Құрмет үшін жекпе-жек (Qúrmet úshin jekpe-jek)

Кіріспе

Бірегей жекпе-жектің формальданған түрі – екі адамның теңдес қару-жарақпен өткізілетін ұйымдастырылған жекпе-жегі. 17 және 18 ғасырларда (немесе одан бұрын) дуэльдер көбінесе семсерлермен (рапира және кейіннен кішкентай семсер) жүргізілетін жекелеген жекпе-жектер болды, бірақ 18 ғасырдың соңынан бастап Англияда дуэльдер көбінесе пистолеттермен өткізілді. Қарумен күресу және ату 19 ғасыр бойы қатар өрістеді. Дуэль – ар-ұятының кодексіне негізделген. Дуэльдердің мақсаты қарсыласты өлтіру емес, «қанағаттануға» қол жеткізу болды, яғни өзінің ар-ұятын қорғау үшін өмірін қауға жол даярлығын көрсету. Осылайша, дуэль дәстүрі ақсүйектердің еркек мүшелеріне ғана арналған, бірақ қазіргі заманда ол жоғарғы сыныптарға тарады. Кейде әйелдер де семсер немесе пистолетпен дуэль өткізген. Дуэльге қарсы заңнама орта ғасырлардан бастау алады. Латеранның төртінші соборы (1215) дуэльдерді тыйым салса, ал қасиетті Рим империясындағы дуэльге қарсы азаматтық заңдар Отыз жылдық соғыстан кейін қабылданды. Бұл өзгерістерге заң емес, қоғамдық пікір ықпал етті.

Ерте тарих және орта ғасырлар

Батыс қоғамында жекпе-жектің ресми түсінігі ортағасырлық соттық жекпе-жектен және викинг дәуірі сияқты христиандықтан бұрынғы дәстүрлерден қалыптасты. Орта ғасырлардағы қоғамда рыцарьлар мен жаяу әскерлер түрлі дауларды шешу үшін соттық жекпе-жекке түсті. Франция, Германия, Англия және Ирландия сияқты елдер бұл дәстүрді қабылдады. Ортағасырлық қоғамда соттық күрес екі нысанда өтті: қару-жарақ көрсету және рыцарлық күрес. Егер саяхатшы венан қару-жарақ немесе атқа ие болмаса, олар оған берілуі мүмкін еді, ал егер венан шайқасудан бас тартса, ол ұят белгісі ретінде шпорын қалдыратын. Егер әйел адам эскортсыз жол жүрсе, ол қолғап немесе шарф қалдыратын, оны сол жолмен өтетін болашақ рыцарь құтқарып, қайтарып беруі керек еді. Католик шіркеуі ортағасырлық тарихының барлық кезеңінде жекпе-жекті сынап, соттық күрес дәстүріне де, аристократия арасындағы ар-ұяқ үшін болатын жекпе-жекті де жақтырмады. 1215 жылғы Латеран кеңесі соттық жекпе-жекті тыйым салғанымен, ол Киелі Рим империясында 15 ғасырға дейін жалғасты. "Дуэль" сөзі латын тіліндегі "duellum" сөзінен шыққан, ол "bellum" – "соғыс" сөзімен этимологиялық байланысты.

Қайта өрлеу дәуірі мен ерте заманауи Еуропа

Ренессанс дәуірінің басында дуэльдер сыйлы жұмысшының мәртебесін бекітті және дауларды шешудің қабылданған жолы болды. Алғашқы жарияланған code duello, немесе "дуэль кодексі" Ренессанс дәуіріндегі Италияда пайда болды. Алғашқы ресми ұлттық кодекс Ренессанс дәуірінде Францияда пайда болды. 1580-жылдардың соңынан 1620-жылдарға дейін шамамен 10 000 француз (олардың көпшілігі дворяндар) дуэльде қаза тапты. 17 ғасырда дуэльдер бүкіл Еуропадағы аристократияның құқығы деп есептелді, және оны тоқтатуға жасалған әрекеттер көбінесе сәтсіз аяқталды. Мысалы, Франция королі Людовик XIII 1626 жылы дуэльді тыйым салған заң шығарды, ол кейін де күшінде болды, ал оның ізбасары Людовик XIV дуэльді жоюға күш салды. Осы күш-жігерге қарамастан, дуэльдер тоқтамай жалғасты, және 1685 жыл мен 1716 жыл аралығында француз офицерлері 10 000 дуэль өткізді, нәтижесінде 400-ден астам адам қаза тапты. Ирландияда 1777 жылы, Типперри графтығындағы Клонмель қаласындағы жазғы сот отырысында дуэльдерді реттеу үшін тәжірибелік кодекс жасалды. "Жиырма алты қағида" деп белгілі кодекстің бір данасы, егер процедура бойынша дау туындаса, анықтама үшін жұмысшының пистолет қорабында сақталуы керек болды.

Ағарту дәуіріндегі қарсылық

18 ғасырдың соңына қарай Ағарту дәуірінің құндылықтары қоғамға жаңа әсер ете бастады, осымен әдептілік, азаматтық мінез-құлық және зорлық-зомбылыққа қатысты жаңа саналы идеялар тарады. Дамыған әдептілік өнері ашу-ыза мен зорлық-зомбылықты ашық көрсетпеуді талап етті, ал ар-намыс ұғымы жекеленді. 1770 жылдары дуэль практикасы ағартушыл қоғамның көптеген бөліктерінен күшейтілген сынға ұшырады, себебі ол Еуропаның ортағасырлық өткенінің зорлық-зомбылыққа толы қалдығы болып, қазіргі өмірге сай емес еді. Англия индустриялануға кірісіп, қала құрылысының және тиімді полиция күштерінің артықшылықтарын сезіне бастағанда, көшедегі зорлық-зомбылық мәдениеті біртіндеп төмендеді. Өсіп келе жатқан орта тап өз беделін жала жабу арқылы немесе 19 ғасырдың басында қарқынды дамыған баспа құралдарына жүгіну арқылы сақтады, олар газеттердегі хаттар арқылы ар-намыстарын қорғай және дауларды шеше алатын. 19 ғасырдың басындағы жаңа зияткерлік ағымдар дуэльге қарсы науқанды күшейтті; Джереми Бентамның пайдалылық философиясы мақтауға лайық әрекеттердің тек қана адамның игілігі мен бақытын арттырумен шектелетінін баса көрсетті, ал «христиандық ар-ұждан» туралы евангелистік түсінік әлеуметтік белсенділікті белсенді түрде насихаттауға кірісті. Құлдықтан құтылу үшін сәтті науқан жүргізген Клэпхэм тобы және оған ұқсас қоғамдардың мүшелері дуэльді Құдайға қарсы зорлық-зомбылық және өзімшілдік мәдениеті деп айыптады.

Қазіргі тарих

АҚШ-тың бұрынғы қазынашылық хатшысы Александр Гамильтон 1804 жылы вице-президент Аарон Беррмен болған жекпе-жекте қаза тапты. 1798 жылдан Азамат соғысына дейінгі аралықта АҚШ Әскери-теңіз флоты теңіздегі шайқастағы қазалардан гөрі екі есе көп офицерлерін жекпе-жектен жоғалтты, соның ішінде теңіз батыры Стивен Декатур да бар. Қаза тапқандардың көп бөлігі офицерлердің шәкірттері немесе кіші офицерлер болды. Көрнекті өлім-жітімдерге қарамастан, дуэльдер жалғасты, себебі заманауи қоғамдағы ерлік идеалдары, әсіресе Оңтүстікте, және сынды қабылдамау қаупі болды. 1770 жылға қарай Англияда дуэль бірқатар маңызды өзгерістерге ұшырады. Біріншіден, көптеген Еуропа елдерінің дуэльшілерінен айырмашылығы, ағылшын дуэльшілері тапаншаны ынтамен қабылдады, ал қылышпен болатын жекпе-жектер азайды. Бұл мақсат үшін ең бай дворяндарға арнайы дуэльдік тапаншалар жасалды. Сонымен қатар, "екінші" лауазымы "екіншілер" немесе "достар" болып дамыды, оларды дауласып жүрген тараптар өздерінің ар-ұждан дауларын жүргізу үшін таңдады. Бұл достар екі тарапқа да қанағаттандырарлық шарттармен дауды шешуге тырысты, ал сәтсіз болған жағдайда, кездесудің механизмін ұйымдастырып, қадағалайтын болды. Англияда дуэль кезінде адам өлтіру ресми түрде қылмыс деп есептелді, бірақ соттар көбінесе заңды қолдануда өте икемді болды, себебі олар ар-ұждан мәдениетіне жаны кірді. Қылмыстық әрекет болғанына қарамастан, көптеген елдерде әскери шенеуніктер дуэльге қатыспаған жағдайда жазаланатын болды. 1814 жылы британдық офицер әскери сотта сотталып, шеннен шығарылып, әскерден босатылды, себебі оған қоғамда қорлау жасалғаннан кейін шақыру жібермеген. Бұл көзқарас сақталды – королева Виктория тіпті лорд Кардиганның дуэльде жарақат келтіргені үшін сотталғанына "жеңіл жаза алатынына" үміттенді. Англикан шіркеуі дуэльге қарсы болды, бірақ конформист емес секталар оған қарсы белсенді науқан жүргізе бастады. 1840 жылға қарай дуэльдер күрт азайды; 7-ші Кардиган графының бұрынғы офицерлерінің бірімен болған дуэльде адам өлтіргені үшін заңдық техникалық себептермен ақталуына байланысты бұқаралық ақпарат құралдарында наразылық туды, The Times бұл істе қасақана, жоғары деңгейдегі серіктестік болды деп мәлімдеді және "Англияда байлар үшін бір заң, кедейлер үшін басқа заң бар" деген пікірді жариялады, ал The Examiner үкімді "әділеттің жеңілісі" деп сипаттады. Англияда ағылшындар арасындағы соңғы өлімге әкелген дуэль 1845 жылы Джеймс Александр Сетонның әйеліне деген махаббаты үшін Генри Хокимен дауласуына байланысты болды, нәтижесінде Госпорт маңындағы Браундаунда жекпе-жек болды. Алайда, Англияда болған соңғы өлімге әкелген дуэль екі француз саяси босқыны, Фредерик Курне мен Эммануэль Бартеломи арасында 1852 жылы Энглфилд Гриннің жанында болды; біріншісі қаза тапты, ал Бартеломи...

The former United States Secretary of the Treasury Alexander Hamilton was killed in a duel against the sitting Vice President Aaron Burr in 1804. Between 1798 and the Civil War, the U. S. Navy lost two thirds as many officers to dueling as it did in combat at sea, including naval hero Stephen Decatur. Many of those killed or wounded were midshipmen or junior officers. Despite prominent deaths, dueling persisted because of contemporary ideals of chivalry, particularly in the South, and because of the threat of ridicule if a challenge was rejected. By about 1770, the duel underwent a number of important changes in England. Firstly, unlike their counterparts in many continental nations, English duelists enthusiastically adopted the pistol, and sword duels dwindled. Special sets of dueling pistols were crafted for the wealthiest of noblemen for this purpose. Also, the office of 'second' developed into 'seconds' or 'friends' being chosen by the aggrieved parties to conduct their honor dispute. These friends would attempt to resolve a dispute upon terms acceptable to both parties and, should this fail, they would arrange and oversee the mechanics of the encounter. In England, to kill in the course of a duel was formally judged as murder, but generally the courts were very lax in applying the law, as they were sympathetic to the culture of honor. Despite being a criminal act, military officers in many countries could be punished if they failed to fight a duel when the occasion called for it. In 1814, a British officer was court martialed, cashiered, and dismissed from the army for failing to issue a challenge after he was publicly insulted. This attitude lingered on – Queen Victoria even expressed a hope that Lord Cardigan, prosecuted for wounding another in a duel, "would get off easily". The Anglican Church was generally hostile to dueling, but non conformist sects in particular began to actively campaign against it. By 1840, dueling had declined dramatically; when the 7th Earl of Cardigan was acquitted on a legal technicality for homicide in connection with a duel with one of his former officers, outrage was expressed in the media, with The Times alleging that there was deliberate, high level complicity to leave the loophole in the prosecution and reporting the view that "in England there is one law for the rich and another for the poor," and The Examiner describing the verdict as "a defeat of justice." The last known fatal duel between Englishmen in England occurred in 1845, when James Alexander Seton had an altercation with Henry Hawkey over the affections of his wife, leading to a duel at Browndown, near Gosport. However, the last known fatal duel to occur in England was between two French political refugees, Frederic Cournet and Emmanuel Barthélemy near Englefield Green in 1852; the former was killed. and Barthélemy,

18 ғасырдың соңында Америкада да дуэльге сын басталды; Бенджамин Франклин осы практиканы қажетсіз зорлық-зомбылық деп айыптады, ал Джордж Вашингтон американдық революциялық соғыс кезінде офицерлерін шақырудан бас тартуға шақырды, себебі офицерлердің дуэльде қаза табуы соғыс күшінің сәттілігіне қауіп төндіретініне сенді. 19 ғасырдың басында американдық жазушы және белсенді Джон Нил дуэльді өзінің алғашқы реформалық мәселесі ретінде қабылдады, ол өзінің алғашқы романында институтқа шабуыл жасады, "Салқын болыңыз" (1817) және сол жылы жариялаған эсседе оны "еркектіктің нақты дәлелі" деп атады. Алайда, Нилді 1823 жылы жарық көрген "Рендолф" романында жарияланған қорлау үшін Балтимордағы заңгер әріптесі дуэльге шақырды. Ол бұл ұсынысты қабылдамай, сол жылы жарық көрген "Эрата" романында сынға алды. Дуэль туралы хабарлар 19 ғасырдың бірінші жартысында, әсіресе Оңтүстік және Ескі Оңтүстік-Батыс штаттарында танымал болды. Алайда, осы аймақтық контексте "дуэль" термині өзінің бастапқы 18 ғасырлық анықтамасынан, бай топтар арасындағы ресми әлеуметтік әдет-ғұрып ретінде, белгілі мінез-құлық ережелерін қолданудан күрт өзгеше болды. Оның орнына, заманауи баспасөз "дуэль" терминін екі бәсекелес арасындағы кез келген пышақ немесе қару-жарақ соғысына қатысты қолданды, онда мақсат - қарсыласты өлтіру. Азамат соғысынан кейін дуэльтің құлдырауы басталды. Тіпті Оңтүстікте де халық бұл практиканы қантөгістен басқа ештеңе деп санады.

Америка Құрама Штаттары

Американың ең әйгілі дуэлі – Бёрр-Гамильтон дуэлі, онда белгілі федералист және бұрынғы қазынашылық хатшысы Александр Гамильтон өзінің саяси қарсыласы, АҚШ вице-президенті Аарон Бёррдің қолынан қаза тапты. Американың тағы бір саясаткері Эндрю Джексон, кейіннен АҚШ армиясының генерал-офицері және жетінші президент болып қызмет еткен, екі дуэль өткізді, бірақ кейбір аңыздар одан да көп дуэль өткізгенін айтады. 1806 жылдың 30 мамырында ол танымал дуэльші Чарльз Дикинсонды өлтірді, өзі кеудесінен жарақат алды, ол өмір бойы ауырсынуға себеп болды. Джексон сондай-ақ заңгермен қанды төгілмеген дуэльге қатысқан және 1803 жылы Джон Севьермен дуэльге жуды. 1813 жылы Джексон Томас Харт Бентонмен шекаралық төбелес (дуэль емес) өткізді. 1827 жылы Sandbar Fight кезінде Джеймс Боуи ұйымдастырылған тапанша дуэліне қатысты, ол тез арада пышақпен шайқасқа айналды, бұл сол кездегі американдық тәжірибеге тән емес еді. 1842 жылдың 22 қыркүйегінде болашақ президент Абрахам Линкольн, сол кезде Иллинойс штатының заң шығарушысы, штат аудиторы Джеймс Шилдспен дуэльге кездесуге ниеттенді, бірақ достары араласып, оларды одан бас тартуға көндірді. 1864 жылы американ жазушысы Марк Твен, сол кезде Нью-Йорк жексенбілік Меркурийге материал жазған, бәсекелес газет редакторымен дуэльге түсуден мүжілді, оның екіншісі Твеннің тапаншамен шеберлігін асыра көрсеткен арқасында.

Франция

1808 жылы екі француз Парижде ауа шарында шайқасқан дегенді айтады, әрқайсысы екіншісінің шарын атып, тесіп түсіруге тырысқан. Бір дуэльшінің атып түсіріліп, екіншісімен бірге қаза болғаны хабарланады. 1843 жылы тағы екі француз бильярд доптарын бір-біріне лақтырып, дуэль өткізгендіктері айтылады.

Ирландия

Ирландиялық саяси көшбасшы Дэниел О'Коннелл 1815 жылғы ақпанда дуэльде Джон Д'Эстерді өлтірді. О'Коннелл Д'Эстердің жесіріне күйеуінің сол кездегі табысына тең зейнетақы ұсынды, бірақ Д'Эстер мүше болған Дублин қалалық әкімшілігі О'Коннеллдің ұсынысын қабылдамады және уәде етілген соманы Д'Эстердің әйеліне өздері берді. Дегенмен, Д'Эстердің әйелі қызына жәрдемақы алуға келісті, О'Коннелл оны өліміне дейін отыз жылдан астам үнемі төлеп тұрды. Бұл дуэль естелігі қалған өмірі бойы оны мазалады.

Ресей

Орыс ақыны Александр Пушкиннің шығармаларында көптеген дуэльдер кездеседі, ең танымалдарының бірі – «Евгений Онегин» романындағы Онегин мен Ленскийдің дуэлі. Бұл оқиғалар болашақты болжағандай болды, себебі Пушкин өзі де даулы дуэльде, әйеліне құштар болған деген қаңқу сөз тараған француз офицері Жорж д’Антеспен қаза тапты. Д’Антес бұл жекпе-жекте әділетсіздік жасады деп айыпталды, содан кейін Пушкиннің қарындасының күйеуіне айналып, Францияның министрі және сенаторы болды.

Германия

1860 жылдары Отто фон Бисмарк Рудольф Вирховты дуэльге шақырылған. Вирхов қару таңдау құқығына ие болғандықтан, екі шошқа шұжығын таңдады, біреуі трихинелла құртымен жұқтырылған; екеуі де әрқайсысы бір шұжықты таңдап жеуге тиіс еді. Бисмарк бұл ұсыныстан бас тартқаны хабарланды. Дегенмен, бұл оқиға шындықтан алыс болуы мүмкін.

Шотландия

Шотландияда Джеймс Стюарт Дюнарн, Сэр Александр Босвеллді қаза қылған жекпе-жектен кейін сотталып, ақталды. Джордж Бьюкен сотталу барысындағы стенографиялық жазбалармен бірге дуэльді қолдаушылық аргументтерді талдап жариялады. Шотландияда одан да көп жекпе-жектер болған, көбінесе әскерлер мен ақсүйектер арасында, соның нәтижесінде бірнеше іс сотқа жеткізілді.

Канада

Онтариодағы соңғы өлімге әкелген дуэль 1833 жылы Перт қаласында болды, онда Роберт Лион Джон Уилсонды пистолет дуэліне шақырды. Бұл дуэльге себеп Лион дуэльде қаза болғаннан кейін Уилсонға үйленген жергілікті мектеп мұғалімі туралы пікір таласы болды. Виктория, Британдық Колумбия алтын асыру кезінде кем дегенде екі дуэльдің орталығы болғандығы мәлім. Бірі – 1858 жылы Сан-Франциско арқылы келген британдық Джордж Слоун мен америкалық Джон Ливерпуль арасындағы дуэль. Пистолет дуэлінде Слоун қаза тапты, ал Ливерпуль көп ұзамай АҚШ-қа қайтып кетті. Алғашқы төбелес кемеде жас қыз, Мисс Брэдфорд үшін басталды, кейін Викторияның шатыр қаласында жалғасты. 1861 жыл шамасында Мюр мырзаның қатысуымен тағы бір дуэль өтті, бірақ ол Викторияның жанындағы АҚШ аралына көшірілді.

19 және 20 ғасырлардағы құлдырау

XIX ғасырдың соңында дуэльдер көбінесе өлімге дейін соққысудан тоқтатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, дуэль батыс әлемінің көбінде заңсыз деп жарияланды және кеңінен ежелгі дәуірдің қалдығы ретінде қарастырылды. Көптеген елдердегі әскери мекемелер дуэльге қарсы болды, себебі дуэльге қатысушылардың басым бөлігі офицерлер болатын. Офицерлер көбінесе мемлекеттік қаржыға әскери академияларда оқытылатын; офицерлер бір-бірін өлтірген немесе жарақаттаған жағдайда, әскери ұйымға артық қаржылық және басшылық жүктеме түсіп, жоғары шенді офицерлер арасында дуэльге деген ықылас азайды. Дуэльдер тоқтатылғаннан кейін, киімдік қылыш джентльменнің гардеробындағы қажетті бөлік ретіндегі мәртебесін жоғалтты, бұл құбылысты Еварт Оукшотт «археологиялық шектес нүкте» деп сипаттады, осымен қылыш еркін адамның айқын белгісі болған ұзақ кезең аяқталды, ол қола дәуіріндегі қылыштармен үш мың жыл бұрын басталған еді.

Заңнама

1917 жылы Карл I Австрия-Мажарстанда дуэль ойнауды заңсыз деп жариялады. Германияда (Киелі Рим империясының түрлі мемлекеттерінде) дуэльге қарсы заңдардың тарихы орта ғасырдың соңына дейін барып жетеді, сондай-ақ, отыз жылдық соғыстан кейінгі кезеңде көптеген заңнамалар (Duellmandate) қабылданған. Пруссия 1851 жылы дуэльдерді заңсыз етті, ал бұл заң 1871 жылдан кейін Германия империясының Рейхсстрафгезецбухына (Reichsstrafgesetzbuch) көшті. Рим папасы Лев XIII 1891 жылғы «Pastoralis officii» энцикликасында Германия мен Австрия-Мажарстан епископтарынан дуэльшілерге жаза қолдануды сұрады. Нацистік Германияда 1937 жылы дуэльге қатысты заңдар күшейтілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс Германия билігі 1951 жылға дейін академиялық фехтованиеді дуэль ретінде қудалады, сол кезде Геттинген соты академиялық фехтование мен дуэль арасындағы заңдық айырмашылықты анықтады. 1839 жылы конгрессменнің қазасынан кейін Вашингтон қаласында дуэль ойнау заңсыз деп танылды. АҚШ Федерациясының конституциясына дуэльді заңсыз етуге қатысты конституциялық түзетулер енгізу ұсынылған. Кейбір АҚШ штаттарының конституцияларында, мысалы, Батыс Вирджинияда, дуэльге қатысты нақты тыйымдар осы күнге дейін сақталып келеді. Кентуккиде сайлаушылар алқасының мүшелері 1850 жылдары қабылданған және әлі де қолданыстағы штат конституциясының талабына сәйкес, өлімге әкелетін қарумен дуэльге қатысқан емес екендеріне ант беруге міндетті. АҚШ-тың басқа штаттары, мысалы, Миссисипи 1970 жылдардың соңына дейін штат конституцияларында дуэльге тыйым салған, бірақ кейіннен оларды жойды, ал Айова сияқты басқалары 1990 жылдардың басына дейін белгілі дуэльшілердің саяси лауазымдарды атқаруына конституциялық шектеу қойды. 1921 жылдан 1992 жылға дейін Уругвай дуэльдердің толыққанды заңды болған санаулы елдердің бірі болды. Осы кезеңде, егер «әр тараптан бір, ал үшіншісі олардың екеуі таңдаған үш беделді азаматтан тұратын ар-намыс трибуналы дуэльге негіз бар деп шешсе», дуэльге рұқсат етілді.

Пистолетпен жекпе-жек

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Францияда пістолетпен дуэльдесу спорт түрі ретінде кең таралды. Дуэльшілер стандартты пістолеттермен қаруланды, бірақ патрондарда балауыз оқтар болды және оқ заряды болмады; оқ тек патронның капсюлінің жарылуымен итерілді. Қатысушылар ауыр, қорғаныш киімдері және шыны көз қорғағышы бар металл шлем киді. Пістолеттерге ату қолды қорғайтын қалқан орнатылған.

Олимпиадалық жекпе-жек

Пистолетпен дуэль 1908 жылғы Лондонда өткен жазғы Олимпиада ойындарының қосымша (медальдық емес) іс-шарасы болды.

Кейінгі тіршілік ету

Францияда, Италияда және Латын Америкасында дуэль мәдениеті 20-ғасырдың соңына дейін сақталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін дуэльдер тіпті Францияда да сирек кездесті, ал болғандары баспасөзде ерекше оқиға ретінде жарияланды. Осы кезеңде Франциядағы дуэльдер әлі де ар-намыс мәселесі ретінде қабылдалса да, өлімге дейін соқпады. Олар негізінен белгілі бір қашықтықта, қарсыластың қолынан қан алу мақсатында, семсермен айқасқаннан тұрды. 1949 жылы бұрынғы Виши үкіметінің өкілі Жан Луи Тиксир Вигнанкур мектеп мұғалімі Роджер Нордманмен дуэль өткізді. Франциядағы соңғы белгілі дуэль 1967 жылы өтті, Марсель қаласының социалистік депутаты және мэрі Гастон Дефферр француз парламентінде галлистік депутат Рене Рибиерді қорлағаннан кейін, ол дуэльге шақырылды, ол семсерлермен өтті. Рибиер екі рет жараланғаннан кейін дуэльде жеңіліске ұшырады. Уругвайда 1971 жылы Данило Сена мен Энрике Эрро арасында тапаншамен дуэль болды, онда ешкім жарақат алмады. Көптеген заманауи заң жүйелері әлі де өзара күрес заңдарын сақтайды, олар дауларды өзара келісіммен қарусыз айқас арқылы шешуге мүмкіндік береді, бұл, әдетте, қарусыз дуэльдер болып табылады, бірақ мұндай айқастардың ауыр дене жарақатын немесе өлімге әкелуі заңсыз болуы мүмкін. Қазіргі кезде қарулы дуэльге рұқсат беретін заң жүйелер өте сирек.

Қиындық пен қанағаттандыру

Дәстүрлі жағдайда дуэльге соққан жағдай көбінесе нақты немесе ойдан туған қорлықтан кейін орын алатын. Мұндай кезде бір тарап кінәліден қанағаттану талап ететін. Бұл талапты әдетте, қорлаушыға тигізетін сөзсіз, нақты қорлаушылық әрекетпен, мысалы, қолғапты жерге лақтыру арқылы білдіретін. Әдетте, шақыруды "екіншілер" рөліндегі бір немесе бірнеше жақын достар жазбаша жеткізетін. Шақыру ресми тілде жазылып, нақты немесе ойдағы наразылықтар мен қанағаттану талаптарын баяндайтын. Шақырылған тарап шақыруды қабылдауға немесе қабылдамауға құқылы болды. Шақырудан бас тартуға себептер шақырудың маңызсыздығы немесе қарсыластың "джентльмен" ретінде танылмауы болуы мүмкін, өйткені дуэльдер әлеуметтік жағдайы тең адамдармен ғана шектелген. Дегенмен, бас тарту алдында сақтық тану қажет, өйткені бұл батырлықсыздыққа айыптауға немесе шақырушының "екіншілеріне" олар төмен мәртебелі адамның атынан әрекет етеді деген түйін келтіріп, қорлау ретінде қабылдануы мүмкін. Дуэльге қатысудан тараптардың жас айырмашылығының айқындығы немесе дуэльге шақырушының әлеуметтік жағдайының төмендігі себепті құрметпен бас тартуға болар еді. Алайда, мұндай төмендік бірден көзге көрінуі керек еді. Автор Бертрам Уайат Браун айтқандай, "әлеуметтік айырмашылықтарды өлшеу көбінесе қиындық тудырады", сондықтан көптеген адамдар мұндай себептермен қашқандары үшін батырлықсыздық танытпауы мүмкін емес. Шақыру қабылданған жағдайда, егер бұрын орындалмаған болса, екі тарап та ("бастылар" деп аталады) өздерінің "екіншілері" ретінде сенімді өкілдерді тағайындайды және дау шешілгенге дейін бастылар арасында тікелей байланысқа рұқсат берілмейді. "Екіншілердің" бірнеше міндеттері болды, олардың біріншісі – бастыларының ар-намысына нұқсан келтірмесе, қантөгістің алдын алу үшін бар күштерін салу. Бұл екі тараптың да келісетін, азырақ нәрсені жасау туралы хат алмасуды, мысалы, жасалған қылмыс үшін ресми кешірім сұрауды білдіруі мүмкін. Егер "екіншілер" бастыларын жекпе-жектен аулақ болуға көндіре алмаса, олар одақтың қабылданған ережелеріне сәйкес, өлімге әкелетін нәтижеге жол бермейтін жекпе-жектің шарттары туралы келісуге тырысады. Дуэльдің нақты ережелері мен әдеп-ғұрыптары уақыт пен жерге байланысты өзгерді, бірақ олар көбінесе "дуэль кодексі" деп аталды. Көп жағдайда, шақырылған тарап қарудың түрін таңдауға құқылы болды, континенттік Еуропаның көп бөлігінде қылыштар, ал АҚШ пен Ұлыбританияда тапаншалар басымдыққа ие болды. "Екіншілердің" міндеті – жекпе-жектің қанша уақытқа созылатынын және қандай жағдайда аяқталуын анықтағанда барлық мәселені алдын ала шешу. Көп жағдайда қылышпен жекпе-жектер тек қан ағуға дейін жүргізілетін, осылайша өлім немесе ауыр жарақат алу ықтималдығы азайтылды, өйткені сызат ар-намысты қанағаттандыру үшін жеткілікті деп есептелді. Тапаншамен жекпе-жектерде атыс саны мен қашықтығы белгіленетін. "Екіншілер" таңдалған жердің ешбір тарапқа әділетсіз артықшылық бермейтініне көз жеткізді. Дәрігер немесе хирургты дайындау әдеттегі жағдай еді. "Екіншілер" ұйымдастыратын басқа да мәселелер қазіргі заманда таңғажайып көрінетін ұсақ-түйектерге дейін жететін, мысалы, киім талаптары (дуэльдер көбінесе ресми шаралар болды), басқа куәгерлердің саны мен аты-жөні және тамақ ұсыныла ма, жоқ па.

The traditional situation that led to a duel often happened after a perceived offense, whether real or imagined, when one party would demand satisfaction from the offender. The demand was commonly symbolized by an inescapably insulting gesture, such as throwing a glove to the ground before the offender. Usually, challenges were delivered in writing by one or more close friends who acted as "seconds". The challenge, written in formal language, laid out the real or imagined grievances and a demand for satisfaction. The challenged party then had the choice of accepting or refusing the challenge. Grounds for refusing the challenge could include that it was frivolous, or that the challenger was not generally recognized as a "gentleman" since dueling was limited to persons of equal social status. However, care had to be taken before declining a challenge, as it could result in accusations of cowardice or be perceived as an insult to the challenger's seconds if it was implied that they were acting on behalf of someone of low social standing. Participation in a duel could be honorably refused on account of a major difference in age between the parties and, to a lesser extent, in cases of social inferiority on the part of the challenger. Such inferiority had to be immediately obvious, however. As author Bertram Wyatt Brown states, "with social distinctions often difficult to measure", most men could not escape on such grounds without the appearance of cowardice. Once a challenge was accepted, if not done already, both parties (known as "principals") would appoint trusted representatives to act as their seconds with no further direct communication between the principals being allowed until the dispute was settled. The seconds had a number of responsibilities, of which the first was to do all in their power to avert bloodshed provided their principal's honor was not compromised. This could involve back and forth correspondence about a mutually agreeable lesser course of action, such as a formal apology for the alleged offense. In the event that the seconds failed to persuade their principals to avoid a fight, they then attempted to agree on terms for the duel that would limit the chance of a fatal outcome, consistent with the generally accepted guidelines for affairs of honor. The exact rules or etiquette for dueling varied by time and locale but were usually referred to as the code duello. In most cases, the challenged party had the choice of weapons, with swords being favored in many parts of continental Europe and pistols in the United States and Great Britain. It was the job of the seconds to make all of the arrangements in advance, including how long the duel would last and what conditions would end the duel. Often sword duels were only fought until blood was drawn, thus severely limiting the likelihood of death or grave injury since a scratch could be considered as satisfying honor. In pistol duels, the number of shots to be permitted and the range were set out. Care was taken by the seconds to ensure the ground chosen gave no unfair advantage to either party. A doctor or surgeon was usually arranged to be on hand. Other things often arranged by the seconds could go into minute details that might seem odd in the modern world, such as the dress code (duels were often formal affairs), the number and names of any other witnesses to be present and whether or not refreshments would be served.

Құрмет өрісі

Құрмет өрісін таңдаудың басты критерийлері – билік органдарының анықтап алуы мен араласуынан қашып, оқшаулау; және заңдық салдарлардан сақтану үшін юрисдикциялық белгісіздік болатын. Екі юрисдикцияны бөліп тұратын өзендердегі аралдар дуэльдерге танымал орындар еді; Хадсон өзеніндегі Уихокен төбелері, Гамильтон мен Бурр дуэлі өткен жер, Нью-Йорк немесе Нью-Джерсинің юрисдикциясы кімге қарасты екендігіне нақтылық болмағандықтан, Нью-Йорк дуэлістері үшін құрметтің танымал алаңы болды. Дуэльдер дәстүрлі түрде таңертең, нашар жарық болған кезде өткізілетін, бұл қатысушыларды байқау мүмкіндігін азайтатын және қайта ойлауға немесе есін жинауға уақыт беруге мәжбүрлейтін. 18 ғасырдың ортасына дейін таңертеңгі дуэльдердегі қылышбаздар бір-бірін көру үшін шамдар алып жүретін. Мұндай жағдай жиі болғандықтан, қылышпен қару қолдану оқулықтарында шамдар туралы ақпараттар енгізілді. Мысалы, шамды соққыларды қайтару және қарсыласты соқыр ету үшін пайдалану туралы айтылады. Кейбір оқулықтарда жауынгерлер шамды сол қолымен арқасына орап ұстағандары көрсетілген, бұл әлі де қазіргі қылышбаздақта қолдау қолдың дәстүрлі орналасуының бірі болып табылады.

Қарулы жекпе-жек

Түрлі пістолет жекпе-жектері болды. Екі жекпе-жекші бір-біріне арқа сүйеп, белгілі бір қадамдарға қашықтап, сосын бұрылып ату әдісі «француздық» әдіс деп аталды. Тағы бір әдіс дуэльшілердің келісілген қашықтықта тұрып, сигнал бойынша бір уақытта атуын қажет етті – осы әдіс Ұлыбританияда жиі қолданылды. Кейде жекпе-жектер бар болған, олар тек екі-үш қадам қашықтықта өтіп, бір немесе екі жекпе-жекшінің жараланғаны немесе қаза тапқаны анық болды. Континенттік Еуропада танымал болған әдіс – кедергілік дуэль, онда ату қашықтығы белгіленбеген. Екі жекпе-жекші бір-бірінен біршама қашықта бастайтын. Олардың арасында келісілген қашықтықпен бөлінген екі сызық салынған – осы кедергіні кесіп өтуге тыйым салынды. Сигналдан кейін олар кедергіге қарай жылжи алатын, қашықтықты қысқарта алатын және кез келген уақытта атуға рұқсат етілген. Бірақ, бірінші атып, қарсыласына кедергі сызығына дейін жетіп, ыңғайлы жағдайда оқ атуға мүмкіндік беруі керек еді. Көптеген тарихи жекпе-жектер «pugnandi методусының» ұйымдастыру қиындығынан болдырмалды. Мысалы, Ричард Броклзби ісінде қадамдар саны туралы келісімге келмеді, ал Марк Акенсайд пен Бэллоу арасындағы дау кезінде біреуі таңертең шайқаспауға, екіншісі түстен кейін шайқаспауға уәде берді. Көп ұзамай 1577 жылы Саймон Робсонның «The Courte of Ciuill Courtesie» сияқты отандық әдебиеттер жарық көрді. Дүэльдерді итальяндық фехтовальдық шеберлер, мысалы Рокко Бонетти мен Винченто Савиолоның келуімен одан әрі тарады. Джеймс I патшалығында дүэльдер әскериленген жұрлықта жақсы қалыптасқан еді. Ең маңызды дүэльдердің бірі 1613 жылы Эдвард Брюс, 2-ші лорд Кинлосс пен Эдвард Саквилл (кейін 4-ші Дорсет графы) арасында өтті, оның барысында Брюс қаза тапты. Джеймс I Франсис Бэконды сотта дуэльге қатысушыларды қудалауға шақырды, нәтижесінде 1603 және 1625 жылдар аралығында екі жүзге жуық қудалау болды. Ол 1614 жылы дүэльге қарсы жарлық шығарды және Нортгемптон графының дүэльге қарсы трактатын жазуын қолдады деп есептеледі. Дегенмен, дүэльдер әскерге дейін тарала берді. 17 ғасырдың ортасында парламентшілердің әрекеттерімен, олардың соғыс ережелерінде дүэльге қатысушыларға өлім жазасы қарастырылған, бір уақытқа тоқтатылды. Бірақ дүэльдер сақталып қалды және Реставрация кезінде айтарлықтай өсті. Дүэльге қарсы күресушілердің қиындықтарының бірі – монархтар дүэльге қарсы болғанымен, өздерінің жақын адамдары жазаланғанын көруге құштар емес еді. 1712 жылы Гамильтон герцогы мен Чарльз 4-ші барон Моун саяси бәсекелестік пен мұра дауынан туындаған атақты дүэльде қаза тапты. 1780 жылдары дүэль құндылықтары джентльмендердің кең және жаңадан пайда болған қоғамына тарады. Зерттеулер көрсеткендей, кейінгі дүэльшілердің ең көп саны әскери офицерлерден құралды, одан кейін метрополия элитасының жас ұлдары (Банкстің «A Polite Exchange of Bullets» еңбегін қараңыз). Дүэльдер бір кезде дәрігерлер және әсіресе заңгерлер арасында да танымал болды. Ұлыбританиядағы дүэльдердің санын анықтау қиын, бірақ 1785 және 1845 жылдар аралығында 1000-ға жуық дерек тіркелген, өлім-жітім көрсеткіші кем дегенде 15%, тіпті одан да жоғары болуы мүмкін. 1777 жылы Клонмель қаласындағы жазғы сот отырысында дүэльдерді реттеу бойынша кодекс әзірленді. Оған Типперри, Галвей, Майо, Слайго және Роскоммон округтерінің делегаттары келісті және оны Ирландия бойынша жалпы қабылдауға арналған. 19 ғасырдың ирланд мемлекет қайраткері Дэниел О'Коннел 1815 жылы дүэльге қатысты. Оның қарсыласы Джон Д'Эстердің қазасына байланысты О'Коннел өкініш білдірді және сол кезден бастап мессаға қатысқанда оң қолына ақ қолғап киді, бұл оның өкінішінің символы болды. Көптеген шақыруларға қарамастан, ол ешқашан тағы бір дүэльге қатыспады. Англиядағы соңғы дүэль 1852 жылы екі француз саяси эмигранты арасында өтті.

There were various types of pistol duel. The mode where the two duelists stood back to back, walked away from each other for a set number of paces before turning and firing was known as the "French" method. Another method required the duelists to stand still at an agreed distance and fire simultaneously on a signal – this was the type of duel favored in Britain. There were incidences of pistol duels taking place at just two or three paces, with a virtual certainty of one or both duelists being injured or killed. A method popular in Continental Europe was known as a barrier duel it did not have a set shooting distance. The two duelists began some distance apart. Between them there were two lines on the ground separated by an agreed distance – this constituted the barrier and they were forbidden to cross it. After the signal to begin, they could advance towards the barrier to close the distance and were permitted to fire at any time. However, the one that shot first was required to stand still and allow his opponent to walk right up to his barrier line and fire back at leisure. Many historical duels were prevented by the difficulty of arranging the "methodus pugnandi". In the instance of Richard Brocklesby, the number of paces could not be agreed upon; and in the affair between Mark Akenside and Ballow, one had determined never to fight in the morning, and the other that he would never fight in the afternoon. Soon domestic literature was being produced such as Simon Robson's The Courte of Ciuill Courtesie, published in 1577. Dueling was further propagated by the arrival of Italian fencing masters such as Rocco Bonetti and Vincento Saviolo. By the reign of James I dueling was well entrenched within a militarized peerage – one of the most important duels being that between Edward Bruce, 2nd Lord Kinloss and Edward Sackville (later the 4th Earl of Dorset) in 1613, during which Bruce was killed. James I encouraged Francis Bacon as Solicitor General to prosecute would be duelists in the Court of Star Chamber, leading to about two hundred prosecutions between 1603 and 1625. He also issued an edict against dueling in 1614 and is believed to have supported production of an anti dueling tract by the Earl of Northampton. Dueling, however, continued to spread out from the court, notably into the army. In the mid 17th century it was for a time checked by the activities of the Parliamentarians whose Articles of War specified the death penalty for would be duelists. Nevertheless, dueling survived and increased markedly with the Restoration. Among the difficulties of anti dueling campaigners was that although monarchs uniformly proclaimed their general hostility to dueling, they were nevertheless very reluctant to see their own favorites punished. In 1712 both the Duke of Hamilton and Charles 4th Baron Mohun were killed in a celebrated duel induced by political rivalry and squabbles over an inheritance. By the 1780s, the values of the duel had spread into the broader and emerging society of gentlemen. Research shows that much the largest group of later duelists were military officers, followed by the young sons of the metropolitan elite (see Banks, A Polite Exchange of Bullets). Dueling was also popular for a time among doctors and, in particular, in the legal professions. Quantifying the number of duels in Britain is difficult, but there are about 1,000 attested between 1785 and 1845 with fatality rates at least 15% and probably somewhat higher. In 1777, at the Summer assizes in the town of Clonmel, County Tipperary, a code of practice was drawn up for the regulation of duels. It was agreed by delegates from counties Tipperary, Galway, Mayo, Sligo and Roscommon, and intended for general adoption throughout Ireland. The 19th century Irish statesman Daniel O'Connell took part in a duel in 1815. Following the death of his opponent, John D'Esterre, O'Connell repented and from that time wore a white glove on his right hand when attending Mass as a public symbol of his regret. Despite numerous challenges, he refused ever to fight another duel. The last duel in England was fought in 1852 between two French political exiles.

Киелі Рим империясы мен Германия

Ерте Жаңа Жоғарғы Немец тілінде бұл жекпе-жек Kampf немесе Kampffechten деп аталды. Немец дуэль дәстүрі Кеш Орта ғасырларда, неміс қылышбасу мектебінде пайда болды. 15 ғасырда дуэльдер толық тілдік қарумен киінген ақсүйектер арасында өткізілді. 16 ғасырдың соңы мен 17 ғасырдың басында бұл дәстүр біртіндеп Дарди мектебінің үлгісімен қазіргі заманғы рапирамен қоршауға алмастырылды, сонымен бірге дуэль практикасы буржуазиялық топтарға, әсіресе студенттер арасында тарады. Kampf термині осы кезеңде қазіргі неміс тіліндегі Duell терминімен ауыстырылды, ол латынша duellum түрінде шамамен 1600 жылдан бері, ал 1640 жылдардан бастап Duell ретінде белгілі болды. Немец дуэль мәдениетінің қазіргі қалдығы академиялық қылышбасудағы өлімге әкелмейтін Менсур дәстүрінде сақталып қалған.

Грекия

XIX ғасырда Иония аралдарында ерлер арасында абырой үшін ресми ұрыс салған дәстүр болған. Мұндай төбелестерде пышақтар қолданылатын. Олар көбінесе таверна сияқты қоғамдық орында жыныстық сипаттағы ұятты сөздермен басталып, ерлер бір-бірін өлтіру емес, бетін кесу мақсатымен күресер еді. Бірде қан тамса, жамағат арасынан араласып, оларды тоқтатуға тырысатын. Жеңімпаз көбінесе қарсыласына түкіріп, жеңілгеннің қанына мойын орамалын малып немесе пышағын сол қанмен сүртіп тастайтын. Жеңімпаз тұтқындалудан қашпай, көбінесе қысқа мерзімге түрмеге жабылу немесе айыппұл сияқты жеңіл жаза алатын.

Польша

Польшада дуэльдер орта ғасырлардан бері белгілі болған. Ең танымал польша кодексі 1919 жылы Владыслав Бозевичпен жазылған. Осы кезде Польшада дуэльдерге тыйым салынған еді, бірақ "Польшаның ар-ұяты кодексі" кеңінен қолданылып келді. Дуэльге қатысқандарға берілетін жазалар көбінесе жеңіл болды – дуэльдің нәтижесі өлімге немесе ауыр дене жарақаттарына әкелсе, бір жылға дейін түрмеге отыру жазасы қарастырылған.

Ресей

Дуэль дәстүрі мен "дуэль" сөзі 17 ғасырда Ресей қызметіндегі авантюристтермен бірге Ресейге әкелінді. Дуэльдер тез арада өте танымал болды, ал жоғары шенділер арасындағы қаза болғандардың саны тым жоғары болғандықтан, 1715 жылы император Петр I екі дуэльшінің де аспаға ілінуімен қорқытып, бұл практиканы тыйым салуға мәжбүр болды. Осы ресми тыйымға қарамастан, дуэль Ресей империясында маңызды әскери дәстүрге айналды, соның ішінде жазбаша емес қатаң ережелер жиынтығы болды – бұл ережелер кейін В. Дурасов жазып, 1908 жылы басылып шықты. Бұл ереже әртүрлі шендегі адамдардың дуэльге шығуына тыйым салды. Мысалы, жаяу әскер капитаны майорға шақыруға құқылы болмаса, титулды кеңесшіні оңай шақыра алатын. Ал жоғары шенді адам төмен шендіге қарсы өзі шақыруға бармайтын, сондықтан оның қызметкерлері немесе құлдары қожайынының атынан кек алуға тиіс болды. Дуэль көрнекті ресейлік жазушылар, ақындар және саясаткерлер арасында да кең таралған. Ресей ақыны Александр Пушкин 1837 жылы Жорж д’Антеспен болған дуэльде қаза тапқанға дейін көптеген белгілі тұлғаларға қарсы 29 дуэльге қатысты. Оның ізбасары Михаил Лермонтов төрт жылдан кейін әріптесі Николай Мартыновтың қолынан қаза тапты. Дуэль дәстүрі 19 ғасырдың ортасынан бастап Ресей империясында біртіндеп жойылды.

Америка Құрама Штаттары

Еуропалық дуэль стилі Солтүстік Америкадағы еуропалық мемлекеттердің колонияларында қалыптасты. Дуэльдер әйел үшін немесе өз абыройын қорғау үшін өткізілді. АҚШ-та дуэльдер көбінесе саяси даулардың нәтижесінде туды. 1728 жылы АҚШ-тың бірқатар штаттары осы практиканы шектеуге немесе толығымен тыйым салуға кірісті. 1728 жылғы Массачусетс шығанағындағы колонияның дуэльде адам өлтіргені үшін жазалайтын және оның алдын алуға бағытталған заңында былай делінген: «Егер кез келген адам жоғарыда айтылғандай, дуэльде немесе төбелес кезінде басқа адамды өлтірсе және осы факті бойынша сотталғаннан кейін заңмен көзделген қасақанттық кісі өлтіру үшін қарастырылған өлім жазасына ұшыраса, мұндай адамның денесі христиандық жерлеуге ие болмайды, тіпті қабірге салынбай, денесінен өткізілген қазықпен, жоғарыда аталған орында немесе оның жанында жерленеді». 1838 жылы АҚШ Конституциясына федералды түзету енгізуге жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Сол кезде АҚШ-тағы саясаткерлердің арасында дауларды дуэль арқылы шешу кең таралған, мысалы, Бёрр-Гамильтон және Джексон-Дикинсон дуэльдері. Дуэль Солтүстікте 19 ғасырдың басынан бері көнеріп қалғанмен, елдің басқа аймақтарында осылай болған жоқ. Дәрігер Дж. Марион Симс 1830-шы жылдардағы Оңтүстік Каролинадағы дуэль мәдениетін былай сипаттады: Оңтүстікте жасөспірімдер арасындағы дуэльдер жиі кездесетін, әсіресе Оңтүстік Каролина мен Жаңа Орлеанда. Дуэль салтынан үш ирония туындады. Біріншіден, дуэль жоғары топқа ғана тән болғанымен, оның мақсаты Теннесси шошқашылары арасындағы көзге тигізу сияқты еді. Екіншіден, осылайша жоғары және төменгі құрмет ұғымдарының арасындағы үйлесімділік дуэльдің демократияға қарсы болмауына себеп болды. Бұл қарапайым адамдарға, кемшіліктерімен бірге, көшбасшылар қатарына енуге және олардың ізбасарларына өздеріне қанағаттандыратын көшбасшыларды таңдауға мүмкіндік берді. Үшіншіден, ер адамдарды құрметке шақыратын мәртебе уәдесі әрқашан күткендей болмаса да, дуэль көбінесе шешілмеген жеке мәселелер үшін кінәліні табудың бір түріне айналды. Алайда, 19 ғасырдың аяғына қарай америкалық «дуэль» ұғымы еуропалық әлеуметтік дәстүрден өзгеше болды, онда екіншілер мен мінез-құлық ережелері болған. Керісінше, бұл термин екі немесе одан да көп қатысушылардың аралас қару-жарақпен – таяқтармен, бөтелкелермен, Боуи пышақтарымен немесе кез келген түрі мен сипаттамасы бар атыс қаруымен салған зорлық-зомбылықты немесе төбелесті сипаттау үшін жиі қолданылатын. 1891 жылы Кентукки штатында заң қабылданды, онда штаттық немесе округтік кеңсеге немесе судьялық қызметке ант берген кез келген адам дуэльге қатыспағанын, екінші болып әрекет етпегенін немесе басқаша көмектеспегенін ант беру арқылы растауы керек, бұл заң әлі де күшінде. Шындығында сирек кездесетін «жедел тартыс» дуэльдері де батыс америкалық шекарада жеке абыройды сақтау үшін жүргізілді, бұл оңтүстік эмигранттары әкелген дуэль кодексінің әсерінен болды. Жедел тартыс дуэлі көптеген батыс әңгімелеріндегі қарулы қақтығыстың кең таралған мотиві болып табылады, бірақ кейбір нақты Жабайы Батыс дуэльдеріне Wild Bill Hickok – Davis Tutt атысы және Luke Short – Jim Courtright дуэлі кірді. Қарулы қақтығысшылар Джим Леви мен Том Карберри өмірінде кем дегенде екі рет жедел дуэльге қатысқаны үшін танымал болды. Жедел дуэльдерден басқа, ескі батыста бұрынғы ковбойлар Хью Андерсон мен Бертон С. Моссман қатысқан сияқты ресми еуропалық дуэльдер де болды. Томбстоун және Додж Сити сияқты елді мекендер жергілікті ережелер бойынша азаматтардың қару-жарақ алып жүруіне тыйым салу арқылы осы дуэльдердің алдын алуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Керісінше, қақтығыстар ұйымдасқан құқық қорғау органдарының құрылуымен және сот процесінің енгізілуімен шешілді.

European styles of dueling established themselves in the colonies of European states in North America. Duels were to challenge someone over a woman or to defend one's honor. In the US, dueling tended to arise over political differences. As early as 1728, some US states began to restrict or prohibit the practice. The penalty established upon conviction of killing another person in a duel in the Massachusetts Bay Colony in its 1728 law to punish and prevent dueling stated "In Case any Person shall slay or kill any other in Duel or Fight, as aforesaid and upon Conviction thereof suffer the Pains of Death, as is by Law provided for wilful Murder, the Body of such Person, shall not be allowed Christian Burial, but be buried without a Coffin, with a Stake driven Through the Body, at or near the Place of Execution, as aforesaid." Dueling was the subject of an unsuccessful federal amendment to the United States Constitution in 1838. It was fairly common for politicians at that time in the United States to end disputes through duels, such as the Burr–Hamilton duel and the Jackson–Dickinson duel. While dueling had become outdated in the North since the early 19th century, this was not true of other regions of the nation. Physician J. Marion Sims described the dueling culture in 1830s South Carolina:

In the South, teenage duels were not uncommon, particularly in South Carolina and New Orleans three ironies emerged from the dueling custom. First, though confined to a segment of the upper classes, dueling served essentially the same purpose as the lowest eye gouging battle among Tennessee hog drivers. Second, because of this congruence between upper and lower concepts of honor, dueling was not at all undemocratic. It enabled lesser men to enter, however imperfectly, the ranks of leaders, and allowed followers to manipulate leaders to their taste. Third, the promise of esteem and status that beckoned men to the field of honor did not always match the expectation, but often enough dueling served as a form of scapegoating for unresolved personal problems. However, as the 19th century progressed, the American definition of 'dueling' had clearly degenerated from an inherited European social custom using seconds and set rules of conduct. Instead, the term was increasingly used to describe any violent fight or melee between two or more contestants using mixed weapons – clubs, bottles, Bowie knives, or firearms of any type or description. In 1891, Kentucky passed a law that anyone sworn into any statewide or county office or judgeship in Kentucky must declare under oath that he or she has not participated in, acted as a second or otherwise assisted in a duel, a law which is still in effect. Crude so called 'quick draw' duels, though in reality very rare, were also fought to uphold personal honor in the western American frontier, partly influenced by the code duello brought by Southern emigrants. The quick draw duel is a common trope in a gunfighter story in most Western stories, although some of the few real life Wild West duels that did occur included the Wild Bill Hickok – Davis Tutt shootout and Luke Short – Jim Courtright duel. Gunfighters Jim Levy and Tom Carberry became infamous for participating in at least two quick draw duels in their lifetimes. Besides quick draw duels, more formal European duels were also fought in the Old West such as those participated by former cowboys Hugh Anderson and Burton C. Mossman. Settlements such as Tombstone and Dodge City, attempted to prevent these so called duels by prohibiting civilians from carrying firearms by local ordinance, with little success. Instead, conflicts were increasingly resolved by the formation of organized law enforcement and the institution of judicial process.

Канада

Жоғарғы Канадада, сол кезде британдық колония болған, Джон Уилсон 1833 жылғы 13 маусымда Пертте Роберт Лайонды өлтірді. Кейбіреулер бұл оқиғаны Канадада өткен соңғы қазалы дуэль деп санайды; әрине, бұл қазіргі Онтариодағы соңғы дуэль болды. Дегенмен, бірнеше сенімді деректер қазіргі Канада аумағындағы соңғы қазалы дуэль 1838 жылғы 22 мамырда Төменгі Канадада (қазіргі Квебек) болғанын көрсетеді. Дуэльге қатысқандар – британдық офицер, майор Генри Уорд және адвокат Роберт Суини; Уорд сол оқиғада жарақат алып, кейіннен қайтыс болды.

Австралия

Австралияда дуэль тарихы бар, соңғы тіркелгені 1851 жылы Сиднейде Томас Митчелл мен Стюарт Дональдсон (кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс премьер-министрі) арасында өтті. Дональдсонның шляпасы ғана зақымдалды.

Үндістан

Дуэльдер немесе ниюддха ежелгі Үндістанда (соның ішінде қазіргі Пәкістан мен Бангладеш) түрлі себептермен өткізілген. Көптеген кшатриялар төсекте өлуді арсыздық деп санайтын, ал қартайғанда юддха дханды – сөзбе-сөз «жауынгерлік қайырымдылықты» ұйымдастыратын. Осы дәстүр бойынша, егер жауынгер өмірінің аяқталып қалғанын сезсе, ол бірнеше ілесушілерімен бірге басқа патшаға дуэль немесе шағын шайқасқа шақыратын. Осылайша ол өлімінің уақытын және жолын өзі таңдайды және соғысқан күйде өлетініне сенімді болады. Кейбір кезеңдерде өлімге дейін дуэльдер заңды болса, енді бірінде жазаға тартылған. Көне эпостар мен «Дхармашастра» сияқты мәтіндерде дуэльдер қатаң тәртіп бойынша өткізілгені, оларды бұзу арсыздық және күнәлі іс саналғаны айтылады. Бұл ережелерге сәйкес, қаруын жоғалтқан, бағынып берген немесе есінен айырылған қарсыласына зиян келтіру немесе өлтіру тыйым салынған. «Манусмритиде» айтылғандай, егер жауынгердің шашының түйіні дуэль кезінде босаса, қарсыласы оған шашын байлауға уақыт беруі керек. Екі дуэлянт та бірдей қару қолдануға міндетті, әр қару үшін ерекше ережелер болған болуы мүмкін. Мысалы, «Махабхаратада» жауынгерлік жекпе-жекте белден төмен соққы беруге тыйым салынған. Ежелгі күрестің бір түрінде екі жауынгер оң қолымен пышақ ұстап, сол қолын бір-біріне байлап қоятын. Манипурдағы дуэльдер алғаш рет «Чайнарол Пуяда» тіркелген, онда дуэльдің этикасы егжей-тегжейлі сипатталған. Жарыскерге шақыру келгенде, қару-жарақ дайындау үшін жекпе-жектің күні белгіленетін. Қарсыласына жебені немесе найзаны бірінші лақтыру мүмкіндігін беру батылдық белгісі саналған. Дуэльдің өзі міндетті түрде өлімге әкелмейтін, көбінесе бірінші қан төгілгеннен кейін аяқталар еді. Дегенмен, жеңімпаз жеңілгеннің басын кесуге міндетті болған. Дуэльден бұрын немесе бас кесу алдында жауынгерлер әйелдері дайындаған тамақ пен шарапты бөлісетін. Егер бұрын сұралған болса, жеңілгеннің денесі өртелуі мүмкін. Солтүстік-шығыс Үндістанның бас аулаушылары арасындағы дәстүр бойынша, бас жүлде ретінде алынған. Қарсыластың қашуына, жалбарынуына немесе қорқыныштан айқайлауына, немесе қорғаныш сұрауына тыйым салатын түрлі табулар болған. Ортағасырлық Кералада, Каларипаяттуда оқытылған Чекавар немесе Анкачекавар жауынгерлері арасында анкам деп аталатын дуэльдер өткізілген. Бұл дуэльдер ақсүйектер, әміршілер немесе билер арасындағы дауларды шешу үшін ұйымдастырылған. Әр тарап өздері үшін соғысу үшін жауынгерлерді белгілі бір жерде және уақытта шақыратын. Екі абыройлы адам да Чекавармен өкілдік етілген. Бұл дуэльдер көбінесе өлімге дейін соқтығып, Чекавары аман қалған билеуші жеңімпаз деп жарияланған.

Duels or niyuddha were held in ancient India (including modern day Pakistan and Bangladesh) for various reasons. Many kshatriya considered it shameful to die in bed, and in their old age often arranged for a yuddha dhan, literally meaning "combat charity". According to this practice when a warrior felt he did not have much time to live, he would go along with a few attendants and ask another king for a duel or a small scale battle. In this way he chooses his own time and manner of death and is assured that he will die fighting. Duels to the death were legal in some periods, and punishable by execution in others. Ancient epics and texts like the Dharmashastra tell that duels took place under strict rules of conduct, and to violate them was both shameful and sinful. According to these rules, it was forbidden to injure or kill an opponent who has lost their weapon, who surrenders, or who has been knocked unconscious. The Manusmṛti tells that if a warrior's topknot comes loose during a duel, the opponent must give him time to bind his hair before continuing. Both duelists are required to wield the same weapon, and specific rules may have existed for each weapon. For example, the Mahabharata records that hitting below the waist is forbidden in mace duels. In one ancient form of dueling, two warriors wielded a knife in the right hand while their left hands were tied together. Duels in Manipur were first recorded in the Chainarol Puya which details the ethics of dueling. When a fighter was challenged, the day for the bout would be fixed to allow for time to prepare the weapons. Allowing the opponent the first chance to fire an arrow or hurl a spear was considered particularly courageous. The duel itself was not necessarily to the death, and usually ended once first blood has been drawn. However, the victor was still expected to behead the loser. Either before the duel or before the beheading, the fighters would share the meals and wine prepared by their wives. If it had been so requested beforehand, the loser's body may be cremated. Heads were taken as trophies, as was custom among the headhunters of northeast India. Various taboos existed such as not killing an opponent who runs, begs or cries out of fear, or anyone who pleads for protection. In medieval Kerala, duels known as ankam were fought between the Chekavar or Ankachekavar warriors trained in Kalaripayattu. These duels were conducted in order to settle disputes between nobles, chieftains or rulers. Each side used to engage warriors to fight for them in combat at a fixed location and time. Both nobles would be represented by a Chekavar. These duels were usually fought to death, and the ruler whose Chekavar survived was considered as the winner.

Индонезия

Индонезия архипелагындағы жекпе-жектің қару-жарағы мен ережелері әр мәдениетке қарай өзгеріп отырады. Мадурада дуэльдер «карок» деп аталады және көбінесе серп немесе «целурит» қолданылады. Мадура халқы өздерінің серптеріне «ходамды» – мифтік рухтың бір түрін, дуэльге түсу алдында дұға арқылы сіңіреді. Бугис-Макассар қауымдастығы арасындағы жекпе-жектің дәстүрлі түрі «ситобо лаланг липа» деп аталды, онда жекпе-жектесушілер саронгпен күреседі. Шақырушы босанған саронгпен тұрып, екінші адамды саронгке кіруге құрметпен шақырады. Саронг екі белінің айналасында тартылып тұрады. Екеуі де ішке кіргеннен кейін, өлгенше күресу туралы келісім жасалады, содан кейін ұрпақтар бойы арыздану болмайды және ешбір тарап дуэльді сұраққа салуға құқықсыз. Егер екі жекпе-жекші де келіссе, олар бір саронгтың шектеулі кеңістігінде бір-бірімен күреседі. Жаван және малай мәдениетіндегі «крис» дуэлінен айырмашылығы, Бугис-Макассар қауымы жергілікті бір жақты пышақ – «бадик» қолданады. Жарақаттан қашу мүмкін емес болғандықтан, тіпті жеңімпаз үшін де, мұндай дуэль – ерекше батылдық, ерлік және жауынгерлік мінез-құлықтың белгісі саналды. Нағыз «ситобо лаланг липа» қазіргі таңда қолданылмайды, бірақ осы дуэльдердің сахналық қойылымдары бүгінгі күнге дейін мәдени шараларда көрсетіледі.

Жапония

Эдо дәуірінде Жапонияда самурайлар арасында жекпе-жек (決闘) дәстүрі болған. 1612 жылдың 14 сәуірінде әйгілі жапон қылышшебері Миямото Мусаси Фунажима аралында өзінің қарсыласы Сасаки Кодзиромен дуэль өткізді. Миямото 60-тан астам жекпе-жекте күш сынасып, ешқашан жеңілген емес.

Филиппин

Дуэльдер Филиппинде ежелгі заманнан бері кең таралған практика болды және испан және американдық отаршылдық кезеңдерінде де тіркелген. Висайяста, ренжіген тарап алдымен қарсыласын "хагит" (шақыру) немесе сынға алатын дәстүр бар. Қарсыластың шақыруды қабылдау немесе қабылдамау құқығы болған. Бұрын қару-жарақ таңдауында шектеулер болмаған. Бірақ көбінесе боло, ратан таяқтары және пышақтар таңдау жасаған. Дуэльдер бірінші қан тамғанда, қарсылас бағынып бергенде немесе соңғы адам қалғанға дейін аяқталуы мүмкін. Өлімге дейін жекпе-жектер "уэго todo" (шексіз) деп аталған. Филиппин жекпе-жегінің ескі буынындағылар жастық шақтарында болған дуэльдердің егжей-тегжейін еске түсіре алады. Боло пышағымен болатын дуэльдер Филиппиннің солтүстік және орталық бөліктерінде кең таралған, себебі мачетеге ұқсас боло шаруашылық құралы ретінде жиі қолданылады. 1920 жылдың 14 сәуірінде "Прескотт Журнал Майнер" хабарлаған халықаралық деңгейдегі оқиға "Америкалық оккупациядан бері Манила қаласындағы алғашқы боло дуэлі" деп танылды. Бұл Анхель Умали мен Транкилино Паглинаванның қала орталығына жақын далаға дос-жарандарымен кездесіп, ескі дауды шешуге тырысқанда болды; Паглинаван сол қолын жоғалтты. Боло жекпе-жегіне қарсы заң болмағандықтан, Умалиге еңкейген қылмыс жасағаны үшін айып тағылды. Боло жекпе-жегі бүгінде сирек кездеседі, бірақ филиппин ауылдық мәдениетінің бір бөлігіне айналды. 2012 жылдың 7 қаңтарында Замбоанга қаласындағы ауылдың бірінде күріш жинау мәселесіне байланысты боло дуэлі кезінде екі орта жастағы шаруа жарақат алды. Геронимо Альварес пен Хесус Герреро ішіп отырғанда, даудың қызуына байланысты Альварес болосын шығарып, Геррероны шапты. Герреро да болосын алып, Альваресті бірнеше рет шапты, ал олардың туыстары дереу араласып, оларды ауруханаға жеткізді.