Кіріспе
Әлеуметтік-саяси жүйе, атқарушы билікпен бөлісу. Директорлық республика – бірнеше адамнан тұратын коллегия басқаратын мемлекет, олар бірлесіп мемлекет басшысының және/немесе үкімет басшысының өкілеттіктерін жүзеге асырады.
A directorial republic is a country ruled by a college of several people who jointly exercise the powers of a head of state and/or a head of government.
Швейцариядағы директорлық республика
Қазіргі уақытта осындай басқару формасын қолданатын елдердің бірі – Швейцария (және шамалы дәрежеде Сан-Марино), онда федералдық, кантондық және муниципалды деңгейлердегі барлық басқаруды директориялар жүзеге асырады. Швейцарияның Федералдық Кеңесі сырттай қарағанда, әдеттегі парламенттік үкімет сияқты көрінеді; бірақ, техникалық тұрғыдан алғанда, ол министрлердің отырысы емес, мемлекет басшыларының коллегиясы. Конфедерацияның қазіргі Президенті, шын мәнінде, тек primus inter pares (теңдер арасындағы бірінші) болып табылады, ол ең алдымен басқа мемлекеттермен дипломатиялық қарым-қатынас үшін өкілдік функцияларын атқарады, сонымен қатар әріптестерінің қызметін басқаруға немесе үйлестіруге ешқандай құқығы жоқ. Швейцарияның Федералдық Кеңесі Федералдық Ассамблеямен төрт жылға сайланады және жеті мүшеден тұрады, олардың арасында бірі Президент, бірі Вице-президент болып, осы лауазымдар кезекпен ауысады, бірақ бұл қызметтер қалыпты жағдайда символдық сипатта болады. Швейцарияның басқару жүйесі мен президенттік жүйе арасындағы байланыс кантондық үкіметтерде одан да анық байқалады, онда қазіргі уақытта барлық директорлар сайлаушылармен тікелей сайланады.
Тарих
Саяси тарихта директория термині, француз тілінде directoire, директор атағы бар мүшелерден құралған жоғары коллегиялық мемлекеттік институттарға қолданылады. Алғашқы директориялық жүйелерге Амброзиан Республикасы (1447–1450), Богемия көтерілісі (1618–1620), Жаңа Англия Конфедерациясы (1643–1686), Голландия Республикасының алғашқы штадтолерсіз кезеңінің бір бөлігі (1650–1672), 1776 жылғы Пенсильвания Конституциясы және Франциядағы 1795–1799 жылдардағы Директория жатады. Француздық Директория 1776 жылғы Пенсильвания Конституциясынан шабыттанды, онда 12 мүшеден тұратын Жоғары Атқарушы Кеңес болды, ал президент, іс жүзінде, тек primus inter pares (теңдер арасында бірінші) еді. Француз үлгісіне негізделген осы үкімет түрінің нұсқалары Франция революциялық соғыстары кезінде Франция басып алған Еуропа аймақтарында да құрылды. Директориялық жүйелер президенттік жүйелерге қарағанда төменгі президенттік метрикалық мәнге ие, себебі саяси билік бір адамның қолында жинақталмайды. Әскери хунталар сайланбағандықтарымен директориялық жүйеден ерекшеленеді. Бірнеше атқарушыны таңдау үшін сұрыптауды қолдану директориялық жүйеге алып келуі мүмкін.