Кіріспе

Құс түрлері

Қара құйрықты шырылдақ (Polioptila melanura) – АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексиканың солтүстігіндегі Сонора және Чихуахуа шөлдерінде кездесетін шағын, жәндіктермен қоректенетін құс. Ол көшпейді және жыл бойы құрғақ шөлді жерлерде таралған.

Таксономия

Қара құйрықты шырылдақ 1857 жылы американдық орнитолог Джордж Ньюболд Лоуренс сипаттады. «Қара құйрықты» деген мағына беретін түрлік атауы ежелгі грек тіліндегі melano – «қара» және oura – «құйрық» сөздерінен шыққан.

Сипаттама

Қара құйрықты құрт аулаушының ұзындығы шамамен 4,5-5 дюймға жетеді, оның көп бөлігі ақ жиекті қара құйрығымен алынады. Денесі көк сұр, құрсағы ақ, көк сұр құрт аулаушыға ұқсас болғанымен, екі құстың арасын құйрық қауырсындарындағы қара түстің мөлшерімен ажыратуға болады. Жазда аталықтарында қара басқару көздеріне дейін созылады. Басқаруы жоқ ұрғашылар мен қысқы аталықтарды көк сұр құрт аулаушыдан ажырату қиын. Екі құстың арасын ажыратудың ең оңай жолы – құйрығы; көк сұр құрт аулаушының құйрығы төменнен қарағанда көбінесе ақ, ал қара құйрықты құрт аулаушының құйрығы астынан қарағанда көбінесе қара болады. Басқа құрт аулаушылар сияқты, ол шөлдегі бұталар арасында ұсақ жәндіктер мен өрмекшілерді іздегенде, қатал дауыс шығаруы мүмкін.

Мінез-құлық

Қара құйрықты шақшықтар жыл бойы жұптап өмір сүреді, өз аумағын қорғайды және түрлі-түрлі кішкентай жәндіктер мен кейбір өрмекшілерді іздеу үшін ағаштар мен төменгі бұталарды аралайды. Көк сұр шақшықтан айырмашылығы, қара құйрықты шақшықтар сирек жартылай ауада жәндіктерді ұстайды.

Өсіру

Ұя екі жынысты құстардың екеуі де салған ашық тостаған тәрізді болып келеді және әдетте жерден бес футтан төменгі бұталарда кездеседі. Егер ұя салынған жерде Phoradendron californicum шөл емені болса, ол ұяның негізі ретінде жиі пайдаланылады, бұл жақсы жасырындыруға мүмкіндік береді. Ол түрлі материалдардан жасалады, оның ішінде арамшөптер, шөп, қабық жолақтары, өрмек торы және өсімдік талшықтары бар. Ішкі жағы жұмсақ, нәзік материалдармен қапталады. Ата-анасы екеуі де қызыл-қоңыр ұсақ дақтары бар 3-тен 5-ке дейін көкшіл ақ жұмыртқаларды күтіп, 14 күннен кейін шайқалады. Балапандарды екеуі де тамақтандырады және шайқасқаннан кейін 10-15 күнде ұядан ұшып кетеді. Көп жағдайда мысыққұстар осы түрдің ұясына жұмыртқа салады, нәтижесінде мысыққұс балапандарын олар өсіреді, бірақ қара құйрықты шырылдақшының саны жақсы деңгейде сақталып тұр.