Кіріспе

Кениялық археологиялық орын Коби-Фора '/k//uː//b//i// /'/f//ɔː//r//ə/' негізінен Коби-Фора қыратының айналасындағы аймақты білдіреді, ол Түркана көлінің шығыс жағалауында, көшпелі Габбра тайпасының жерінде орналасқан. Кенияның Ұлттық мұражайларының мәліметінше, атау Габбра тілінен шыққан.

Қыраттың өзі негізінен плиоцен/плейстоцен шөгінділерінен тұрады. Ол құмтастардан, сазтастардан және балшық тастардан құралған, олар құрлықта тіршілік ететін сүтқоректілердің, соның ішінде ертедегі гоминидтердің көптеген қазбаларын сақтайды. Қазіргі уақытта қырат, қазіргі Түркана көлінің солтүстік-шығыс бөлігіне құйылатын уақытша өзендердің әсерінен құрғақ далаға айналып келеді. 1968 жылы Ричард Лики қыратқа жақын көлге тікелей созылатын үлкен құм сілкінісінде Коби-Фора базалық лагерін құрды, оны Коби-Фора сілкінісі деп атады. Осының нәтижесінде, 1973 жылы Кения үкіметі бұл аймақты Сибилой ұлттық паркі деп жариялады және Коби-Фора сілкінісінде Кенияның Ұлттық мұражайларының кеңсесін ашты. Қоршаған орта жақсы күтілген және қарулы парктің полицейлерімен қорғалады. Орындарды, әсіресе жануарлар дүниесін қорғау ең маңызды мәселе. Зерттеу және қазба жұмыстары Коби-Фора зерттеу жобасы (KFRP) аясында жалғасуда, ол әлемнің әртүрлі университеттерімен және жеке тұлғаларымен ынтымақтастық етеді. Бұрын Коби-Фора термині бір немесе екі бастапқы орынды немесе құм сілкінісін білдіретін. Бүгінде ол Сибилой ұлттық паркінің кез келген немесе барлық бөлігін білдіруі мүмкін. Сонымен қатар, Шығыс Түркана термині де кең мағынада қолданыла бастады.

Гомининдердің қалдықтары

Мұндай үлкен аймақта қазбаларды іздеу және табу тағы бір қиын мәселе. Бір шешім – барлық адамдарды топқа біріктіріп, белгілі бір аймақты шолу. Ричард Лики жақсы нәтижелер беретін әдіс ойлап тапты: ол кениялықтардан іздеу тобын ұйымдастырып, оқытты, ол Камоя Кимеу басшылығымен «гоминидтер тобы» деп аталды. «Гоминид» термині сол кезде қазіргі «гоминин» мағынасында қолданылды. Олар бүгінге дейін табылған 200-ден астам гоминин қазбасының көп бөлігін тапты. Коби-Фора, бәлкім, *Homo* туысына жататын үлгілерімен танымал, бірақ *Australopithecus* туысына жататын үлгілер де табылды. Келесі түрлер кездеседі:

Түр атауы Кезеңі (тек KF) Өкілді қазбалар Ескертулер
+ *Australopithecus anamensis* 4.2–3.9 млн жыл бұрын 30731, −44, −45, −50, 35228, −31, −32, −33, −35, −36, −38 Аллия шығанағында табылған. Екі аяқты жүрудің ең ерте дәлелі.
*Paranthropus boisei* 2.1–1.1 млн жыл бұрын 406, 729, 13750, 23000, 732
*Homo habilis* 1.9–1.6 млн жыл бұрын 1813, 1501, 1502, 1805, 1808 «Хабилиндер» немесе «хаблиндер» деп аталды. Басқалары осы түрден *Homo rudolfensis* деп қайта жіктелді. *Habilis* – ең ерте немесе ең ерте *Homo* түрлерінің бірі.
*Homo rudolfensis* 1.9–1.6 млн жыл бұрын 1470, 1912, 1590, 3732, 1801, 1802, 1472 *Rudolfensis* 1470 сияқты кейбір қазбаларды *Kenyanthropus platyops* қатарына қою үшін тағы бөлінуі мүмкін. *Rudolfensis* «хаблин» атауын да бөліседі.
*Homo ergaster* 1.8–1.4 млн жыл бұрын 992, 730, 731, 819, 820, 3733, 3883 Алғашқы *Homo erectus* болмаса, одан бөлінген *pre erectus* деп саналады. Кейбіреулер *ergaster*-ді Африкалық *erectus* деп атайды. *Australopithecus* және *Homo* Африка аймақтарында бірнеше жүз мың жыл бойы қатар өмір сүрген сияқты. Мүмкін, себебі әртүрлі тамақ көздері. *Australopithecus* туысы шамамен 4 миллион жыл бұрын Шығыс Африкада пайда болып, құрлық бойынша таралып, 2 миллион жылдан кейін жойылып кеткен.

Тас құралдар

Көп мөлшерде тас құралдар Кооби Форада, жер бетінде де, жасырын сақталған жерлерде де табылды. Олардың өздеріне тән мерзімі бар, бірақ гомининдермен сирек кездеседі. Дегенмен, оларды жасауға қабілетті басқа нәрселер табылған жоқ. Құралдар Олдуан және Ашеулдық кезеңге жатады. Кооби Фора қауымдастығы үш жергілікті индустрияны сипаттау үшін келесі терминологияны әзірледі:

Индустрия атыМерзіміӨкілдік ететін орындарЕскертулер+KBS Олдуан1.89–1.65 млн жыл (KBS мүшесі)FxJj1, FxJj3, FxJj10. Олдувайдағы Bed I Олдуанымен салыстыруға болады. Жұқа қабыршақтар мен тілімдегіштердің арақатынасы төмен. Карари, Карари/Абергая қыратының атымен аталған.1.65–1.39 млн жыл (Окоте мүшесі)FxJj16, FxJj18GL, FxJj20MОлдувайдағы Bed II Олдуанына ұқсас. Тілімдегіштер мен тілімдегіштердің арақатынасы жоғары. Ерте Ашеулдық

Құралдардың алғашқы археологиялық зерттеулерін, тәжірибелік археологиясын және ғылыми талдауын Дж. В. К. Харрис, Николас Тот және Глинн Исаак жүргізді. Харрис пен Браун өз зерттеу бағыттарын былай баяндайды:

Талдау нәтижесінде KBS мен Карари Олдуаны арасындағы жүйе тиімдірек болды; яғни, гомининдер берілген энергия шығынына қарай үлкен пайда алып, көбірек жұмыс істей алды. Басты технологиялық жетістік – жиек. KBS массасының грамына шаққанда ".977 см жиекті пайдаланды", ал Карари "2.4 см жиекті" және т.б. пайдаланды, бұл "ядроны азайту стратегиясы" арқылы қол жеткізілген артықшылық; яғни, ядроның массасына шаққанда көбірек және жұқарақ қабыршақтар. Бұл "қабыршақ өндірісі моделі" жақсырақ "қабыршақтардың пайдалы болу моделіне" мүмкіндік берді. Көбірек және жақсырақ қабыршақтар өлекселерді тиімдірек пайдалануды білдірді, сондықтан өлекселердің қажетті саны азайды, аң ауру азайды және т.б. Сонымен қатар, қабыршақтардың көбеюі тас қайнар көзінен алыс қашықтыққа шығуға және аң ауруға көбірек күш беруге мүмкіндік берді.

Стратиграфиялық

Коуби-Фора шағын депоцентрді қамтиды, оның астында плиоцен базальттары жатыр және шамамен төрт миллионнан бір миллион жылға дейінгі плиоцен-плейстоцен шөгінділерімен 600 метрге дейін толған. Бұл шөгінділер Коуби-Фора формациясына жатады, ол сумен шөккен туфтармен (вулкандық күлмен) шектелген сегіз мүшеден тұрады. Ертедегі адамның қазба қалдықтары мен археологиялық іздердің көп бөлігі Бурги мүшесінің жоғарғы бөлігінен, КБС мүшесінен және Окоте мүшесінен табылды. Мүшелер Түркана алқабындағы ортаның өзгеруін көрсетеді – Бурги мүшесі кезеңіндегі көлдер мен дельталардан Окоте мүшесі кезеңіндегі өзендер мен су тасқыны жазықтарына дейін. Коуби-Фора формациясының стратиграфиясы Шығыс Африкадағы ең жақсы зерттелген және калибрленгендердің бірі болып табылады, оның толық тізімдері әр түрлі уақытта жарияланған. 1970 жылдардағы КБС туфының күмәнді мерзімделуі қазіргі заманғы калий-аргон және аргон-аргон геологиялық мерзімдеу әдістерінің дамуына серпін берді. Бұған қоса, геохронология мен сүтқоректілер эволюциясының бірегей үйлесімі Коуби-Фора формациясын биохронологияны, қоршаған ортаның өзгеруін және барлық плиоцен-плейстоцен Африкасының экологиясын түсіндіру стандарты етті.

Геологиялық мүшелері

Геологиялық "мүше" – екі туфтың арасындағы қабат немесе жанартау күлінің қабаттары. Мүшенің аты төменгі туфтан алынады, ол оның басталуы деп есептеледі. Туфтар олардың ішінде табылған палеонтологиялық және археологиялық материалдарды мерзімдеуге қолданылады және Шығыс Африкадағы гоминидтердің орналасқан жерлерін анықтау үшін пайдаланылады. Чари мүшесі (1,39 – 0,6 млн жыл бұрын)

Окоте мүшесі (1,64 – 1,39 млн жыл бұрын)

Айрықша ескерткіштерге FwJj70 кіреді, ол ертедегі гоминидтердің дене мүшелерінің етіне қол жеткізуі, сүйек майын тұтынуы және басқа ет жейтін жануарлармен бәсекелесуіне дәлелдер келтіреді. FwJj20 ескерткіш кешені 1,5 млн жыл бұрын гоминидтердің отты қолданғанына куәліктер тапты. KBS мүшесі (1,89 – 1,64 млн жыл бұрын)

Маңызды табыстарға Плиоцен дәуіріндегі балық ұяларының иконографиялық дәлелдері жатады, олардың балықтар ауыздарымен топырақ қазып жасағандығы болжанып отыр. Бурги мүшесі (Жоғарғы Бурги мүшесін қоса алғанда) (2,6 – 1,89 млн жыл бұрын)

Айрықша табылған орындарға KNM ER 64060 кіреді, онда тіс қатары жалпы алғанда Homo habilis sensu stricto-ны көрсететін OH 7 және OH 16 сияқты үлгілерге ұқсас. Тулу Бор мүшесі (3,35 – 2,6 млн жыл бұрын)

Маңызды табыстарға 117-ауданынан алынған Australopithecus afarensis-тің жартылай бас сүйегі кіреді, ол осы түрдің Эфиопия мен Танзаниядағы таралуы арасындағы маңызды географиялық алшақтықты толтырды. Локошот мүшесі (3,5 – 3,35 млн жыл бұрын)

Моити мүшесі (4,1 – 3,5 млн жыл бұрын)

Лонимун мүшесі (4,3 – 4,1 млн жыл бұрын)