Кіріспе

Сальватор Фабрис (1544 – 1618) – Падуа қаласынан шыққан итальяндық фехтование шебері. Өмірі бойында ол Еуропаның әртүрлі елдерінде оқытты, ең әйгілісі – Дания, онда ол король Христиан IV-нің фехтование оқытушысы болды. Копенгагенде болған кезінде ол 1606 жылы «Lo Schermo, overo Scienza d’Arme» атты рапирамен фехтование туралы трактатын жариялады. Бұл трактат Еуропа бойынша фехтование бойынша ең көп сатылатын кітапқа айналды, 1713 жылға дейін қайта басылып, бірнеше тілге аударылды, әсіресе неміс тіліне, ал 2005 жылы – ағылшын тіліне. Оның алғаш рет Хенрико Уолткирх басып шығарған трактаты барокко стиліндегі баспаның ең көрнекті үлгілерінің бірі саналады, онда Ян ван Хейльбек, Франческо Валеджио және басқа да суретшілер салған 191 мыс гравюра бар. Бұл кітап библиофилдер үшін де маңызды, өйткені ол мыс гравюрасы бар алғашқы даниялық кітап. Фабрис сонымен қатар «Жеті жүрек орденінің Жоғарғы рыцары» болған, ол бүгінде көп беймәлім болған рыцарлық орден. Орденнің белгісі – айқыш тәріздес орналасқан жеті жүректен және олардың үстіндегі феникс құсынан тұрады, бұл Фабристің жалғыз сақталған портретінде сол жақ кеудесінде көрінеді (суретті қараңыз). «Жеті жүрек орденінің Жоғарғы рыцары» деген атау Фабристің барлық басылымдарында автордың атымен бірге келтіріледі, бұл оның маңыздылығын көрсетеді.

Өмір

Сальватор Фабрис 1544 жылы Падуада немесе оның маңында дүниеге келді. Оның жастық шағы итальяндық қылышбазалық мектебінің гүлденуімен бірге өтті. Ол қылышбазалықты кімнен үйренгені белгісіз, бірақ оның «қолда көп тәжірибесі бар» деген сөзі бірнеше ұстаздан сабақ алғанын көрсетеді. Ол Италияда да, Солтүстік Еуропада да қылышбазалық шебері болып жұмыс істеді. Француз шебері Анри де Сен-Дидье 1573 жылы өзінің трактатын жазып жатқанда «Фабрис» есімді жас қылышбазамен кездескенін айтады, бірақ Фабрис пен Фабрис – бір адам екенін дәлелдейтін ештеңе жоқ. Бірақ 1590 жылдары біз Фабристің Дания королі, Бремен архиепископы және оның туысы Иоганн Фредерик Шлезвиг-Гольштейн-Готторптың қызметінде екенін анық білеміз. Архиепископпен бірге өткен жылдары Фабрис «Scienza e Prattica d'Arme» (құрал-жарақ туралы ғылым және тәжірибе) трактатын жазды, бірақ кітап алғаш рет «Lo Schermo, overo Scienza D'Arme» (қылышбазалық, немесе жауынгерлік ғылым) деген атпен жарық көрді. Кітап алғаш рет архиепископқа қолжазба түрінде ұсынылды, онда қылышбазалықтың қадамдары мен қимылдарының суреттері болды. Бұл құнды қолжазба қазір Копенгаген кітапханасында сақтаулы. Архиепископпен жұмыс істегеннен кейін Сальватор 1601 жылдан 1606 жылға дейін Дания королі Кристиан IV-тің қызметіне кірді. Корольдің өзі осы трактатты жариялауға демеушілік етті, өзінің фламанд сарай суретшісі Ян ван Хейльбекті, сондай-ақ Валеджионы (оның қолы кітаптың беттерінде де кездеседі) қолжазба нұсқасының суреттерін жақсарту үшін Фабристің тартуына алды. Фабрис 1606 жылы корольдің қызметінен кетіп, Еуропаны аралап шыққаннан кейін Италияға оралып, Падуа университетінде сабақ берді. Оның даңқы шарықталу шағында болғанда, бүкіл Еуропадан келген жас ақсүйектер одан білім алу үшін Падуаға келді. Ол 1618 жылы қатерлі ісікке шалдығып, шамамен 10 күн күрескеннен кейін қайтыс болды. Ол 74 жаста еді. Фабристің 1676 жылғы неміс-итальян параллель басылымының редакторы Гинницштің айтуынша, өлім төсегінде ол өзінің залын үлкен оқушысы Германға, неміс студентіне сыйлаған, кейін оны Генрих есімді қызғанышпен қараған әріптесі өлтірген. 19 ғасырдың қылышбазалық тарихшысы Жакопо Гелли, шебердің туған қаласында оған ескерткіш орнатылғанын мәлімдейді. Бұл ескерткіштің құрылыста екенін Гинницш 1676 жылы көрсеткен. Қазіргі заманғы Фабрис зерттеушілері оған басқа сілтемелер таба алмады.

17 ғасырдағы басқа да фехтование шеберлері Фабрис туралы не деген ?

XVII ғасыр бойы Франческо Альфьери (1640), Джузеппе Морсикато Паллавичини (1670) және Франческо Антонио Марчелли (1686) сияқты басқа шеберлер Фабристі "үлкен шебер" және "біздің кәсіптегі ең белгілі адам" деп атады, сондай-ақ күзеттің қолданылуын ең жақсы сипаттаған автор екенін айтты. 1622 жылы жарияланған танымал "L'Academie De L'Espee" еңбегінде фламанд шебері Жирар Тибо Фабристің шәкірттерінің шеберлігіне тоқталған бөлім қосты, олардың шапшаңдығын жоғары бағалап, оларды қалай жеңуге болатынын ұсынды. Алайда, Фабристің Еуропадағы даңқы туралы толыққанды мәліметті 1676 жылы неміс авторы Хинницш берді: оның кітабы басқа фехтование шеберлері (Хинницш әсіресе венециандық Николетто Гигантиді айыптады) тарапынан плагиатталды, ал оның стилі Йена университеті сияқты бірнеше ресми фехтование оқу орындары тарапынан қабылданып, қолданылды.

Фабрис туралы анекдоттар

Фабристің өмірінде жеткен аңыздық дәрежесі, оның туралы әлі күнге дейін таралып жатқан көптеген анекдоттардың себебі болып табылады. Италиялық фехтование шебері және тарихшы Луиджи Барбасеттидің айтуынша, Фабристі Англияға Шекспирдің «Гамлет» пьесасының премьерасындағы қылыш әрекеттерін хореографияға көмектесу үшін шақырған. Сондай-ақ, 1594 жылы Швецияға келген Сальватор Фабриц туралы қызықты, бірақ расталмаған оқиға бар. Ол патша Зигизмунд III Ваза жалдаған өлтіруші ретінде, 1609 жылы жарық көрген швед нұсқасына негізделген герцог Карл мен оның канцлері Николаус Чеснекоферус жазған және 1610 жылы Стокгольмде басылған «Exegesis historica» еңбегінде айтылады. Бұл дерекке сәйкес, Зигизмунд өзінің ағасы Карлді 12 ақпанда Упсаладағы банкет кезінде, 1 ақпанда Иоанн III-нің патшалық жерлеу рәсімінен кейін өлтіруге ниеттенген. Тамақтан кейін бірнеше костюмді итальяндықтар, соның ішінде актер және драматург Сальватор Фабриц атымен, сахналық қойылымға қатысып, қылыштарын тартып алып, өнер көрсеткен. Фабриц Карлді қойылым кезінде өлтіруі керек еді, бірақ Карлға белгілі Иероним Строцци ескерткендіктен, ол банкетке бармаған. Дегенмен, Фабрис – бұл өте кең таралған итальяндық тегі (ағылшын тіліндегі Смит тегіне ұқсас), сондықтан бұл екеуінің бір адам болуы өте күмәнді. Сонымен қатар, шебердің Швецияда болғаны туралы ешқандай жазба қалмаған. 1676 жылы Хинницш Николетто Гигантидің 1624 жылы неміс және француз тілдерінде параллель басылымда Фабристің II кітабын плагиаттағанын мәлімдейді. Фабристің неміс тіліне аудармашысы қатты ашуланып, Гигантидің ісін «бала ұрлаумен» салыстырып, жұмысты дереу қайтарып алуды тілейді. Бүгінде Фабристің стилі Еуропаның тарихи жекпе-жек өнерін жаңғыртуда ең көп зерттелетін стильдің бірі болып табылады. Бұл шебердің аты мен тегі (тарихи) әр түрлі жазылуларда кездеседі, мысалы, Сальватор, Сальваторе, Сальвадор және Фабрис, Фаббри, сондай-ақ итальяндық емес жазылулар да бар.