына өтті, ал Руссильон Руссильон және Вальлеспирдің жағалау аймақтарымен шектелді. Бүкіл ғасыр бойы Эмпури графтық биліктің орталығы болды және графтар сол жерде тұрақты түрде орналасқан. Гаусфред I викингтер мен морейлік қарақшылардың салдарынан жағалаудан қорғанысқа қолайлы ішкі аймаққа көшуге мәжбүр болғанға дейін ғана Кастелло-д'Эмпуристі астана етті. Оның қайтысынан кейін графтықтар бөлінді, Руссильон оның кіші ұлы Гизелберт I-ге бұйырды. Алайда, бұл бөліну қайтыс болған графтың белгілі бір шарттарымен жүзеге асты. Біріншіден, екі графтың да синодтар мен соттарға қатысуға құқығы болды. Екіншіден, әділеттік құқықтары екі граф арасында бөлісті. Үшіншіден, Руссильон графына ежелгі астана Эмпуриде резиденциясын орнатуға рұхсат берілді. Соңында, екі графтың да екі графтықта жер иеленуге құқығы болды. 1014 жылы Эмпуридің Игу I Руссильонға шабуыл жасады, бірақ 1019 жылы екі графтықты тұрақты түрде бөлек есімдерге айналдыратын келісімге қол қойылды.

Трюга Деи

Руссильон – Құдай бітімінің (treuga Dei) алғаш рет жарияланған жері. 1027 жылы Тулуж жайлауында Эльна кеңесі өтті, себебі қатысушылардың саны көп болды: дін қызметкерлері, аристократтар, кедей адамдар мен әйелдер. Кеңес алдымен 989 жылы Шарро аббаттығында басталған және Аквитания, Гаскония, Лангедок және Каталонияға жылдам тараған Құдай тыныштығы (pax Dei) қозғалысына сай келетін бірқатар қағидаларды бекітті. Бірақ Эльна кеңесі бұрынғы жергілікті кеңестерден бір қадам алға жылжыды. Ол сондай-ақ, әр аптаның сенбі күні кешкі сағат тоғызынан бастап дүйсенбі күні таңғы сағат бірге дейін соғысты тоқтату туралы жариялады: "[Руссильон] аймағы мен епархиясында тұратын ешкім де сенбі күні сағат тоғыздан дүйсенбі күні сағат бірге дейін өз жауына шабуыл жасамауы керек, осылайша әркім Құдай күніне тиіс құрметін көрсетуі мүмкін". Бұл бітім Лангедокке жылдам тарады және көп ұзамай соғыс кешкі сәрсенбіден дүйсенбі таңға дейін тыйым салынғаны жалпы түсінікке енді.

Тәуелсіз Руссильон

Гизелбер Руссильонның астанасын Кастеллроселоннан Перпиньян деп аталатын ауылға көшірді, ол Эльнаның епископтық орталығына қарағанда Руссильонның алғашқы қаласы болуға тиіс болды. Гизелбер II Эмпуримен әскери және шіркеулік иеліктер жөнінде келісім жасады. Осы кезеңде Руссильон Барселона графына қарағанда солтүстікке орналасқан Тулуза графының ықпалына көбірек түсті, бұл көптеген Каталония графтықтарының бағытынан өзгеше еді. Сонымен қатар, Дения тайфасының теңіз күштерінің шабуылдарынан зардап шекті. 12 ғасырдың ортасында Гаусфред III билігі тұсында Руссильон Эмпури және мұсылман қаракеттерінен күшейген шабуылдарға ұшыраған алағайлы кезеңді бастан өткерді. Гаусфредтің үлкен ұлы да көтеріліс ұйымдастырды. Ұлының бүлігін тоқтату үшін ол оны Перпиньянның иесі және тақ мұрагері етіп тағайындады. 1172 жылы Герард II мұрагер қалдырмай қайтыс болғаннан кейін, ақсүйектердің графпен алдын ала келісімі бойынша Руссильон Арагонның Альфонсо II-ге өтті. Арагон тажы Руссильонды Руссильонда әлі де белгілі бір коммуналдық құқықтарға ие болған Эмпуридің талаптарынан қорғай алады деп есептелді. 1173 жылы Альфонсо Перпиньянде жиын шақырып, бүкіл Руссильон және Эльна епархиясына бейбітшілік жариялады.

Арагонның тажындағы Россильон

Руссильон, Сердания және Конфлентпен қатар, Альфонсо II немесе Пётр II тұсында маңызды картуляр құрастырылды: Liber feudorum Ceritaniae. Бұл Барселона графтарының архивінен алынған үш округтегі қамалдар мен жерлерге қатысты хаттардың тізімі.