Черногорско-Приморская митрополия Сербской Православной Церкви: История и Значение
Metropolitanate of Montenegro and the Littoral
Монтенегро және Приморье митрополиясы – Серб Православие Шіркеуінің ең ірі епархиясы. 1219 ж. құрылған, қазіргі митрополит – Иоанникий II. Тарихы, маңыздылығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Серб Православие шіркеуінің Черногория және Приморье митрополиясы – Серб Православие шіркеуінің қазіргі Черногориядағы ең ірі епархиясы (диоцезі). 1219 жылы Әулие Сава Зета епархиясы ретінде құрған, ол қазіргі уақытқа дейін үзіліссіз өмір сүруін жалғастырды және Серб Православие шіркеуінің ең көрнекті диоцездерінің бірі болып қалып келді. Қазіргі митрополит – Иоанникий II. Оның ресми атағы – "Черногория және Приморье митрополиті".
The Metropolitanate of Montenegro and the Littoral of the Serbian Orthodox Church is the largest eparchy (diocese) of the Serbian Orthodox Church in modern Montenegro. Founded in 1219 by Saint Sava as the Eparchy of Zeta, it has continued to exist, without interruption, up to the present time, and has remained one of the most prominent dioceses of the Serbian Orthodox Church. The current Metropolitan bishop is Joanikije II. His official title is "Metropolitan of Montenegro and the Littoral" .
Зета епархиясы (12191346)
Зета епархиясы 1219 жылы Неманжич әулетінен шыққан Сава, автокефалия алған Серб Православ шіркеуінің алғашқы архиепискобы құрды. Константинопольдің Экуменикалық патриархатынан автокефалия мәртебесін және Византия императорынан бекітілім алғаннан кейін, архиепископ Сава өзінің рухани билігіндегі аймақты тоғыз епископтыққа бөліп ұйымдастырды. Олардың бірі – Зета епископтығы (қазіргі Черногорияның оңтүстік жартысы және қазіргі Албанияның солтүстік бөлігі). Зета епископтарының резиденциясы Превлакадағы (қазіргі Тиват қаласының жанында) Әулие Архангел Михаил монастыры болды. Зетаның алғашқы епископы – Саваның шәкірті Иларион (1219 жыл). 1346 жылы Сербияның Печ патриархаты жарияланғанда, Зета епископтығы, Сербия императоры Стефан Душан басқарған Скопьеде өткен мемлекеттік шіркеу кеңесінің шешімімен, бірнеше епархиялармен бірге метрополиттік құрметті дәрежеге көтерілді.
The Eparchy of Zeta was founded in 1219 by Sava of the Nemanjić dynasty, the first Archbishop of the autocephalous Serbian Orthodox Church. After receiving the autocephaly from the Ecumenical Patriarchate of Constantinople and confirmation from the Byzantine Emperor, Archbishop Sava organized the area under his ecclesiastical jurisdiction into nine bishoprics. One of these was the Bishopric of Zeta (the southern half of modern Montenegro, and northern part of modern Albania). The seat of the bishops of Zeta was the Monastery of Holy Archangel Michael in Prevlaka (near modern Tivat). The first bishop of Zeta was St. Sava's disciple Ilarion ( 1219). Upon the proclamation of the Serbian Patriarchate of Peć in 1346, the Bishopric of Zeta was among several eparchies elevated to the honorary rank of metropolitanate, by the decision of the state church council, held in Skopje, and presided by the Serbian Emperor Stefan Dušan.
Зета митрополиясы (13461496)
Сербия империясы тарағаннан кейін (1371), Зета аймағын Балшичтер әулеті басқарды, ал 1421 жылы ол Сербия деспоттығына қосылды. Осы кезеңде Венеция Республикасы Зетаның жағалау аймақтарын, соның ішінде Котор, Будва, Бар және Ульцинь қалаларын біртіндеп жаулап алды. Зета митрополиясы Венецияның алға жылжуына тікелей әсер етті. 1452 жылы венециялықтар Превлакадағы соборлық монастырды қиратты, бұл жағалаудың осы бөлігіндегі православие христиандарын Рим-католик дініне біртіндеп көшіру жоспарларын жеңілдету үшін жасалды. Осыдан кейін митрополияның орны бірнеше рет ауысты, Будвадағы Әулие Марк монастыры, Пречиста Крайнская монастыры, Вранжинадағы Әулие Николай монастыры (Скадар көлі) және Ободтағы Әулие Николай монастыры (Риека Крноевица) арасында көшірілді. Соңында ол 1484 жылы Зета князі Иван Крноевичтің Cetinje монастырын салған Ескі Черногория аймағындағы Cetinje қаласына көшірілді. 15 ғасырдың соңынан бастап Зетаның таулы аймақтары Crna Gora деп аталды, яғни Қара тау, содан бері Черногория деп аталады. 1493 жылы князь Иванның ұлы және мұрагері, князь Джурадж Крноевич (1490–1496) Cetinje қаласында иеромонах Макарий басқаратын баспахана ашты және Оңтүстік славяндар арасында алғаш рет кітап басылды. Бұл "Cetinje Octoechos" кітабы болды – грек тілінен серб-славян тіліне аударылған және православие шіркеуінде күнделікті қызметтерде бүгінге дейін қолданылып келе жатқан құлшынып оқу кітабы. 1496 жылы Зетаның барлық аймағы, Черногорияны қоса алғанда, түріктердің билігіне көшті, бірақ митрополия сақталып қалды.
After the dissolution of the Serbian Empire (1371), the region of Zeta was ruled by the House of Balšići, and in 1421 it was integrated into the Serbian Despotate. During that period, the Republic of Venice gradually conquered coastal regions of Zeta, including cities of Kotor, Budva, and the Bar and Ulcinj. Metropolitanate of Zeta was directly affected by the Venetian advance. In 1452, the Venetians destroyed the Cathedral Monastery in Prevlaka, in order to facilitate their plans for the gradual conversion of the Eastern Orthodox Christians from these parts of the coast into the Roman Catholic faith. After that, the seat of the Metropolitanate moved several times, transferring between St Mark's Monastery in Budva, the Monastery of Prečista Krajinska, St Nicholas's Monastery on Vranjina (Skadar Lake), and St Nicholas's Monastery in Obod (Rijeka Crnojevića). Finally, it was moved to Cetinje, in the region of Old Montenegro, where the Cetinje Monastery was built in 1484, by Prince Ivan Crnojević of Zeta. Starting from the end of the 15th century, mountainous regions of Zeta became known as Crna Gora , meaning the Black Mountain, hence the Montenegro. In 1493, Prince Ivan's son and successor, Prince Đurađ Crnojević (1490–1496), opened a printing house in Cetinje, run by Hieromonk Makarije, and produced the first ever book to be printed among the South Slavs. It was the "Cetinje Octoechos", a Serb Slavonic translation from the original Greek of a service book that is still used to this day in the daily cycle of services in the Orthodox Church. In 1496, entire Zeta, including Montenegro, fell to the Turks, but the Metropolitanate survived.
Сетинье епархиясы 16-17 ғасырларда
1496 жылдан кейін Цетинье епархиясы, сондай-ақ Сербия православие шіркеуінің басқа епархиялары жаңа Осман билігі кезінде өз қызметін жалғастырды. Ол Ескі Зета аймағында епархиялық билікке ие болды, қазір ол Ескі Черногория деп аталады, ал оның орталығы Цетиньеде орналасқан. Бжелопавличи мен Подгорица арасындағы, Бояна өзеніне дейінгі аймаққа рухани ықпал етті. Епархия құрамына Герцеговинаның Граховодан Чевоға дейінгі бөліктері де кірді. 1557 жылдан 1766 жылға дейін епархия Сербияның Печ патриархатының тұрақты қарамағында болды. 16 және 17 ғасырларда епископтар мен жергілікті христиан басшылары Осман империясына қарсы бірнеше рет қарулы қарсылық көрсетіп, белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді. Османдықтар Монтенегро санджағын номиналды түрде басқарғанымен, Монтенегро таулары толық бағындырылмады. Епископтар мен жергілікті басшылар көбінесе Венеция Республикасымен одақтастық жасады. 17 ғасырдың басында черногориялықтар митрополит Руфим Ньегуштің басшылығымен Льешкопольде (1603 және 1613 жылдары) екі маңызды шайқаста жеңіске жетті. Бұл митрополиттің османдықтарға қарсы жетекшілік етіп, жеңген алғашқы реті болды.
After 1496, the Eparchy of Cetinje , as well as other eparchies of the Serbian Orthodox Church, continued to exist under the new Ottoman rule. It had diocesan jurisdiction over Old Zeta, known now as Old Montenegro, keeping its seat in Cetinje. It had spiritual influence over the territory between Bjelopavlići and Podgorica to the Bojana River. The eparchy also included some parts of Herzegovina, from Grahovo to Čevo. From 1557 to 1766, eparchy was under constant jurisdiction of the Serbian Patriarchate of Peć. During the 16th and 17th centuries, the bishops and the local Christian leaders led armed resistance against the Ottomans on several occasions, with some degree of success. Though the Ottomans nominally ruled the Sanjak of Montenegro, the Montenegrin mountains were never completely conquered. The bishops and local leaders often allied themselves with the Republic of Venice. At the beginning of the 17th century, Montenegrins fought and won two important battles at Lješkopolje (1603 and 1613), under the leadership and command of metropolitan Rufim Njeguš. This was the first time that the metropolitan had led and defeated the Ottomans.
Морея соғысы кезінде митрополияның барлық аумағы ауыр зардап шекті, ал 1692 жылы Ескі Цетинье монастыры қиратылды. 1697 жылы жаңа митрополит Данило Петрович Ньегош, Петрович-Ньегош әулетінен шыққан бірнеше иерархтың арасында алғашқысы болып сайланды, ол 1851 жылға дейін осы лауазымды кезекпен атқарып келді. Митрополит Данило (1697–1735) ғалым ғана емес, халықтың да басшысы ретінде зор құрметке ие болды. Ол рухани және дүниелік билікті бір қолда біріктіріп, «иерократия» ны қалыптастырды. Ол Ескі Черногорияның алғашқы князь-епископы болды және Венеция Республикасымен дәстүрлі байланыстарды сақтай отырып, Осман империясына қарсы күресін жалғастырды. Сонымен қатар, ол Ресей империясымен тікелей байланыс орнатып, қаржылық көмек және саяси қорғау іздеді де, алды. Оның ізбасарлары да осы саясатты ұстанды. Митрополиттер Сава II Петрович Ньегош (1735–1750, 1766–1781) және Василий Петрович Ньегош (1750–1766) Осман империясы, Венеция және Ресей арасында тепе-теңдік сақтауға тиіс болды. Осы кезеңде Цетинье митрополиттері Сербияның Печ патриархтары (1766 жылға дейін) және кейіннен Габсбург монархиясындағы Карловцының Сербия митрополиттері (1830 жылға дейін) тарапынан қадағаланды. Арсений Пламенацтың (1781–1784) қысқа мерзімді қызметтен кейін, Ескі Черногория мен Брда аймағын біріктіру процесін бастаған митрополит Петр I Петрович Ньегош (1784–1830) бірнеше жаңа саясатты енгізді. Осы процесті оның ізбасары Петр II Петрович Ньегош (1830–1851) аяқтады, ол 1833 жылы Ресейдің Киелі Синодынан қадағалау алды, бұл тәжірибе 1885 жылға дейін сақталды. Мемлекеттік басқаруды реформалаушы ретінде Петр II рухани және дүниелік билікті бөлуге дайындық жасады, ал ол қайтыс болғаннан кейін бұл бөліну жүзеге асырылды. Оның ізбасарлары болды: князь Данило Петрович Ньегош – дүниелік билеуші, ал митрополит Никанор Иванович – рухани көшбасшы, Черногорияның жаңа митрополиті.
Entire territory of the Metropolitanate was severely affected during the Morean War, and in 1692 the old Cetinje Monastery was devastated. In 1697, new metropolitan Danilo Petrović Njegoš was elected, as first among several hierarchs from the Petrović Njegoš family, who would hold the same office in succession up to 1851. Metropolitan Danilo (1697–1735) was greatly respected, not only as a spiritual leader, but also as leader of the people. He combined in his hands both spiritual and secular power, thus establishing a form of "hierocracy". He became the first Prince Bishop of the Old Montenegro, and continued to oppose the Ottoman Empire, while maintaining traditional ties with the Venetian Republic. He also established direct ties with the Russian Empire, seeking and receiving financial aid and political protection. His successors continued the same policy. Metropolitans Sava II Petrović Njegoš (1735–1750, 1766–1781) and Vasilije Petrović Njegoš (1750–1766) had to balance between Ottomans, Venetians, and Russians. During that time, metropolitans of Cetinje continued to be ordained by the Serbian Patriarchs of Peć (until 1766), and later by the Serbian Metropolitans of Karlovci in Habsburg monarchy (until 1830). After brief tenure of Arsenije Plamenac (1781–1784), several new policies were introduced by Metropolitan Petar I Petrović Njegoš (1784–1830), who initiated the unification process between the Old Montenegro and the region of Brda. The same process was completed by his successor Petar II Petrović Njegoš (1830–1851), who received consecration from the Russian Holy Synod in 1833, establishing a practice that lasted until 1885. As a reformer of state administration, Petar II made preparations for separation of spiritual and secular power, and upon his death such separation was implemented. His successors became: Prince Danilo Petrović Njegoš as a secular ruler, and metropolitan Nikanor Ivanović as a spiritual leader, new metropolitan of Montenegro.
Черногориядағы негізгі епархия (18521918)
Епархия жаңадан жарияланған Черногория княздығының алғашқы зайырлы билеушісі, ханзада Данило I (1852–1860) билігі тұсында қайта ұйымдастырылды. Билеуші хан мен митрополит лауазымдары бөлініп, епархиялық басқару жаңартылды. 1858 жылы тек шіркеу басшысы ретінде алғашқы митрополит болып Никанор Иванович сайланды. 1860 жылы ол шіркеу басқаруын мемлекеттік бақылауға алған жаңа ханзада Никола (1860–1918) тарапынан қызметтен алынып, жер аударылды. Оның ұзақ билігі кезінде митрополиттер Иларион Роганович (1863 жылдан бастап) және Висарион Любиша (1882 жылдан бастап) шіркеу басқаруында маңызды реформалар жүргізді. 1878 жылы Черногория княздығы тәуелсіз мемлекет ретінде мойындалды және Ескі Герцеговина мен басқа да аймақтарды қосып кеңейтілді. Осыған дейін Ескі Герцеговинаның православие христиандары әлі де Осман империясының билігінде болған Герцеговина митрополиясына, орталығы Мостарда, бағынышты болды. Мұндай епархиялық байланысты сақтау мүмкін болмады, сондықтан жаңа қосылған аймақтар үшін Никшичте орналасқан Захумлье және Рашка епархиясы құрылды. Осы кезден бастап Черногорияда екі епархия болды: Цетиньеде орналасқан ескі митрополия және Никшичте орналасқан жаңа құрылған Захумлье және Рашка епархиясы. 1904 жылға дейін ортақ шіркеу органдары бар шіркеу провинциясы құрылмады. Митрополит Митрофан Бан (1884–1920) тұсында ресми түрде екі епископтан тұратын Киелі Синод құрылды, бірақ Никшичтегі ұзақ бос орын болғандықтан ол 1908 жылға дейін жұмыс істеуге кіріспеді. Сербиялық патриот болған ханзада және (1910 жылдан бастап) король Никола I Петрович (1860–1918) билігі кезінде оның үкіметінің саяси амбициялары өз әулеті үшін серб тағын қамтамасыз етумен қатар, ескі Сербия Печ патриархатын жаңартуды да қамтыды. 1910 жылы Черногория патшалық дәрежесіне көтерілген кезде Черногория премьер-министрі Лазар Томанович былай деді: «Цетинье митрополиясы – бүгінгі күнге дейін үзіліссіз сақталған Киелі Саваның жалғыз епископтық ордасы және ол Печ патриархатының заңды тағы мен мирасқоры болып табылады». Мұндай ұмтылыстар 1912 жылы Черногория мемлекеттік аумағын сәтті кеңейтіп, Печті азат еткеннен кейін күшейді. Осы кезде бұрын Рашка және Призрен епархиясына қарасты бірнеше қосылған аумақтар үшін жаңа епархия құрылды. Черногорияға қосылған оның аймақтары 1913 жылы жаңа Печ епархиясы ретінде қайта ұйымдастырылды. Осы кезден бастап Киелі Синод үш епископпен толыққан күйде жұмыс істеуге кірісті.
The Eparchy was reorganized during the rule of Prince Danilo I (1852–1860), first secular ruler of the newly proclaimed Principality of Montenegro. Offices of ruling prince and metropolitan were separated, and diocesan administration was modernized. First metropolitan to be elected just as a church leader was Nikanor Ivanović in 1858. He was deposed and exiled in 1860 by new prince Nikola (1860–1918), who established a firm state control over the church administration. During his long reign, metropolitans Ilarion Roganović (since 1863), and Visarion Ljubiša (since 1882) undertook some important reforms of church administration. In 1878, the Principality of Montenegro was recognized as an independent state, and it was also enlarged, by annexing Old Herzegovina and some other regions. Until that time, Eastern Orthodox Christians of the Old Herzegovina belonged to the Metropolitanate of Herzegovina, centered in Mostar, still under the Ottoman rule. Such diocesan affiliation was no longer maintainable, and for the newly annexed regions a new bishopric was created, the Eparchy of Zahumlje and Raška, with seat in Nikšić. Since that time, there were two eparchies in Montenegro: the old Metropolitanate, still centered in Cetinje, and the newly created Eparchy of Zahumlje and Raška, centered in Nikšić. No ecclesiastical province with joint church bodies was created until 1904, under the metropolitan Mitrofan Ban (1884 1920), when a Holy Synod was established, formally consisting of two bishops, but because of the long vacancy in Nikšić, it did not start to function until 1908. During the long reign of Prince and (from 1910) King Nikola I Petrović (1860–1918), who was a Serbian patriot, rising political aspirations of his government included not only the securing of the Serbian throne for his dynasty, but also the renewal of the old Serbian Patriarchate of Peć. On the occasion of the elevation of Montenegro to the rank of Kingdom, in 1910, the prime minister of Montenegro, Lazar Tomanović, stated: The Metropolitanate of Cetinje is the only Saint Sava's episcopal seat which has been preserved without interruption to this day, and as such it represents the lawful throne and a descendant of the Patriarchate of Peć. Such aspirations were strengthened after the liberation of Peć during the successful enlargement of state territory of Montenegro in 1912, when another eparchy was created for several annexed territories that until then belonged to the Eparchy of Raška and Prizren. Its regions annexed to Montenegro were reorganized as the new Eparchy of Peć (1913). From that time, the Holy Synod started to function in full capacity, with three bishops.
Югославияда (1918-2006)
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін (1914–1918), Черногория Корольдігі 1918 жылдың 26 қарашасында (13 ж.т.) жаңадан сайланған Подгорица Ассамблеясының жариялауымен Сербия Корольдігімен біріктірілді, ал көп ұзамай, сол жылдың 1 желтоқсанында Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі құрылды, кейін 1929 жылдан бастап Югославия Корольдігі деп аталды. Саяси және ұлттық бірігу Караджорджевич әулетінің басшылығымен жүзеге асырылды, осылайша Черногорияның Петрович-Негош және Сербияның Караджорджевич әулеттері арасындағы ұзақ жылдарға созылған әулеттік бәсекелестік, өзара келісімсіздіксіз аяқталды. Саяси бірігуден кейін жаңа мемлекеттің шекараларындағы барлық Шығыс православиелік юрисдикциялардың бірігуі жүргізілді. Черногориядағы епархияларды шіркеулік бірігу процесіне қосу туралы алғашқы шешім 1918 жылдың 29 желтоқсанында Черногорияның барлық үш иерархынан тұратын Киелі Синодта қабылданды: Цетинье Митрофаны Бан, Никиштің Кирило Митровичі және Печтің Гаврило Дожичі. Сол күні Киелі Синод Цетиньеде жиналып, бір ауыздан келесі ұсынысты қабылдады: «Черногориядағы тәуелсіз Серб Православ Киелі Шіркеуі Сербия Корольдігінің автокефальдық Православ Шіркеуімен біріктіріледі». Көп ұзамай шіркеулердің бірігуіне бағытталған қадамдар жасалды. 1919 жылдың 24-28 мамырында Белградта біріккен мемлекеттің шекараларындағы барлық шығыс православиелік епископтарының конференциясы өтті, оған жаңадан құрылған Орталық Синодтың президенті болып сайланған Черногория митрополиті Митрофан Бан төрағалық етті. Оның басшылығымен Орталық Синод 1920 жылдың 12 қыркүйегінде шіркеудің бірігуі туралы соңғы жариялауды дайындады. Біріккен Серб православие шіркеуінің құрылуын Александр I патша да растады. Ескі митрополит Митрофан Банның орнын 1920 жылдың күзінде Гаврило Дожич иеленді, ол Черногория және теңіз жағасының жаңа митрополиті болды. 1931 жылы Сербия Православ шіркеуінің жаңа қабылданған Конституциясының ережелеріне сәйкес, Нишичтегі Захумлье және Рашка епархиясы таратылды, ал оның аумағы Черногория және теңіз жағасы митрополиясына қосылды. Сонымен қатар, Котор және Дубровник епархиясы да таратылып, бөлінді, оның Котор шығанағы аймағы Митрополияға қосылды. 1938 жылы Черногория митрополиті Гаврило Дожич Сербия патриархы болып сайланды, ал 1940 жылы Жоаннике Липовач Черногория және теңіз жағасының жаңа митрополиті болып сайланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылы Югославияны Ось державалары басып алды, ал Черногория аумағы Черногорияның итальян губернаторлығы ретінде ұйымдастырылды (1941–1943), содан кейін Черногорияның неміс оккупациясы (1943–1944). Оккупация кезінде Митрополия қатты зардап шекті, соғыста Черногория аумағынан жүзден астам діни қызметкер мен басқа да шіркеу қызметкерлері қаза тапты. Сол кезде Черногорияның фашисті Секула Дрьевич фашистік Италия мен нацистік Германияның сателлит мемлекеті ретінде Черногория Корольдігін құруға тырысты, бірақ бұл жоба халық арасында қолдау таппағандықтан сәтсіз аяқталды. Оның бұл әрекетіне 1941 жылы 13 шілдедегі көтеріліс қарсы шықты, оған саяси спектрдің екі жағы да қолдау көрсетті. Митрополит Жоаннике Липовач бірнеше оңшыл қозғалыстармен тығыз жұмыс істеді, сондай-ақ, Монтенегроны басып алған жергілікті итальяндық және неміс лауазымды тұлғаларымен де келісімге келуге тырысты, осылайша солшыл югослав партизандарының наразылығын тудырды. 1944 жылы Югославия коммунистері билікті қолға алған кезде, ол қашуға мәжбүр болды, бірақ 1945 жылы сотталмай тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. 2001 жылы Сербия православие шіркеуі оны иеромартир ретінде қасиетті етті. Югослав коммунистік билігі кезінде (1944–1989), Митрополия жаңа режимнің қолынан үнемі қуғын-сүргінге ұшырады. Коммунистік биліктің алғашқы жылдарында (1944–1948 жж.) қуғын-сүргін ерекше ауыр болды. Жаңа режим коммунистік оппозицияның барлық түрлерін жою үшін дін қызметкерлеріне тікелей қысым жасады. Сол уақытта көптеген шіркеу мүліктері тәркіленді, кейбіреулері жаңа заңдарға сәйкес, ал басқалары заңсыз және күшпен алынды. Бірнеше шіркеулер, тіпті кейбір кішігірім монастырлар жабылып, олардың ғимараттары полиция бөлімшесі мен қоймаға айналдырылды. Сонымен қатар, жаңа Черногория елі серб ұлтынан ерекше және бөлек деп жарияланды. 1954 жылы митрополит Арсений Брадваревич (1947–1960) тұтқындалып, сотқа тартылып, коммунистік режимнің жауы ретінде сотталды. 1954 жылдан 1958 жылға дейін түрмеде отырды, содан кейін 1960 жылға дейін үй қамауында болды. Оның орнын митрополит Данило Дайкович (1961–1990) иеленді, оның қызметі де мемлекеттік органдар тарапынан тығыз бақыланды. 1970–1972 жылдары коммунистік режим Цетиньедегі Әулие Петрге арналған Левчен шіркеуін қиратты және онда жерленген митрополит Петр II Петрович Негоштің қабірін қиратты, оның орнына секулярлық мавзолей салды. 1990 жылы Амфилохий Радович Черногория және теңіз жағасының жаңа митрополиті болып сайланды. Сол кезде Югославиядағы коммунистік режим құлап, Черногорияда 1990 жылы алғашқы демократиялық сайлаулар өтті. 1992 жылы Черногория мен Сербиядан тұратын Югославия Федерациясы құрылды. Черногория Конституциясының (1992) негізінде дін бостандығы қайта жаңғыртылды. Саяси өзгерістер шіркеудің жаңару кезеңіне әкелді. Діни қызметкерлердің, монахтардың және кесіптердің саны, сондай-ақ, сенушілердің саны артты және көптеген монастырлар мен приход шіркеулері қайта құрылып, қайта ашылды. Мысалы, 1991 жылы шамамен 20 монах және кесіппен 10 ғана жұмыс істеген монастырлардың саны қазір 30-ға жетті, онда 160-тан астам монах және кесіп бар. Приход діни қызметкерлерінің саны да 1991 жылы 20 болса, бүгінде 60-тан астам. 2001 жылы аймақтағы діни басқару ұйымдастырылды: Митрополиядан кейбір солтүстік және батыс аймақтар бөлініп, сол аумақта Будимля және Никшичтің жаңа епархиясы құрылды.
Following the end of the First World War (1914–1918), the Kingdom of Montenegro was united with the Kingdom of Serbia on 26 (13 o. s.) November 1918, by the proclamation of the newly elected Podgorica Assembly, and soon after that, on 1 December of the same year, the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes was created, known after 1929 as the Kingdom of Yugoslavia. The political and national unification was carried out under the auspices of the Karađorđević dynasty, and thus a long standing dynastic rivalry between the two royal families, the Petrović–Njegoš dynasty of Montenegro and the Karađorđević dynasty of Serbia, was finally resolved, without mutual agreement. Political unification was followed by the unification of all Eastern Orthodox jurisdictions within the borders of the new state. Initial decision to include dioceses in Montenegro into the process of ecclesiastical unification was reached on 29 (16 o. s.) December 1918 by the Holy Synod, consisted of all three hierarchs in Montenegro: Mitrofan Ban of Cetinje, Kirilo Mitrović of Nikšić, and Gavrilo Dožić of Peć. On that day, the Holy Synod met in Cetinje and unanimously accepted the following proposal: "The independent Serbian Orthodox Holy Church in Montenegro shall be united with the autocephalous Orthodox Church in the Kingdom of Serbia". Soon after that, further steps towards ecclesiastical unification were made. From 24 to 28 May 1919, a conference of all Eastern Orthodox bishops within the borders of the unified state was held in Belgrade, and it was presided by metropolitan Mitrofan Ban of Montenegro, who was also elected president of the newly created Central Synod. Under his leadership, the Central Synod prepared the final proclamation of Church unification on 12 September 1920. The creation of the unified Serbian Orthodox Church was also confirmed by King Alexander I. Old metropolitan Mitrofan Ban was succeeded in the autumn of 1920 by Gavrilo Dožić, who became new Metropolitan of Montenegro and the Littoral. In 1931, under the provisions of the newly adopted Constitution of the Serbian Orthodox Church, the Eparchy of Zahumlje and Raška with its seat in Nikšić was abolished, and its territory was added to the Metropolitanate of Montenegro and the Littoral. In the same time, the Eparchy of Kotor and Dubrovnik was also abolished, and divided, its Bay of Kotor region being added to the Metropolitanate. In 1938, Metropolitan Gavrilo Dožić of Montenegro was elected Serbian Patriarch, and Joanikije Lipovac was elected new Metropolitan of Montenegro and the Littoral, in 1940. During the Second World War, Yugoslavia was occupied by Axis powers in 1941, and the territory of Montenegro was organized as the Italian governorate of Montenegro (1941–1943), followed by the German occupation of Montenegro (1943–1944). The Metropolitanate was affected severely during the occupation, and more than hundred priests and other clergymen from the territory of Montenegro lost their lives during the war. During that time, Montenegrin fascist Sekula Drljević tried to create an independent Kingdom of Montenegro, as a satellite state of Fascist Italy and Nazi Germany, but that project failed because of the lack of support among people. His attempt was challenged by the 13 July Uprising in 1941, which had support from both sides of the political spectrum. Metropolitan Joanikije Lipovac co operated closely with several right wing movements, and also tried to mediate with local Italian and German officials in occupied Montenegro, thus provoking animosity of the left wing Yugoslav Partisans. In 1944, when Yugoslav Communists took the power, he had to flee, but was arrested and executed without trial in 1945. In 2001, he was sanctified as a hieromartyr by the Serbian Orthodox church. Under the Yugoslav Communist rule (1944–1989), the Metropolitanate suffered constant repression at the hands of the new regime. Persecution was particularly severe during the first years of Communist rule (1944–1948) The new regime exerted direct pressure on the clergy in order to crush all forms of anti communist opposition. In the same tame, many church properties were confiscated, some under the provisions of new laws, while other were taken illegally and forcefully. Several churches and even some minor monasteries were closed, and their buildings turned into police stations and warehouses. In the same time, new Montenegrin nation was proclaimed, as distinctive and separate from Serbian nation. In 1954, Metropolitan Arsenije Bradvarević (1947–1960) was arrested, tried and sentenced as an enemy of the communist regime. He was imprisoned from 1954 to 1958, and then kept under house arrest until 1960. He was succeeded by Metropolitan Danilo Dajković (1961–1990), whose activities were also monitored closely by state authorities. In 1970–1972, the communist regime destroyed the Lovćen Church, dedicated to Saint Petar of Cetinje, and desecrated the tomb of metropolitan Petar II Petrović Njegoš, who was buried there, replacing the church with a secular mausoleum. In 1990, Amfilohije Radović was elected new Metropolitan of Montenegro and the Littoral. By that time, the communist regime in Yugoslavia was collapsing, and first democratic elections in Montenegro were held in 1990. In 1992, the Federal Republic of Yugoslavia was created, consisting of Montenegro and Serbia. Under the Constitution of Montenegro (1992), freedom of religion was restored. Political changes were followed by a period of church revival. The number of priests, monks and nuns, as well as the number of the faithful, increased and many monasteries and parish churches were rebuilt and reopened. For example, from only 10 active monasteries with about 20 monks and nuns in 1991, Montenegro now has 30 active monasteries with more than 160 monks and nuns. The number of parish priests also increased from 20 in 1991 to more than 60 today. In 2001, diocesan administration in the region was reorganized: some northern and western regions were detached from the Metropolitanate, and on that territory new Eparchy of Budimlja and Nikšić was created.
Епархияның соңғы тарихы (2006-2020)
2006 жылдың көктемінде тәуелсіздік туралы референдум өтті, және Черногория тәуелсіз мемлекет атанды. Осыған орай, Сербия Православие шіркеуінің Епископтар кеңесі Черногория аумағындағы епархияларды өкілдік ететін епископтардан құралған Черногория үшін аймақтық Епископтар кеңесін құру туралы шешім қабылдады. Аталған шешім бойынша Черногория және Приморье митрополиті аймақтық Епископтар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды. 2007 жылдың күзінде Сербия патриархы Павел Стойчевичтің денсаулығының нашарлауына және жасының ұлғайуына байланысты, Сербия Православие шіркеуінің Киелі Синоды Черногория митрополиті Амфилохий Радовичті Патриархтық тақтың әкімшісі етіп тағайындады. Ескі патриарх Павел 2009 жылы қайтыс болды, ал митрополит Амфилохий 2010 жылы Сербияның жаңа патриархы Ириней Гаврилович сайланғанға дейін Патриархтық тақты басқаруын жалғастырды. 2006 жылы Черногория тәуелсіздік туралы референдумдағы тар жеңісінен кейін тәуелсіз мемлекет болғандықтан, мемлекеттік билік пен Митрополиат арасындағы қарым-қатынас күрделене түсті. Сербиялық-черногориялық бірігуді ынталандырған митрополит Амфилохий, жаңадан жарияланған Черногорияның тәуелсіздігіне қарсы тұрғандықтан, бірнеше шіркеулік дауларға саяси өлшем қосылды. Бұл даулардың бірі 1993 жылы черногориялық ұлтшылдар тобы құрған, бірақ канондық деп мойындалмаған, жеке черногориялық Православие шіркеуінің талаптары мен әрекеттеріне қатысты болды. Келесі жылдары тарихи және канондық заңдылық, сондай-ақ кейбір шіркеу мүліктеріне бақылау мәселелері бойынша түрлі даулар туды. 2019 жылы билік діни ұйымдар туралы жаңа заң қабылдады, оны Сербия Православие шіркеуі шіркеу мүліктерін тәркілеуге бағытталған деп түсіндірді, бұл мемлекетпен қарым-қатынасты одан бетер нашарлатты. 2020 жылдың тамызында өткен парламенттік сайлауға дейін және Черногорияның Демократиялық социалистер партиясы (ДПС) биліктен бас тарғанға дейін Митрополиатты қолдау үшін ұзаққа созылған жаппай халық наразылықтары өтті.
In the spring of 2006, the independence referendum was held, and Montenegro became a sovereign state. In the same time, the Bishops' Council of the Serbian Orthodox Church decided to form a regional Bishops' Council for Montenegro, consisted of bishops representing dioceses on the territory of Montenegro. By the same decision, Metropolitan of Montenegro and the Littoral was appointed president of the regional Bishops' Council. In the autumn of 2007, due to illness and advanced age of Serbian Patriarch Pavle Stojčević, Metropolitan Amflohije Radović of Montenegro was appointed administrator of the Patriarchal Throne, by the Holy Synod of the Serbian Orthodox Church. Old Patriarch Pavle died in 2009, and Metropolitan Amfilohije continued to administer the Patriarchal Throne until the election of new Serbian Patriarch Irinej Gavrilović in 2010. Since Montenegro became a sovereign country in 2006, after a narrow independence referendum, relations between state authorities and the Metropolitanate became increasingly complex. As a strong supporter of Serbian Montenegrin unionism, Metropolitan Amfilohije was seen as an opponent to newly proclaimed Montenegrin independence, and thus a new political dimension to several ecclesiastical disputes was added. One of those disputes was related to claims and activities of a separate Montenegrin Orthodox Church, that was created in 1993 by a group of Montenegrin nationalists, but never recognized as canonical. During the following years, various disputes arose, mainly over the question of historical and canonical legitimacy and effective control over some church objects and properties. In 2019, relations with the state further deteriorated as authorities adopted a new legislation on religious organisations, which was interpreted by the Serbian Orthodox Church as aimed at potential confiscation of church properties. Prolonged mass public manifestations ensued in support for the Metropolitanate that lasted until the parliamentary election in August 2020 and the Democratic Party of Socialists of Montenegro (DPS) losing power.
2020 жылдан бастап
2021 жылдың 5 қыркүйегінде Сербия патриархы Порфирий Перич Сербияның Сетинье монастырында 2020 жылдың 30 қазанынан бері митрополияның басқарушысы болған епархияның жаңа басшысы Джоаникије Мичовичті таққа отырғызды. Сербия Православие шіркеуінің елдің бұрынғы астанасы Сетинье қаласындағы тарихи монастырда осы рәсімді өткізу ниеті Черногориядағы саяси және этникалық шиеленісті одан әрі қаттырақ етіп, Сетиньеде наразылық акцияларына және зорлық-зомбылыққа алып келді.
On 5 September 2021, the new head of the diocese, Joanikije Mićović, who had been the administrator of the Metropolitanate from 30 October 2020, was enthroned in the Cetinje Monastery by the Serbian Patriarch Porfirije Perić. The Serbian Orthodox Church's intention to hold the ceremony at a historic monastery in the town of Cetinje, the country′s former capital, further exacerbated political and ethnic tensions in Montenegro and provoked violent protests in Cetinje.
БАҚ басылымдары
Светигора (серб. Светигора, ағылш. Holy Mountain) – Серб православие шіркеуінің Черногория және жағалау митрополиясының мерзімді журналы, 1992 жылы митрополит Амфилохий Радович құрған. Қазіргі уақытта «Черногория және жағалау митрополиясының баспа және ақпараттық мекемесі» басып шығарады және редакциялайды. Журнал негізінен шіркеудің ілімдерін, поэзияны, дәрістерді, рухани сабақтарды, репортаждарды, жаңалықтарды және митрополияның, Серб православие шіркеуінің, сондай-ақ басқа барлық православие шіркеулерінің хроникаларын қамтиды. 1998 жылы митрополит Амфилохий ел жүзінде «Светигора» радиостансасын да іске қосты.
Svetigora (Serbian: Светигора, English: the Holy Mountain) is a periodical journal of the Serbian Orthodox Metropolitanate of Montenegro and the Littoral, founded in 1992 by Metropolitan Amfilohije Radović, and its currently published and edited by "Publishing and Information Institution of the Metropolitanate of Montenegro and the Littoral". Contains mostly the church teachings, poetry, lectures, spiritual lessons, reportages, news and chronicles from the Metropolitanate, the Serbian Orthodox Church and the all other Orthodox churches. During 1998, Metropolitan Amfilohije also started nationwide radio station Svetigora.