Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының әскери-теңіз күштерінің 19-ғасырдағы әскери бөлімшесі.

Шығыс Үндістан эскадрильясы немесе Шығыс Индия эскадрильясы – 19-ғасырда құрылған американдық кемелердің эскадрильясы. Оның негізгі міндеті – Қиыр Шығыстағы американдық мүдделерді қорғау болды, ал Тынық мұхиты эскадрильясы Американың батыс жағалаулары мен Оңтүстік Тынық мұхитында шоғырланды. Оның құрамында Қытайдағы Янцзы өзеніндегі күзет те болды. Шығыс Үндістан эскадрильясы 1835 жылы құрылып, 1868 жылы Азия эскадрильясының құрамына енгенге дейін жұмыс істеді.

Тарих

1831 жылы Нью-Гэмпшир штатының сенаторы Леви Вудбери әскери-теңіз күштерінің хатшысы болар алдында, Эдмунд Робертс оған Алыс Шығыс саудасы мен кит аулаудың тоқырау жағдайы туралы хат жіберген еді. Сол жылдың соңында американдық "Дружба" кемесі Салем портына оралып, суматрандық қарақшылардың бірінші офицер мен екі экипаж мүшесін өлтіріп, жүгін тонағанын мәлімдеді. Халықтың наразылығына жауап ретінде президент Эндрю Джексон Суматраға ең бірінші жазалау экспедициясын жүргізу үшін "Потомак" кемесін жіберді. "Пикок" соғыс кемесі де жіберілді, және Вудберидің ұсынысымен Робертс Кочин-Китайға, Сиамға және Маскатқа елші ретінде аттанды. Оның міндеті – американдық сауданы сенімді негізге қою және ең артықшылықты елдермен теңдестіру үшін келісімдер жасау болды. Робертс Сиам және Маскатпен келісімге келді. 1835-1837 жылдары "Пикок" доктор В. С. В. Рушенбергермен бірге осы келісімдерді ратификациялап қайтып келді. 1828 жылы бөлшектелген және зерттеу кемесі ретінде қайта құрастырылған "Пикок" 1838 жылы Америка Құрама Штаттарының зерттеу экспедициясына қосылды. Шығыс Үндістан эскадрильясының "Колумбия" және "Джон Адамс" кемелері де айналып саяхаттайтын экспедицияға қосылып, арнайы жолға бұрылмастан Екінші Суматра экспедициясын орындады.

Құрылу

Кит аулау мен бұрыштан басқа, АҚШ-тың Қиыр Шығыспен саудасы шектеулі болды, бірақ тері, сандал ағашы және мақта тауарларын қытай жібегі мен шайына сату үшін қауіпті, ұзақ сапарға шыққандар үшін нәтиже өте табысты болды. Шындығында, Қиыр Шығыстың байлығы туралы әңгімелер Қытай нарығының мол мүмкіндіктері туралы ұлттық аңызды құрады. Осы аңызды шындыққа айналдыруға тырысып, АҚШ 1835 жылы Кочин-Шығысына "Пиак" кемесімен, коммодор Эдмунд П. Кеннеди басқаратын "Энтерпрайз" шхунасымен бірге елші Робертсті жіберді. Олар бірінші кезекте Кантон портына тоқтады, ал Робертстің баяндамасы сол кездегі жағдайды айқын көрсетеді.

Бірінші опиум соғысы

Қытайда тұратын бірнеше американдық азаматтар Бірінші опиум соғысы кезінде ксенофобиялық жергілікті тұрғындардың жеке шабуылдарына ұшырады. Комодор Кирниге 42 жастағы фрегат USS Constellation және USS Boston шлюпінен тұратын эскадрилья басқаруы тапсырылды, оның міндеті Қытайдағы американдық азаматтарды қорғау болды. Кирни 1842 жылдың наурыз айында Қытайға келді, бұл соғыс аяқталуға бірнеше ай қалғанда болды. Кирни Нанкин шарты туралы Гонконгқа келген кезде бірінші рет естіді. Кирни шартының бес қытай портын британдық саудаға ашқан ережелерін байқады және американдық саудагерлерге тең сауда мүмкіндіктерін іздеді. Кантон вице-королі Кирниге американдықтарға тең қарау туралы шарт ұсынды. Кирни мұндай шартқа қол қоюға өкілетті емес еді, бірақ өкілетті келіссөзшілер келгеннен кейін келісімге қол жеткізілетінін сыпайы түрде хабарлады. 1844 жылы Калеб Кушинг Қытайға жетіп, 2 шілдеде Вангиа шартына қол қойылды, ал келесі жылы 1845 жылдың желтоқсанында ратификацияланды.

Жоханна экспедициясы

Жоханна экспедициясы – 1851 жылғы тамызда Үнді мұхитында американдық құлдыққа қарсы патрульдеу кезінде өткен теңіз операциясы. Ол Жоханна сұлтандығының шағын аумағында "Мария" сауда кемесі мен оның капитаны, Моурс есімді адамның ұсталғандығына жауап ретінде басталды. АҚШ Әскери-теңіз күштері капитан Уильям Пирсон басқаруымен "Дейл" соғыс кемесін Моурсты босату және оқиға үшін өтемақы талап ету үшін жіберді. Сұлтан бас тартқан соң, американдықтар Мацамуду портын қорғаған бекініс пен блокпостыны қысқа мерзімге бомбалады.

Пираттыққа қарсы іс-қимыл

1855 жылдың шілдесінде Гонконг аймағындағы қытай қарақшылары британдықтарға тиесілі төрт сауда кемесін тартып алды. Оған жауап ретінде, 1855 жылдың 4 тамызында Шығыс Үндістан эскадрильясының фрегаты USS Powhatan және Корольдік теңіз күштерінің шлюпы HMS Rattler қарулы қайықтары Тихо шығанағы шайқасында қарақшылармен кездесті. HMS Eaglet қайықтарды қажетті орынға буксирледі, олар кейін 36 "жанк" кемесінің жиырмасын жойды. Сонымен қатар, жеті сауда кемесі құтқарылды. Шамамен 500 қарақшы қаза тапты немесе жараланды, ал 1000-нан астам тұтқынға алынды. Одақтастардың жоғалтуы – тоғыз қаза тапқан және он шақты жараланған адамды құрады.

Екінші опиум соғысы

1856 жылдан 1860 жылға дейінгі Екінші опиум соғысы кезінде АҚШ қайтадан әрекетке түсті. Эскадрильяның төрт кемесі кем дегенде екі шайқаста қатысты. Соғыс басталғанда АҚШ әскери-теңіз фрегаты «Сан-Джасинто» және екі соғыс кемесі «Портсмут» және «Левант» Перл өзені бойындағы қытай бекіністеріне шабуыл жасады. Бұл шайқас Перл өзенінің бекіністері шайқасы деп аталды және 1856 жылы болды. Шығыс Үндістан эскадрильясының кемесі екінші рет 1859 жылы Таку бекіністерінің екінші шайқасында қатысты. Американдық USS Powhatan соғыс кемесі, Таку бекіністерін бомбалау арқылы ағылшын-француздық шабуылға көмектесті. Соғыс кезінде қытай және американдық күштер арасында басқа ешқандай шайқас болған жоқ, бірақ Кантонда тұратын американдық азаматтар 1856 жылғы Кантон шайқасында жасақ ретінде шайқасты.

Ки Нхонды бомбалау

1861 жылғы 30 маусымда Джеймс Ф. Шенк басқарған «Сагино» кемесі Кочинкинадағы Ки Нхон шығанағының кіреберісіндегі бекініссіз қалдырды. Бұл вьетнамдық артиллериялық батарея оған, «Миртл» атты американдық сауда кемесінің жоғалған қайығы мен экипажын іздеу кезінде атыс салғаннан кейін болды. Шамамен бір сағатқа созылған қақтығыстан кейін вьетнамдық бекініс қиратылды және американдықтар үлкен жарылысты байқады. Бұл АҚШ-тың Кочинкина кампаниясындағы жалғыз шайқасы болды, онда ел Шығыс Үндістан эскадрильясын аймақтағы американдық мүдделерді қорғау үшін жөнелтті.

Формосан экспедициясы

1867 жылдың наурыз айында болған «Ровер» оқиғасы кезінде америкалық барк «Ровер» кемесі Формозаның оңтүстігіндегі Пайван тайпасы тарапынан қиратылып, жаппай қырғынға ұшырады. Контр-адмирал Генри Х. Белл басқаратын Шығыс Үндістан эскадрильясы жазалау экспедициясын ұйымдастырды. 1867 жылдың 18 маусымында екі бұрандалы соғыс кемесінен 181 офицер, теңізші және морской жауынгерлері жауынгерлік қауіпті жою мақсатымен құрлыққа түсті. Ыстық тропикалық Формоза тауларында алты сағатқа жуық жүріп, бірнеше шайқас өткізгеннен кейін американдықтар кемелеріне қайтып келді. Экспедиция американдық командирдің қазасы мен ылғалды климат салдарынан бірнеше сарбазды жоғалтудан кейін сәтсіз аяқталды. Олар «Уайоминг» және «Хартфорд» кемелеріне көтеріліп, Шанхайға бет бұрды. Бір жыл өткен соң эскадрилья жаңа Азиялық эскадрильяға қосылды.

Кемелер

"Поухатан" кемесі, командир Уильям Дж. МакКлуни басқаруында, Шығыс Үндістан эскадрильясына бекітіліп, 1853 жылғы 15 маусымда Жақсы үміт мүйісі арқылы өтіп, тағайындалған жеріне жетті. Оның Қытай суларына келгені коммодор Мэтью К. Перридің жапондықтармен сауда қатынастарын орнату және екі портты ашу бойынша келіссөздерінің маңызды кезеңімен сәйкес келді. Ол Перридің қараша айында Уампоаға жасаған сапарында бас флагманы болды. 1854 жылғы 14 ақпанда ол эскадрильяның қалған бөлігімен бірге Едо шығанағына кірді және 31 наурызда Канагава шартына оның палубасында қол қойылды. Коммодор Мэтью Перридің басқаруымен Шығыс Үндістан эскадрильясына тағайындалған "Макдональд" кемесі, капитаны Джоэл Аббот басқаруында, 1854 жылғы 13 ақпанда Перридің екінші сапары барысында Жапонияны шетелдік саудаға ашу мәселесін келіссөздер арқылы шешу үшін Жапонияның Урага қаласында орналасқан алты американдық кемесінің бірі болды. 1851 жылғы қаңтарда басталған сынақтарды сәтті аяқтағаннан кейін, "Сусквеханна" кемесі 8 маусымда Қиыр Шығысқа аттанды және Шығыс Үндістан эскадрильясының бас флагманы болды. "Долфин" кемесі 1848 жылғы 6 мамырда Шығыс Үндістан эскадрильясына қосылып, Азия суларында американдық азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге кірісті. 1850 жылғы 12 тамызда қайта жұмысқа кіріскен "Саратога" кемесі 15 қыркүйекте Батыс Тынық мұхитына, Шығыс Үндістан эскадрильясының қызметіне бағытталды. "Левант" кемесі 13 қарашада Рио-де-Жанейроға, Жақсы үміт мүйісіне және Гонконгқа жол тартты, онда 12 мамыс күні Шығыс Үндістан эскадрильясына қосылды. 1 шілдеде ол АҚШ-тың Қытайдағы комиссарын Шанхайға жеткізу үшін кемеге алды, 1 тамызда Шанхайға жетті. 4 тамызда Норфолктан шыққан "Германтаун" кемесі Жақсы үміт мүйісі арқылы Цейлонға бағыт алды, онда 22 желтоқсанда Флаг-офицер Джосия Татналлдың Шығыс Үндістан эскадрильясына қосылды. Екі жыл бойы ол Қиыр Шығыстың суларында жүзіп, Қытай мен Жапонияның маңызды порттарына сапар шекті, мұнда эскадрилья Шығыста американдық мүдделерді қорғап, "барлық жерде достық қабылдауға" ие болды. Жақсы үміт мүйісі арқылы қайта оралған ол 1860 жылғы сәуірде Норфолкке жетті.

Сингапурда төрт күндік тоқталыстан кейін, коммодор Армстронг коммодор Джоэл Абботты Шығыс Үндістан эскадрильясының басшылығынан босатып, "Сан-Хасинто" фрегаты Ме Нам (кейіннен Чао-Прая) өзенінің аузынан барды. Жаңа "Сагино" пароходы 1860 жылғы 8 наурызда Сан-Франциско шығанағынан шығып, Батыс Тынық мұхитына қарай бет алды және 12 мамырда Қытайдың Шанхай қаласына жетті. Ол содан кейін Шығыс Үндістан эскадрильясында қызмет етті, көбінесе Қытай жағалауында американдық азаматтарды қорғау және қарақшылықпен күресу үшін жүзіп жүрді. Ол қараша айында Жапонияға барды, бірақ көп ұзамай Қытай суларына оралды. 1861 жылғы 30 маусымда ол Кочин Қытайдағы Ки Нхон шығанағының кіреберісіндегі батареяны үнсіз қалдырды, ол американдық барк "Мертл" кемесінің жоғалған қайығы мен экипажын іздеп жүргенде оған оқ атқан болатын. 1862 жылғы 3 қаңтарда "Сагино" Гонконгта қызметтен босатылды. 1862 жылғы 3 шілдеде ол жөндеу жұмыстары үшін Маре аралына оралды.