Кіріспе
Ағылшын тіліндегі "Cut and run" немесе "cut and run" фразасы – "жеделдеп қашу" немесе "асығыс кету" деген мағына беретін идиомалық етістік тіркес. Бұл тіркес 1700 жылдарға дейін кемеге шұғыл жағдайда тез жүзуге мүмкіндік беру үшін, якорды кесіп тастау әрекетін сипаттау үшін қолданылып келген. Алғашқыда нақты мағынада қолданылса да, 1800 жылдардың ортасында АҚШ және Англияда бейнелі түрде қолданыла бастады. Бұл фраза саяси тілде жағымсыз мағынада қолданылады, зәресіз және батылсыздықпен шегінуді білдіреді. Саясаткерлер түрлі қарулы қақтығыстардан әскерді шығару туралы шақыруларды сынау үшін оны пайдаланған, әсіресе Ирак соғысы және АҚШ Республикалық партиясының сөздік қорымен байланысты болды. Сонымен қатар, бұл фраза басқа да контекстерде қолданылған, мысалы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі әскери жаргон мен контейнерлік тасымалдау саласында.
Cut and run or cut and run is an idiomatic verb phrase meaning to "make off promptly" or to "hurry off". The phrase was in use by the 1700s to describe an act allowing a ship to make sail quickly in an urgent situation, by cutting free an anchor. Though initially referring to a literal act, the phrase was used figuratively by the mid 1800s in both the United States and England. The phrase is used pejoratively in political language, implying a panicked and cowardly retreat, and it has been used by politicians as a criticism of calls to withdraw troops from various armed conflicts, becoming particularly associated with the Iraq War and with the diction of the United States Republican Party. It has also been used in other contexts, such as in World War II military slang and to refer to a container shipping practice.
Шығу тегі
"Кетіп қалу және жүгіру" деген тіркес 1700 жылдардың басында қолданысқа енген, ал Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі бұл тіркестің ең алғашқы жарияланған қолданылуын 1704 жылғы "The Boston News Letter" газетінде кездесетінін көрсетеді. 1794 жылы ағылшын Дэвид Стил оны "кабельді кесіп, зәкірді көтеруді күтпей, бірден желкен жаю" деп түсіндірді; 19 ғасырдың соңындағы теңіз сөздіктерінде де осы анықтама келтірілген. Стил бұл амалды "жылдам, бірақ өте қымбат" деп сипаттады, бірақ кейде шұғыл немесе төтенше жағдайларда қажет болатын, мысалы, зәкір тастарға ілініп, оны шығару мүмкін болмайтын жағдайда, ауа райы нашар болғанда, зәкір жағаға жақын орналасып, кеме құлау қаупі төнгенде немесе жылдам қашу немесе жауды қуу қажет болғанда қолданылатын. Бұл тәжірибе бұрыннан белгілі болған, өйткені 1623 жылы Генри Мэнварингтің "The Seaman's Dictionary" сөздігінде былай деп сипатталған: "Кебілді кесіңіз; бұл көбінесе дауылда жүргенде желкен жаюға ниеттенгенде, бірақ желдің соғатын жағына тым көп жүрмеу үшін немесе басқа да себептермен зәкірді көтеруге уақыт болмағанда қолданылады". Зәкірді балтамен кесудің орнына, Стил уақыт болса, зәкір кабельін босатудың басқа бір әдісін ұсынды, ол зәкір мен кабельдің жоғалуын болдырмайтындықтан, кесуден гөрі дұрыс деп санады. Питер Кемп 1976 жылы және Ричард Мейн 2000 жылы мұның басқа бір түсіндірмесін келтірді: якорда тұрған кемені босату үшін ілгекті арқанды кесу немесе тік төртбұрышты кемелерде желкендерді бекітіп тұрған жіптерді кесіп, оларды ашық күйде түсіру. Мейн бұл түсіндірменің зәкір кабельін кесу практикасынан гөрі ықтимал екенін айтты, өйткені зәкірлердің құны жоғары болатын.
Бейнелі мағынада
Алғашында "кесіп тастап кету" нақты бір әрекетті білдіргенімен, кейіннен бейнелі мағынада қолданыла бастады. Бұл қолданылуы 1867 жылы жарық көрген The Sailor's Word Book кітабында "жылдамдап кету; жұмысты тастап кету; жоғалып кету" деп түсіндірілген. Оксфорд ағылшын сөздігі бұл фразаны "жеделдетіп кету" немесе "асығыс кету" ретінде анықтайды. 2003 жылы Пол Диксон бұл тіркесті Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі американдық әскери жаргонда "күрт шабуылдан кейін қарсы шабуылға мүмкіндік бермей, дереу кері шегінуден тұратын операция" деп сипаттады. Адмирал сэр Джеймс Сомервилл осы мағынада бұл тіркесті 1945 жылы жарық көрген Хатчинсонның Соғыстың суретті тарихы кітабында Шығыс флотының 1942 жылғы наурыз айындағы операцияларын қорытындылағанда қолданды. Бұл фраза контейнерлік тасымалдауда да қолданылады, онда кеме жоспарланған операциялар аяқталған-аяқталмаған күйінде белгіленген уақытта кетеді; көбінесе бұл тиеу жұмыстарына қатысты, сондықтан кеме жүк қалдырып кетеді, бірақ түсіру жұмыстарына да қатысты болуы мүмкін. Кеме түрлі себептермен тоқтап қалуы мүмкін, мысалы: кешігулерден кейін кестеге орайып, келесі портына уақытында жетуі, кеме тоқтауға берілген мерзімнің аяқталуы, басқа кемеге басымдық берілуі немесе жүкті тиеушілердің (стеведорлардың) шарттаспауы.
Саясатта
2004 жылдың мамыр айында «Нью-Йорк таймс» газетінде Уильям Сафайр бұл тіркестің саясат пен соғысқа қатысты қолданылғанда «жеңіл ойыншылдық мәнін» жоғалтып, қарапайым қорлыққа айналып, «қорқыныш, құрметті түрде мойынсұнудан да артық» дегенді білдіретінін, ал оппозициялық саясатқа деген ұсыныстың өте жақтырмас екенін көрсететінін атап өтті. 2015 жылдың желтоқсанында Роберт Энтман бұл тіркесті көптеген мемдер мен ұрандардың бірі ретінде анықтады, олар «бірден, анық ойлар қалыптастырады» және Республикалық партияның «сәтті коммуникациясына» септігін тигізеді. Лингвист Джордж Лакофф бұл тіркестің Республикалық партияның «күрделі мәселені қарапайым тіркеске дейін айналдыру» шеберлігінің мысалы екенін айтты және бұл тіркестің «қарсы тұрудың мағынасы – тұрып күресу» дегенді білдіретінін талдады. Ирак соғысы туралы пікір алмасу кезінде Леон Панетта мен Эван Бей «өз бағытын сақтауды» тікелей қарсы тұратын ұстаным ретінде қарастырды. АҚШ-та бұл тіркесті саясаткерлер, Республикалық партия мен Демократиялық партия өкілдері де қарулы қақтығыстардан бас тарту туралы шақыруды сынау үшін қолданды, оның ішінде Ливан азаматтық соғысы, Вьетнам соғысы, Сомали азаматтық соғысы және Ауғанстандағы соғыс. Бұл тіркес Ұлыбританияда Ирак соғысы туралы пікірлерде де қолданылды. 2016 жылғы республикалық президенттік дебаттарда Джеб Буш Марко Рубионы «Сегіздік топ» және иммиграциялық реформаға сілтеме жасап сипаттау үшін бұл тіркесті пайдаланды. АҚШ Республикалық Ұлттық комитетінің төрағасы Кен Мелман Демократиялық партияның Ирак соғысынан әскерді шығару туралы ұсынысын сипаттау үшін бұл тіркестің әртүрлі нұсқаларын қолданды: «Кейбіреулер кесіп, жүгіру керек дейді, енді біреулер кесіп, шауып өту керек дейді, ал үшіншілері кесіп, жүру керек дейді».