Жеке дуэль ережелері және салт-дәстүрлері

Кіріспе

Бірге-бірге жекпе-жектің ережелер жинағы

Кодтық дуэль – бір адамға қарсы бір адамның жекпе-жегі немесе дуэлі үшін жасалған ережелер жинағы. Кодтық дуэльдер дуэльді реттейді, соның арқасында отбасылар мен басқа әлеуметтік топтар арасындағы қарымта алуды болдырмауға көмектеседі. Олар келісімге бейбіт жолмен қол жеткізу мүмкіндігінің толығымен сарланғанын және зиянды азайтуды қамтамасыз етеді, сондай-ақ қақтығыс шарттарын шектеу арқылы және медициналық көмек көрсету арқылы. Соңында, олар сот процесінде бірнеше куәгердің болуын қамтамасыз етеді. Куәгерлер қайғы шеккен топ мүшелеріне дуэльдің әділдігіне көз жеткізе алады және егер заң органдары іске араласса, куәлік беруге көмектесе алады.

Рим империясынан орта ғасырға дейін

Римде ең әйгілі жекпе-жек б.з.д. VII ғасырда үш Гораций бауырласы мен үш Куриаций бауырласы арасында, қатаң ережелерді сақтап өтті. Марк Антоний мен Октавиан да бір-бірін жекпе-жекке шақырды, бірақ бұл жекпе-жек ешқашан болған жоқ. Ломбардтардың да жекпе-жек рәсімдері болған, көбінесе оларды жергілікті судьялар басқарған. Скандинавиялық сагалар викингтер дәуіріндегі жекпе-жек ережелерін сипаттайды. 1409 жылы Италияда жазылған Flos Duellatorum – Еуропадағы дуэль кодексінің ең алғашқы мысалы. Ханс Талхоффердің "Фехтбюхері" және XV ғасырдың басқа да шеберлері сот жекпе-жектері мен "турнир ережелері" үшін әртүрлі деңгейде толық ережелер береді.

Қайта өрлеу дәуірінен 19 ғасырға дейін

Моральдық тұрғыдан қабылданарлық жекпе-жек, шақырушының ренжіткен жалғыз адамға тікелей, қорлауға негіделген, дәстүрлі, қоғамдық, жеке шағым айтуымен басталар еді. Шақырылған адамға ашық кешірім сұрау немесе өтемақы төлеу, не жекпе-жекке қару таңдау мүмкіндігі берілер еді. Содан кейін шақырушы "қадір-қасиет алаңы" үшін орын ұсынатын. Шақырылған адам ұсынылған орынды қабылдауы немесе басқа орынды ұсынуы керек еді. Орын, қарсыластар қамауға алынбастан дуэль жасай алатын жер болуы тиіс еді. Полиция қызметкерлері мұндай орындар мен уақыттарды белгілеп, халыққа хабар тарататын, соның салдарынан жандар қауіпсіздік үшін осы жерден алшақтауға тырысатын. Қадір-қасиет алаңында әр тарап дәрігер мен екіншілерді алып келер еді. Екіншілер тараптарды татуластыруға тырысып, кешірім сұрау немесе өтемақы төлеу арқылы дауды бітіруге көмектесер еді. Егер татуласуға қол жеткізілсе, барлық тараптар дауды абыройлы түрде шешкен деп есептеліп, үйлеріне кетер еді. Әр тарапта кем дегенде бір екінші болуы керек еді, үш екінші болуы дәстүрлі саналған. Егер бір тарап келмесе, ол қорқақ деп есептеліп, келген тарап жеңіске жетер еді. Екіншілер (кейде дәрігерлер де) осы қорқақтыққа куә болар еді. Осыдан туындаған қорқақтық беделі, адамның қоғамдағы орнына, тіпті оның отбасына да әсер ететін. 1800 жылға дейін семсер, қосымша қарумен немесе онсыз, әдеттегі жекпе-жек қаруы болып келді, одан кейін азаматтық өмірде семсер тағу әдеті азайды және тапанша жекпе-жекте де, өзін-өзі қорғауда да маңызды орын алды. Дегенмен, семсерлік жекпе-жектер жекпе-жектің тоқтағанға дейін жалғасты. Семсерлерді қолданғанда, екі тарап 20 қадамдық шаршының қарама-қарсы жақтарында бастайтын. Әдетте, шаршының бұрыштарына тасталған орамалдармен белгіленетін. Шаршыдан шығу – қорқақтық деп есептелер еді. Қарсыластар келісілген шарт бойынша дуэльге келісетін. Көптеген қазіргі заманғы есептерде "бірінші қан" шартына көп көңіл бөлінеді, бірақ сол кездегі ар-ұяқ туралы нұсқаулықтар осы тәжірибені жалпыға бірдей арсыздық және еркектікке жатпайтындық деп сынаған. Көбінесе, екі тараптан бірінің дене күшімен күресуге қабілеті болмай қалғанша немесе дәрігер тоқтатуды бұйырғанша дуэль жалғасатын. "Өлімге дейін" ашық немесе ұзаққа созылған жекпе-жектер сирек болғанымен, көптеген жекпе-жектер жарақаттардың салдарынан және сол кездегі дәрігерлердің осындай жарақаттарды тиімді емдеуге шектеулі мүмкіндіктерінен кейін бір немесе екі жауынгердің өліміне әкелді; жарақат алған қатысушылардың кейінірек инфекцияға шалдығуы да мүмкін еді. Шарты орындалған кезде, мәселе шешілген деп есептеліп, жеңімпаз өзінің дұрыстығын дәлелдеп, жеңілген адам батылдығына деген беделін сақтап қалар еді.

A morally acceptable duel would start with the challenger issuing a traditional, public, personal grievance, based on an insult, directly to the single person who offended the challenger. The challenged person had the choice of a public apology or other restitution, or choosing the weapons for the duel. The challenger would then propose a place for the "field of honor". The challenged person had to either accept the site or propose an alternative. The location had to be a place where the opponents could duel without being arrested. It was common for the constables to set aside such places and times and spread the information, so that bystanders could avoid the location and stay out of harm's way. At the field of honor, each side would bring a doctor and seconds. The seconds would try to reconcile the parties by acting as go betweens to attempt to settle the dispute with an apology or restitution. If reconciliation succeeded, all parties considered the dispute to be honorably settled, and went home. Each side would have at least one second; three was the traditional number. If one party failed to appear, they were considered to be a coward and the appearing party would win by default. The seconds (and sometimes the doctor) would bear witness to the cowardice. The resulting reputation for cowardice would often considerably affect the individual's standing in society, perhaps even extending to their family also. The sword, with or without a companion weapon, was the customary dueling weapon until around 1800, by which time the custom of wearing the sword in civilian life had largely died out and the pistol had taken its pride of place in both dueling and self defense. Nevertheless, sword duels continued until the extinction of dueling itself. When using swords, the two parties would start on opposite sides of a square twenty paces wide. Usually the square was marked at the corners with dropped handkerchiefs. Leaving the square was accounted cowardice. The opponents agreed to duel to an agreed condition. While many modern accounts dwell heavily on "first blood" as the condition, manuals of honour from the day universally deride the practice as dishonorable and unmanly. Far more common was a duel until either one party was physically unable to fight or the physician called a halt. While explicit or sustained duels "to the death" were rare, many duels nonetheless resulted in the death of one or both combatants because of the wounds sustained and the limited capacities of doctors of the time to treat such wounds effectively; it was not uncommon for wounded participants to succumb to infection later. When the condition was achieved, the matter was considered settled with the winner proving their point and the loser keeping their reputation for courage.

Ирландиялық код Дуэль

Оқ ату арқылы жекпе-жек 18 ғасырда, әсіресе 1777 жылы Клонмель жазғы сот отырысында Ирландиялық Дуэль кодексі қабылданғаннан кейін танымал болды. Кодекс 25 ережеден және бірнеше түсіндірмелерден тұрады. 16-шы ережеде шақырылған тарапқа қару таңдау құқығы беріледі, бірақ шақырушы егер өзінің қылыш шебері еместігіне ант берсе, қылыш қолданудан бас тартуға болады, бұл жекпе-жекті оңайлатып, тиімді етеді. Әдеттегі қарулар – бір-біріне ұқсас, сенімді және дәлдігі жоғары, қоршаудағы дуэльдік тапаншалар болды. Америкада ирландиялық кодекс ақырында қатыгез қолға түйіскен ұрыс әдісін ығыстырып, жекпе-жектің құрметті болуына мүмкіндік берді. Дегенмен, жауынгерлер тапаншаны қылыштай дәл басқара алмағандықтан, оқ ату арқылы болатын жекпе-жектерде өлімге ұшырау ықтималдығы жоғары болды. Кейбір жекпе-жектер екі қарсыластың да басталу сигналын естімегені немесе көрмегені себепті сәтсіз аяқталды. Сигнал туралы келісімге келу пайдалы болды. Ирландиялық кодекс қасақана түрде жерге оқ атуды (әдетте қарсыластан қашық жерде) тыйым салды. Бұл әдет жекпе-жектің бірі немесе екеуі де дауды дене жарақатын келтірмей немесе батыр еместік көрсете алмай аяқтағысы келгенде қолданылды; Ирландиялық кодекс бұл амалды тыйым салған, себебі ол көбінесе кездейсоқ жарақаттарға әкеп соқты. 1838 жылы Оңтүстік Каролинаның бұрынғы губернаторы Джон Лайд Уилсон «Құрмет кодексі» немесе «Дүэльдегі басшылар мен екіншілердің басқару ережелері» атты кітап жариялады. Автор кейіннен бұл кітапты жазған кезде Ирландиялық кодексін ешқашан көрмегенін мәлімдеді.

Квинсберидің маркизі

Ол жарияланғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, көптеген адамдар Ирландия кодексі әскери топтың мүшелері арасындағы әлеуметтік мәртебені анықтау үшін тым қауіпті екенін жазды. Кодекске қарсы шыққандардың қатарында Бенджамин Франклин мен королева Виктория да болды, олардың тұсында дуэльге қатысу көбінесе тоқтатылған еді. Пугилизм 12 ғасырдан бері Венецияда, ал 1615 жылдан бері Англияда танымалдылығы мен техникасы артып келеді, сол кезде Лондон қару сатушысы ақсүйектерге жұдырықпен соғу сабақтарын ашық түрде ұсына бастады. Көп жылдық ізденістен және басқа да адамдардың қабылданатын ережелерді жазуға жасаған бірнеше әрекеттен кейін Джон Грэм Чемберс 1865 жылы Куинсбери маркизінің ережелерін жазды. Олар 1867 жылы жарық көрді. Ол оларды әуесқойлар арасындағы жекпе-жектерге арналған деп ойлаған, бірақ бұл шын мәнінде джентльмендер арасындағы жұдырықпен соғуларға жасалған ишара еді. Бұл жаңа ережелер жүйесі бойынша, Джон Шолто Дуглас, Куинсберидің 9-шы маркизі қолдағаннан кейін билік сыйлықтар үшін өткізілетін жекпе-жектерге және әуесқой боксқа рұқсат берді. Жаңа ережелер раундтардың ұзақтығын үш минутпен шектеді, қолғап киюді міндеттеді және күресу мен бауырсақтауға тыйым салды. Ережелер дене мүшелерінің қанағаттандырылмайтын зақымдануына жол бермеді: олар маңдайға, мойынға немесе белден төмен соққы беруге рұқсат бермеді. Сондай-ақ, тепкілеуге, тістеуге және көзге тиюге тыйым салынды. Нәтижесінде, бұл күрес қандай да бір қауіпсіздіксіз, бірақ әсерлі жекпе-жек болды, қандай да бір қылышпен немесе тапаншамен болған шайқасқа қарағанда қауіпсіздігі жоғары еді. Басқаша айтқанда, ол мақтаныш пен қорлау мәселелерін шешу үшін өте қолайлы құралға айналды. Практикалық тұрғыдан алғанда, пугилизмнің заңды спорты осы уақытқа таман көптеген ағылшын джентльмендері үшін дуэльді ауыстырды. Дуэльге қатысқан джентльмендер ғана осы мәселеде қандай мәселелер бар екенін білуі керек еді. Осылайша, дуэльдер құпияға көшіп, "спортқа" айналды және содан бері сол жерде қалып қойды.

АҚШ-тың оңтүстік штаттарының құрметті кодексі

1840 жылдары оңтүстікте дуэльдер жалғасты, тіпті Америка Құрама Штаттарында дуэльдерге тыйым салынғаннан кейін де. Көбінесе юрисдикциясы нақты емес өзендердегі құмды тілімдерде өткізілетін, олар сирек қудаланды. Оңтүстік Каролина, Теннесси, Техас, Луизиана және басқа да штаттарда өздерінің дуэль салттары мен дәстүрлері болған. Көптеген дуэльдер жоғарғы сыныптың ересек өкілдері арасында болды, бірақ жасөспірімдердің және орта таптың дуэльдері де кездесетін. Дуэльдер бедел мен мәртебеге қол жеткізу мүмкіндігін ұсынып, сонымен қатар шешілмеген жеке мәселелерге жауапкершілікті жүктеудің бір түрі болды.

АҚШ-тың батыс кодты дуэль

Көптеген батыс фильмдерінде көрінетін жылдам оқ ату арқылы болатын дуэльдер, ішінара, оңтүстік эмигранттарымен әкелінген Оңтүстіктің дәстүрлі дуэль кодексінен туындады. Жылдам оқ ату арқылы өткен алғашқы белгілі дуэльді 1865 жылдың 21 шілдесінде Девис Татт деген оңтүстік адамы Уайлд Билл Хикокқа қарсы өткізді. Еуропадағыдай, Андерсон-МакКлуски дуэлі сияқты, басқа да ресми дуэльдер де болды.