Кіріспе

1947–1956 жылдар аралығында үнді князьдік мемлекеттерінің бірігуі

1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғанға дейін Үндістан (кейде Ұлыбритания империясы деп те аталады) екі түрлі аумаққа бөлінді: бірі тікелей британдық билікте болды (Британдық Үндістан), ал екіншісі британдық тәждің билігіндегі князьдік мемлекеттерден тұрды, олардың ішкі істерін мұрагерлік билеушілері басқарды. Соңғылары 562 князьдік мемлекетті қамтыды, олардың британдықтармен кіріс бөлісудің әртүрлі тәсілдері болды, көбінесе олардың мөлшеріне, халқына және жергілікті жағдайларға байланысты. Бұған қоса, Франция мен Португалияның бақылауындағы бірнеше отарлық анклавтар да болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін, осы аумақтарды Үндістан одағына саяси жағынан біріктіру Үндістан Ұлттық Конгресінің жарияланған мақсаты болды және Үндістан үкіметі келесі он жылда осы мақсатқа жетуге ұмтылды. 1946 жылдың шілдесінде Джавахарлал Неру тәуелсіз Үндістан армиясына қарсы ешбір князьдік мемлекет әскери күшпен жеңіске жете алмайтынын айтты. 1947 жылдың қаңтарында Неру тәуелсіз Үндістан патшалардың құдайдан берген құқығын мойындамайтынын мәлімдеді. 1947 жылдың мамырында ол Конституциялық Ассамблеяға қосылудан бас тартқан кез келген князьдік мемлекет жау мемлекеті деп есептелетінін жариялады. Валлабхай Пател мен В. П. Менон князьдерге қатысты ымыраға келді және мемлекеттерді біріктіруге жауапты адамдар ретінде бұл міндетті сәтті орындады. Сәрдар Валлабхай Пател мен В. П. Менон түрлі факторларды біріктіріп, князьдік мемлекеттердің билеушілерін Үндістанға қосылуға көндірді. Олардың қосылуын қамтамасыз еткеннен кейін, олар қадамдық түрде одақ үкіметінің билігін осы штаттарда нығайтып, кеңейтіп, олардың басқаруын өзгертіп, 1956 жылға қарай Британдық Үндістанның бір бөлігі болған аумақтар мен князьдік мемлекеттер арасындағы айырмашылықты азайтып, жойды. Сонымен қатар, Үндістан үкіметі әскери және дипломатиялық шаралар арқылы қалған отарлық анклавтарды де-факто және де-юре бақылауға алды, олар да Үндістанға біріктірілді. Бұл процесс князьдік мемлекеттердің көп бөлігін Үндістанға сәтті біріктіргенімен, кейбіреулері үшін, әсіресе бұрынғы князьдік мемлекеттер Джамму және Кашмир мен Манипур үшін, түрлі себептерге байланысты белсенді сепаратистік және тәуелсіздікке ұмтылыс көтерілістері жалғасты.

Үндістандағы княздіктер

Үндістандағы британдық экспансияның алғашқы тарихы екі тәсілдің қатар өмір сүруімен сипатталды. Біріншісі – британдықтардың үнділік княздық мемлекеттерді өз империяларын құрайтын провинцияларға күштеп қосуға тырысқан аннексия саясаты. Екіншісі – британдықтар княздық мемлекеттерге жоғары билік жүргізген, бірақ оларға егемендік пен әртүрлі деңгейдегі ішкі басқару құқығын берген жанама басқару саясаты. 19 ғасырдың басында британдықтардың саясаты аннексияға бағытталған, бірақ 1857 жылғы Үндістан көтерілісі аннексияланған мемлекеттерді сіңіру мен бағындырудың қиындығын, сондай-ақ княздық мемлекеттердің қолдау көрсету мүмкіндігін көрсетіп, бұл бағытты өзгертуге мәжбүр етті. 1858 жылы аннексия саясаты ресми түрде тоқтатылды, ал британдықтардың қалған княздықтармен қарым-қатынасы қосалқы одақтар негізінде құрылды. Осы арқылы британдықтар барлық княздық мемлекеттерде жоғары билікті жүзеге асырды, британдық тәж – соңғы билік ретінде танылды, бірақ сонымен бірге оларды одақтастар ретінде құрметтеді және қорғады, олардың сыртқы қатынастарын бақылауға алды. Британдықтар мен әр княздық мемлекет арасындағы нақты қарым-қатынастар жеке келісімдермен реттеліп, кең ауқымды болды: кейбір мемлекеттер толыққанды ішкі басқару құқығына ие болды, ал кейбіреулері ішкі істерде маңызды бақылауға тап болды, ал кейбір билеушілер жер иеленушілерден асып түспейтін, аз тәуелсіздікке ие болды. 20 ғасырда британдықтар княздық мемлекеттерді Британдық Үндістанмен жақындастыруға бірнеше рет тырысты. 1921 жылы княздар палатасын консультативтік және кеңесші орган ретінде құрды, ал 1936 жылы кіші мемлекеттерді қадағалау жауапкершілігін провинциялардан орталыққа ауыстырып, Үндістан үкіметімен тікелей қарым-қатынас орнатты, бұл саяси агенттердің рөлін жойды. Одан да амбициялы мақсат – 1935 жылғы Үндістан үкіметі заңында көзделген федерация жоспары, ол княздық мемлекеттер мен Британдық Үндістанды федералды үкімет аясында біріктіруді көздеді. Бұл жоспар сәттілікке жақын болды, бірақ 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін тоқтатылды. Нәтижесінде 1940 жылдары княздық мемлекеттер мен тәж арасындағы қарым-қатынас жоғары билік принципімен және Ұлыбритания тәжі мен мемлекеттер арасындағы түрлі шарттармен реттелді. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін жоғары билік пен қосалқы одақтарды сақтап қалу мүмкін болмады. Британдықтар бұл принциптер британдық тәж бен княздық мемлекеттер арасында орнатылғандықтан, оларды жаңадан тәуелсіз болған Үндістан мен Пәкістанға беруге болмайды деген пікірде болды. Сонымен қатар, одақтар Ұлыбританияға одан әрі орындауға дайын емес міндеттерді жүктеді, мысалы, княздық мемлекеттерді қорғау үшін Үндістанда әскерлерді ұстау міндеті. Сондықтан британдық үкімет жоғары билікті, олар мен княздық мемлекеттер арасындағы барлық келісімдермен бірге, британдықтардың Үндістаннан кетуімен аяқталады деп шешті.

Интеграцияның себептері

Ең басты биліктің тоқтатылуы мемлекеттердің британдық тәжбен қарым-қатынасынан туындайтын барлық құқықтар оларға қайтарылатынын білдірді, бұл оларға Үндістан мен Пәкістанның жаңа мемлекеттерімен қарым-қатынастарды "толық еркіндік негізінде" келіссөздер жүргізуге мүмкіндік берді. Билікті берудің алғашқы британдық жоспарлары, мысалы, Криппс миссиясы ұсынған ұсыныс, кейбір княздік мемлекеттердің тәуелсіз Үндістан құрамына кірмеу мүмкіндігін мойындады. Бұл Үндістан Ұлттық Конгресі үшін қабылдауға келмейтін нәрсе болды, себебі княздік мемлекеттердің тәуелсіздігін Үндістан тарихының бағытынан аттау деп қарады және осы схеманы Үндістанның "балқандануы" деп бағалады. Конгресс дәстүрлі түрде княздік мемлекеттерде аз белсенді болды, себебі олардың шектеулі ресурстары ұйымдасу мүмкіндіктерін шектеді және олардың басты мақсаты британдықтардан тәуелсіздік алу болды. Сонымен қатар, Конгресс басшылары, әсіресе Мохандас Ганди, прогрессивті князьдерге симпатиямен қарады, оларды үндістердің өздеріне-өздері басшылық ету қабілетінің мысалы ретінде қарастырды. Бұл 1930 жылдары Үндістан Үкіметі заңының 1935 жылғы нұсқасындағы федерация схемасы және Джаяпракаш Нараян сияқты социалистік Конгресс көшбасшыларының өркендеуі нәтижесінде өзгерді. Конгресс княздік мемлекеттердегі халықтық саяси және еңбек қозғалыстарымен белсенді түрде айналыса бастады. 1939 жылға қарай Конгресс ресми түрде княздік мемлекеттердің тәуелсіз Үндістанға, Британдық Үндістан провинцияларымен бірдей шарттарда және сол автономиямен қосылуы керек екенін жариялады, сондай-ақ олардың халқына жауапты үкімет беру қажеттігін айтты. Осыған байланысты, Конгресс британдықтармен келіссөздер кезінде княздік мемлекеттерді Үндістанға қосуға талап етті, бірақ британдықтар мұны өздерінің құзырында емес деп мәлімдеді. Бірнеше британдық саясаткерлер, әсіресе Үндістанның соңғы вице-королі лорд Маунтбеттен, тәуелсіз Үндістан мен княздік мемлекеттер арасындағы байланысты үзуге ыңғайсыздық сезінді. 19 және 20 ғасырлардағы сауда-саттық, коммерция және байланыс дамуы княздік мемлекеттерді мүдделердің күрделі желісі арқылы Британдық Үндістанмен байланыстырды. Теміржол, кедендік баж, суару, порттарды пайдалану және басқа да осы сияқты келісімдер тоқтатылып, субконтиненттің экономикалық өміріне қауіп тудыратын еді. Маунтбеттенді В. П. Менон сияқты үнділік шенеуніктердің пікірлері де ықпал етті, олар княздік мемлекеттердің тәуелсіз Үндістанға интеграциялануы бөліністің жараларын біршама жеңілдетеді деп сендірді. Нәтижесінде, Маунтбеттен жеке түрде княздік мемлекеттердің Конгресс ұсынғандай, билік ауысқаннан кейін Үндістанға қосылуын қолдады және оған жұмыс істеді.

Князьдердің орны

Князьдік мемлекеттердің билеушілері өздерінің аумақтарын тәуелсіз Үндістанға біріктіруге біркелкі ынталы болған жоқ. Бірінші болып тәуелсіз Үндістанға қосылған – Джамханди мемлекеті. Кейбіреулері, мысалы, Биканер мен Джаухар билеушілері, идеологиялық және патриоттық ойлармен Үндістанға қосылуға ұмтылды, ал басқалары Үндістанға немесе Пәкістанға қосылуға, тәуелсіз болуға немесе өздерінің одағын құруға құқылы екендерін жақтады. Бхопал, Траванкор және Хайдарабад ешқандай доминионға қосылуға ниеттері жоқ екенін жариялады. Хайдарабад Еуропа елдерінде сауда өкілдерін тағайындап, теңізге шығу үшін Гоаны жалға алу немесе сатып алу туралы Португалиямен келіссөздер жүргізді, ал Траванкор батыс елдері үшін торий қорының стратегиялық маңыздылығын атап, оны мойындауды сұрады. Кейбір мемлекеттер Үндістан мен Пәкістаннан өзге, үшінші бірлік ретінде князьдік мемлекеттердің субконтиненттік конфедерациясын ұсынды. Бхопал князьдік мемлекеттер мен Мұсылман лигасы арасында Конгрестің қысымын күштендету үшін одақ құруға тырысты. Бұл бастапқы қарсылықтың күйреуіне және мұсылман емес көпшілік мемлекеттердің көбінің Үндістанға қосылуға келісуіне бірқатар факторлар себеп болды. Маңызды фактор – әміршілердің арасындағы бірлік болмауы. Кіші мемлекеттер үлкен мемлекеттердің өздерінің мүдделерін қорғай алатынына сенбеді, ал көптеген индуист билеушілері мұсылман князьдеріне, әсіресе Бопалдың навабы және тәуелсіздіктің жақтаушысы Хамидулла ханға сенімсіздікпен қарады, оны Пәкістанның өкілі деп есептеді. Басқалары интеграцияның сөзсіз екеніне сеніп, Конгресспен байланыс орнатуға тырысты, соңғы келісімге әсер етуді үміттене отырып. Біртұтас күш көрсетуге немесе ортақ ұстанымға келуге келмеуі олардың Конгресспен келіссөздердегі саудалау мүмкіндігін азайтты. Мұсылман лигасының Конституциялық жиналыстан бас тартуы ханзадалардың Конгреске қарсы одақ құру жоспарына да соққы болды, ал Конституциялық жиналысты бойкоттау әрекеттері 1947 жылдың 28 сәуірінде Барода, Биканер, Кочин, Гвалиор, Джайпур, Жодхпур, Патиала және Рева штаттары өз орындарын алған кезде сәтсіз аяқталды. Көптеген князьдерге Үндістанмен бірігуді қолдайтын халықтың ықыласы қысым жасады, олардың тәуелсіздік жоспарларына қолдау көрсетілмеді. Мысалы, Траванкордың махараджасы өзінің даваны, Сэр С. П. Рамасвами Айерге жасалған қастандықтан кейін тәуелсіздік жоспарларынан толығымен бас тартты. Кейбір штаттарда бас министрлер немесе давандар князьдерді Үндістанға қосылуға көндіруде маңызды рөл атқарды. Алайда, штаттардың Үндістанға қосылуына ықпал еткен маңызды факторлар – Лорд Маунтбеттен, Сардар Валлабхай Пател және В. П. Менонның күш-жігері болды. Соңғы екеуі тиісінше князьдік мемлекеттермен қарым-қатынас жасайтын Мемлекеттік департаменттің саяси және әкімшілік басшылары болды.

Маунтбетннің рөлі

Маунтбеттен штаттардың Үндістанға қосылуы билікті беру үшін Конгресспен келіссөздер арқылы келісімге келу үшін өте маңызды деп есептеді. Георг VI-ның туысы ретінде, көптеген ханзадалар оған сенді және ол көптеген адамдармен, әсіресе Бхопалдың навабы Хамидулла Ханмен жеке достық қарым-қатынаста болды. Ханзадалар сондай-ақ, ол тәуелсіз Үндістанның келісілген кез келген шарттарды орындауын қамтамасыз ете алады деп ойлады, себебі премьер-министр Джавахарлал Неру мен Патель оны Үндістан доминионының бірінші генерал-губернаторы болуға шақырған еді. Маунтбеттен ханзадаларға ықпалын қолданып, оларды қосылуға итермеледі. Ол британ үкіметінің ешбір княздық штатқа доминион мәртебесін бермейтінін, оларды Британ достастығына қабылдамайтынын мәлімдеді, яғни британ тәжі олар Үндістанға немесе Пәкістанға қосылмаса, штаттармен барлық байланысты үзеді. Ол Үндістан субконтинентінің біртұтас экономикалық бірлік екенін және байланыс үзілсе, ең көп зиян көретіні штаттар екенін атап көрсетті. Сондай-ақ, ханзадалардың тәртіпті сақтау кезінде туындайтын қиындықтарына назар салды, мысалы, діни зорлық-зомбылық пен коммунистік қозғалыстардың күшеюі. Осы кезде бірнеше ханзадалар өздерін одақтас санайтын Ұлыбританияның сатқындық жасағанын айтып шағымданды, ал сэр Конрад Корфилд Маунтбеттеннің саясатына наразылық білдіріп, Саяси бөлім басшысы лауазымынан кетті. Уинстон Черчилль Үндістан үкіметінің қолданып жүрген тілін Австрияны басып алу алдында Адольф Гитлер қолданған тілмен салыстырды. Алайда, Э. В. Р. Ламби және Р. Ж. Мур сияқты қазіргі заманғы тарихшылар Маунтбеттеннің княздық штаттардың Үндістанға қосылуына маңызды рөл атқарғанын айтады.

Қысым және дипломатия

Принцтердің Үндістанға қосылу шешіміне ең басты себепкер болған фактор – Конгресс саясаты, әсіресе Патель мен Менонның саясаты болды. Конгресс жариялаған ұстаным бойынша, княздықтар егемендікке ие емес, сондықтан олар өздерінің тәуелсіздігін жариялай алмайды, тіпті жоғары билік аяқталып қалғаннан кейін де. Сондықтан княздықтардың Үндістанға немесе Пәкістанға қосылуы міндетті болды. 1946 жылдың шілдесінде Неру нақты айтты, ешбір княздық мемлекет тәуелсіз Үндістан армиясына қарсы әскери күшпен жеңе алмайды. Ал 1947 жылдың мамырында ол, Конституциялық жиналысқа қосылудан бас тартқан кез келген княздық мемлекет жау мемлекеті ретінде қарастырылатынын мәлімдеді. Княздықтармен келіссөздер жүргізуге уәкілдік алған Патель мен Менон, Неруге қарағанда, келісімге келуге бейімделген тәсіл қолданды. 1947 жылдың 5 шілдесінде Патель жасаған Үндістан үкіметінің ресми мәлімдемесінде ешқандай қауіп-қорқыныш болған жоқ. Оның орнына, ол Үндістанның бірлігін және княздықтар мен тәуелсіз Үндістанның ортақ мүдделерін баса көрсетті, Конгресс ниеттеріне сендірді және оларды тәуелсіз Үндістанға "жат жұрттықтарша келісімдер жасаудың орнына, достар ретінде бірге отырып заңдар шығаруға" шақырды. Ол, Мемлекеттік департамент княздықтарға үстемдік етуді көздемейтінін қайталады. Британ үкіметінің Саяси департаментінен айырмашылығы, ол жоғары билік құралы емес, княздықтар мен Үндістан арасында тең құқықтармен іс-қимыл жасауға мүмкіндік беретін құрал болады.

Кiрiсу құралдары

Патель мен Менон дипломатиялық күш-жігерлерін ақсүйек мемлекеттердің билеушілерін қызықтыратын келісімдер жасау арқылы нығайтты. Екі маңызды құжат әзірленді. Біріншісі – «Тұрақтандыру келісімі», ол бұрынғы келісімдер мен әкімшілік тәжірибенің күшінде қалатынын растады. Екіншісі – Қосылу құжаты, арқылы княздықтың билеушісі өз мемлекетінің тәуелсіз Үндістанға қосылуына келісіп, соңғысына белгілі бір мәселелерді басқару құқығын берді. Қосылу құжаттарымен бірқатар қосымша сақшылық шаралары енгізілді. 7-тармақ княздардың Үндістан конституциясы қабылданған кезде оған бағынуға міндетті емес екенін қарастырды. 8-тармақ Үндістан үкіметіне бағынбаған барлық салаларда олардың автономиясын кепілдеді. Бұл бірнеше уәделермен толықтырылды. Қосылуға келіскен билеушілерге Үндістан соттарында қудаланбау иммунитеті және кедендік баж салығынан босату сияқты олардың аумақтық ерекшеліктері қорғалатынына, демократияға қадамдық жол ашылатынына, он сегіз ірі мемлекеттің ешқайсысы күштеп біріктірілмейтініне және британдық наградалар мен құрметтерге ие болатынына кепілдік берілді. Талқылаулар барысында лорд Маунтбеттен Патель мен Менонның мәлімдемелерін қолдап, бұл құжаттар княздарға қажетті «нақты тәуелсіздік» беретінін баса көрсетті. Маунтбеттен, Патель және Менон княздарға егер олар ұсынылған шарттарды қабылдамаса, кейіннен оларға әлдеқайда нашар шарттарда қосылуға тура келуі мүмкін деген ойды сіңіруге тырысты. «Тұрақтандыру келісімі» келіссөздер жүргізу құралы ретінде де пайдаланылды, себебі Мемлекеттік департамент Қосылу құжатына қол қоймаған княздық мемлекеттермен «Тұрақтандыру келісіміне» қол қоюдан түпкілікті бас тартты.

Кiру процесi

Кірісу құжаттарының шектеулі қолданыс аясы, кең ауқымды автономия уәдесі және олар ұсынған басқа да кепілдіктер көптеген билеушілерге жеткілікті сенімділік берді. Олар британдықтардың қолдауының болмауы мен ішкі халықтық қысымды ескере отырып, мұны қол жеткізе алатын ең қолайлы келісім деп санады. 1947 жылдың мамырынан бастап 1947 жылдың 15 тамызында билік тасымалдалғанға дейін мемлекеттердің басым көпшілігі Кірісу құжаттарына қол қойды. Бірақ, кейбіреулері кешіктірді. Орталық Үндістандағы кішкентай мемлекет – Пиплода 1948 жылдың наурыз айына дейін қосылмады. Дегенмен, ең ірі мәселелер бірнеше шекаралық мемлекеттермен туындады: Пакистанмен жақсы шарттарға келісуге тырысқан Жодхпур, шындығында Пакистанға қосылған Джунагадх және тәуелсіздікті сақтауды шешкен Хайдарабад пен Кашмир.

Шекаралық мемлекеттер

Жодпур билеушісі Ханвант Сингх Конгресске жаулы болды және оған немесе оның қалаған өмір салтына Үндістанда көп болашақ көрінбеді. Джайсалмер билеушісімен бірге ол Пәкістанның тағайындалған мемлекет басшысы Мұхаммед Әли Джиннамен келіссөздер жүргізді. Джинна шекарадағы ірі мемлекеттердің бірін қамтамасыз етуге мүдделі болды, соның арқасында басқа Раджпут мемлекеттерін де Пәкістанға тартуға және Бенгал мен Пәнджабтың жартысын жоғалтудың орнын толтыруға үміттенеді. Ол Жодхпур мен Джайсалмерге кез келген талаптар бойынша Пәкістанға қосылуға рұқсат беруді ұсынды, олардың билеушілеріне бос қағаздар берді және олардың талаптарын жазып, оған қол қоюды сұрады. Джайсалмер бас тартты, себебі мұсылмандар мен индустар арасындағы қақтығыстар туған жағдайда олардың жағында болу қиын болар еді. Ханвант Сингх келісімге қол қоюға жақын келді. Дегенмен, Жодхпурдағы атмосфера жалпы алғанда Пәкістанға қосылуға қарсы болды. Маунтбеттен сондай-ақ, индустар көпшілік құрайтын мемлекеттің Пәкістанға қосылуы Пәкістанның негізінде жатқан екі ұлт теориясының қағидасын бұзады және мемлекетте қауымдық зорлық-зомбылыққа әкелуі мүмкін екенін көрсетті. Ханвант Сингх осы аргументтерге көніп, кейбір тартыншақтықпен Үндістанға қосылуға келісті. Солтүстік-шығыста Манипур және Трипура шекаралық штаттары 11 тамыз және 13 тамызда сәйкесінше Үндістанға қосылды.

Жүнісабад

Теориялық тұрғыдан алғанда, штаттар Үндістанға немесе Пәкістанға қосылуды таңдауға ерікті болғанмен, Маунтбеттен "географиялық қажеттіліктер" олардың көпшілігі Үндістанды таңдауға тиіс екенін көрсетті. Ол, шын мәнінде, тек Пәкістанмен шекаралас жатқан штаттар ғана оған қосыла алады деген ұстанымды қабылдады. Үндістан егер Джунагад Пәкістанға өтсе, Гуджараттағы қазірдің өзінде шиеленісіп тұрған діни қақтығыстар одан әрі ушығады деп санады және қосылуға келіспеді. Үкімет штаттың халқының 80% индус екенін атап көрсетті және қосылу мәселесін шешу үшін референдум өткізуді ұсынды. Сонымен қатар, Джунагадқа жанармай мен көмірдің жабдықталуын тоқтатты, әуе және почта байланыстарын үзіп, шекараға әскер жіберді және Үндістанға қосылған Мангрол және Бабариявад княздықтарын қайта басып алды. Пәкістан Үндістан әскерлерінің шығарылуы шартымен плебисцит өткізуді талқылауға келісті, бірақ Үндістан бұл шартты қабылдамады. 26 қазан күні Наваб және оның отбасы Үндістан әскерлерімен болған қақтығыстан кейін Пәкістанға қашып кетті. 7 қарашада Джунагад соты құлдырауға жақын тұрды және Үндістан үкіметін штаттың басқаруын өз қолына алуға шақырды. Үндістан үкіметі келісім берді. 1948 жылдың ақпанында өткізілген референдум нәтижесінде штаттың халқы басым көпшілігі Үндістанға қосылуды қолдады.

Джамму және Кашмир

Билік ауысқан кезде, Джамму және Кашмир штатын (көбінесе "Кашмир" деп аталады) индус Махараджа Хари Сингх басқарды, бірақ штаттың өзінде мұсылман көпшілігі болды. Хари Сингх Үндістанға немесе Пәкістанға қосылу туралы да шешім қабылдаудан тартынды, себебі екеуінің біріне қосылу оның мемлекетінің бір бөлігінде наразылық тудыруы мүмкін еді. Ол Пәкістанмен Тұрақтаттық келісімге қол қойып, Үндістанмен де осындай келісім жасауды ұсынды, бірақ Кашмир тәуелсіздік сақтау ниетін жариялады. Басқыншылар Шринагарға қарай жылдам ілгеріледі. Кашмирдің махараджасы Үндістанға әскери көмек сұрап хат жолдады. Үндістан одан қосылу туралы құжатқа қол қоюын және шейх Абдулла басқаратын уақытша үкімет құруын талап етті. Махараджа келісті, бірақ Неру мұндай растауға заңдық талап болмаса да, халықтың пікірін білу (плебисцит) арқылы растау қажет екенін мәлімдеді. Бірінші Кашмир соғысы кезінде Үндістан әскерлері Джамму, Шринагар және аңғарды бақылауға алды, бірақ қысқы суықтардың басталуымен қанағатсыз жағдай туды, көп бөлігіне өту мүмкін болмады. Премьер-министр Неру осы мәселеге халықаралық қауымдастықтың назарын аударғандығын мойындап, атысты тоқтату туралы жариялады және БҰҰ төрелігін сұрады, өйтпесе Пәкістанның тайпалық шабуылдарды тоқтатуға тырыспауына байланысты Үндістанның Пәкістанға шабуыл жасауына тура келер еді. Халықтың пікірін білу (плебисцит) ешқашан өткізілмеді, 1950 жылдың 26 қаңтарында Кашмирде Үндістан Конституциясы күшіне енді, бірақ штат үшін ерекше ережелер енгізілді. Дегенмен, Үндістан Кашмирдің барлық аумағын әкімшілік бақылауға алмады. Кашмирдің солтүстік және батыс бөліктері 1947 жылы Пәкістанның бақылауына өтті және бүгінде Пәкістан басқаратын Кашмир ретінде белгілі. 1962 жылғы Қытай-Үндістан соғысында Қытай Ладакпен шектес солтүстік-шығыс Аксай Чин аймағын басып алды және оны басқаруды жалғастыруда.

Хайдарабад қаласы

Хайдарабад Үндістанның оңтүстік-шығысында 212 000 шаршы километрге жуық аумақты алып жатқан, теңізге шығу жолы жоқ штат еді. Оның 17 миллион халқының 87 пайызы индустарды құраса, билеушісі Низам Осман Али Хан мұсылман болды, ал саясаты мұсылман элитасының ықпалында болды. Мұсылман аристократиясы және Низамды қолдаған қуатты мұсылман партиясы – Иттехад-ул-Муслимин Хайдарабадтың тәуелсіздігін сақтап, Үндістан мен Пәкістанмен тең құқықта болуын талап етті. Осыған байланысты Низам 1947 жылдың маусым айында билік ауысу кезінде штатының тәуелсіздігін қайта жариялайтын ферман шығарды. Үндістан үкіметі бұл ферманды «күмәнді заңдылығы бар заңгерлік талап» деп бағалады. Үндістанның стратегиялық тұрғыдан маңызды орналасқан Хайдарабадтың солтүстік және оңтүстік Үндістан арасындағы маңызды коммуникациялық желілерде жатуы, оны «шет мемлекеттік мүдделер» Үндістанға қарсы қолдануы мүмкін екенін, демек бұл мәселе ұлттық қауіпсіздікке қатысты екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, штаттың халқы, тарихы және географиялық орны оның үндістандық екенін анық көрсетеді, сондықтан оның «ортақ мүдделері» Үндістанға бірігуін талап етеді. Низам Үндістанмен шектеулі шарт жасасуға дайын болды, ол Хайдарабадқа стандартты қосылу құжатында көзделмеген кепілдіктерді берді, мысалы, Үндістан мен Пәкістан арасындағы қақтығыс жағдайында Хайдарабадтың бейтараптығын қамтамасыз ету ережесі. Бірақ Үндістан бұл ұсынысты қабылдамады, себебі басқа штаттар да осындай жеңілдіктерді талап етуі мүмкін еді. Хайдарабад Үндістанға қосылуға әлі келіспегендіктен, уақытша тоқтату туралы келісім жасалды. Алайда 1947 жылдың желтоқсанына қарай Үндістан Хайдарабадты келісімді бірнеше рет бұзғаны үшін айыптады, ал Низам Үндістанның өз штатын блокадалап отырғанын мәлімдеді, бірақ Үндістан бұл айыптауды жоққа шығарды. Низам сонымен қатар 1946 жылдан бастау алған, феодалдық элементтерге қарсы шаруалар көтерілісі ретінде басталған және Низамның бағындыра алмаған Телангана көтерілісімен де күресті. 1948 жылы жағдай одан бетеріді. Иттехад-ул-Муслиминмен байланысты және мұсылман радикалы Касим Развидің ықпалымен құрылған Разакарлар ("еріктілер") индустардың наразылығына қарсы мұсылман билеуші тобын қолдауға кірісті, олардың қызметін күшейтіп, ауылдарды қорқытуға тырысқаны үшін айыпталды. Үндістан Ұлттық Конгресімен байланысты Хайдарабад штатының Конгресс партиясы саяси науқанды бастады. Бұрын Конгрессті қолдаған коммунистік топтар жағдайды одан да ушықтырып, кейіннен тарап ауысып, Конгресс топтарына шабуыл жасады. Пател Хайдарабадтың тәуелсіздігіне рұқсат берілсе, үкіметтің беделіне нұқсан келеді және оның аймағында мұсылман да, индус та қауіпсіздік сезімін жоғалтады деп мәлімдеді. 1948 жылдың 13 қыркүйегінде Үндістан армиясы Хайдарабадқа «Поло» операциясы аясында кіргізілді, себебі ондағы құқық тәртібінің жағдайы Оңтүстік Үндістанның бейбітшілігіне қауіп төндірді. Әскерлер Разакарлардың аз қарсылығына тап болды және 13-18 қыркүйек аралығында штатты толық бақылауға алды. Операция нәтижесінде кең ауқымды діни зорлық-зомбылыққа ұшырады, қаза болғандардың саны ресми деректер бойынша 27 000-40 000-ға жетсе, ғылыми зерттеулер бойынша 200 000-нан астам адам қаза тапты. Низам Үндістанға қосылған басқа ханзадалар сияқты штат басшысы қызметін сақтап қалды. Ол БҰҰ-ға жіберілген шағымдардан бас тартты және Пәкістанның қарсылығына, сондай-ақ басқа елдердің қатаң сын-пікірлеріне қарамастан, Қауіпсіздік Кеңесі бұл мәселені одан әрі қарастырмады, ал Хайдарабад Үндістан құрамына енді.

Интеграцияны аяқтау

Қосылу шарттары шектеулі болды, Үндістанға тек үш мәселенің бақылауын берумен шектелді және бұл өздігінен әртүрлі штаттардың әкімшілік және басқару жүйелерінде маңызды айырмашылықтар бар, шамалы байланысқан федерацияны құрған болар еді. Ал толыққанды саяси интеграция, керісінше, әртүрлі штаттардағы саяси тұлғаларды "өздерінің адалдығын, күтіктерін және саяси қызметтерін жаңа орталыққа, атап айтқанда Үндістан Республикасына ауыстыруға көндіруді" талап ететін процеске мұқтаж болды. Бұл оңай шаруа емес еді. Кейбір князьдік штаттар, мысалы Майсур, кең сайлау құқығына негізделген және Британдық Үндістаннан көп ерекшеленбес басқарудың заңнамалық жүйесіне ие болса, ал басқаларында саяси шешімдер қабылдау шағын, шектеулі аристократиялық топтарда жүзеге асырылды және басқару, ең жақсы жағдайда әкелік қамқорлыққа, ал ең нашар жағдайда сарайлық сындарға ұшырады. Князьдік штаттардың қосылуын қамтамасыз еткеннен кейін, Үндістан Үкіметі 1948 және 1950 жылдар аралығында штаттар мен бұрынғы британ провинцияларын біртұтас республикалық конституция аясында бірыңғай мемлекетке біріктіру міндетіне кірісті.

Демократиялық жүйе

Әр мемлекеттің әкімшілік машиналарын біріктіру және оларды бір саяси және әкімшілік бірлікке айналдыру оңай болған жоқ, әсіресе біріктірілген мемлекеттердің көптегені бәсекелестік тарихына ие болғандықтан. Бұрынғы Орталық Үндістан агенттігіндегі княздық мемлекеттер бастапқыда Виндхья Прадеш деп аталған княздық одаққа біріктірілген еді, онда екі топ арасындағы бәсекелестік соншалықты күшейді, Үндістан үкіметі билеушілерді ескі Бірігу шартынан бас тартатын Келісімге қол қоюға көндірді және штатты тікелей басқаруға алды – Бас комиссар штаты ретінде. Осылайша, бірігулер Үндістан үкіметінің және Мемлекеттік департаменттің күтілген нәтижелеріне жете алмады. 1947 жылдың желтоқсан айында Менон мемлекет басшыларынан «халықтық үкімет құруға нақты қадамдар жасауды» талап етуді ұсынды. Мемлекеттік департамент оның ұсынысын қабылдады және біріктірілген княздық одақтардың раджпрамхуктары қол қойған арнайы келісім арқылы іске асырды, олар конституциялық монархтар ретінде әрекет етуге міндеттелді. Бұл олардың билігі бұрынғы британдық провинциялардың губернаторларынан ешқандай айырмашылығы жоқ екенін білдірді, осылайша олардың аумақтарының халқына Үндістанның қалған бөлігіндегідей жауапты үкімет берілді. Бұл британдықтардың билік ауысқанда басымдық жойылатыны туралы мәлімдемесіне қайшы болғанымен, Конгресс тәуелсіз Үндістан басымдық мәртебесін мұраға алады деген позицияны ұстанып келді. Үндістан Конституциясының 370-бабы жойылғанға дейін жалғыз ерекшелік Кашмир болды, оның Үндістанмен қарым-қатынасы бастапқы Қосылу құжатымен және штаттың Конституциялық ассамблеясы жасаған конституциямен реттелді. 1950 жылдан бастап Үндістан Конституциясы Үндістанның құрамдас бөліктерін үш классқа бөліп қарастырды: А, В және С штаттары. Бұрынғы британдық провинциялар, оларға біріктірілген княздық мемлекеттермен бірге, А классы штаттарына жатты. Княздық одақтар, сондай-ақ Майсур және Хайдарабад В классы штаттарына кірді. Бұрынғы Бас комиссарлар провинциялары және орталықтан басқарылатын басқа да аумақтар, Андаман және Никобар аралдарынан басқа, С классы штаттарын құрады. А және В классы штаттары арасындағы жалғыз нақты айырмашылық – В классы штаттарының конституциялық басшылары орталық үкімет тағайындаған губернаторлар емес, Бірігу шартының шарттарына сәйкес тағайындалған раджпрамхуктар болды. Сонымен қатар, Конституция орталық үкіметке бұрынғы княздық мемлекеттерге қатысты маңызды өкілеттіктер берді, олардың ішінде «олардың басқаруы жалпы бақылауда болады және кез келген уақытта Президент бере алатын нақты нұсқауларға сәйкес келеді» деген ереже де болды. Одан басқа, екі жағдайда да үкімет нысаны бірдей болды. Құқықтық және практикалық тұрғыдан алғанда, княздық мемлекеттердің құрамына кірген аумақтар енді Үндістанға толыққанды интеграцияланды және бұрынғы Британдық Үндістанның құрамына кірген аумақтардан ешқандай айырмашылығы жоқ. Князьдердің жеке артықшылықтары – жеке қалта, кедендік баж салығынан босату және дәстүрлі мәртебе – тек 1971 жылы жойылды.

Князьдер

Көптеген княжестволардың Үндістанға бірігуі көбінесе бейбіт болғанымен, барлық князьдар нәтижеге риза болған жоқ. Көптегендері Қосылу құжаттарының мәңгілік болатынын күткен және өз мемлекеттерінің автономиясын жоғалтуына, сондай-ақ олар күткендей мемлекеттерінің кепілді түрде жалғаса беретініне наразы болды. Бірінің ұрпақтары басқарған мемлекеттердің жойылуынан алаңдаса, енді бірі өздері көп еңбек еткен және тиімді деп санайтын әкімшілік құрылымдардың жойылуына наразылық білдірді. Олардың кейбіреулері орталық үкіметте мемлекеттік қызметтерге орналасуға құқылы болды. Мысалы, Бхавнагар махараджасы, полковник Кришна Кумарасингх Бхавасингх Гохил, Мадрас штатының губернаторы болды, ал басқалары шетелдегі дипломатиялық лауазымдарға тағайындалды. 1948 жылы Франция мен Үндістан арасындағы келісім Францияның Оңтүстік Азиядағы қалған иеліктеріне өздерінің саяси болашағын таңдау үшін сайлау өткізуге мүмкіндік берді. 1949 жылғы 19 маусымда Чандрнагорда өткен плебисцитте 7463 дауыс «Үндістанмен бірігуге» деп, 114 қарсы дауыс берді. Ол 1949 жылғы 14 тамызда де-факто және 1950 жылғы 2 мамырда де-юре Үндістанға берілді. Дегенмен, басқа анклавтарда Эдуард Губер басқаратын француздық топтар бірігуді жақтаған топтарды басып тастау үшін әкімшілік құралдарын пайдаланды. Халықтың наразылығы күшейді, 1954 жылы Янам мен Махеде өткен демонстрациялар нәтижесінде бірігуді жақтаған топтар билікті иеленді. 1954 жылғы қазан айында Пондичерри мен Караикалда өткен референдумда бірігуге дауыс берілді. 1954 жылғы 1 қарашада барлық төрт анклавтың де-факто бақылауы Үндістан Республикасына берілді. 1956 жылғы мамырда келісімге қол қойылды, ал 1962 жылғы мамырда француз Ұлттық Ассамблеясы ратификациялағаннан кейін анклавтардың де-юре бақылауы да берілді. Португалия, керісінше, дипломатиялық шешімдерге қарсы тұрды. Ол Үндістан субконтинентіндегі анклавтарын ұлттық мақтаныш деп қарастырды және 1951 жылы конституциясын өзгертіп, Үндістандағы иеліктерін португал провинцияларына айналдырды. 1954 жылғы шілдеде Дадра мен Нагар-Хавелидегі көтеріліс португал билігін құлатты. 1961 жылы Үндістан Конституциясына Дадра мен Нагар-Хавелиді Үндістанға Одақтық аумақ ретінде қосу үшін түзетулер енгізілді. Гоа, Даман және Диу мәселесі әлі де шешілмеген күйде қалды. 1955 жылғы 15 тамызда бес мың бейбіт демонстрант португалдықтарға қарсы шекараға дейін шеру тартты, олар оқ атып, 22 адам қаза тапты. Нехру келіссөздер арқылы шешім табуды жалғастырғанымен, 1961 жылы Анголадағы португалдықтардың көтерілісті басуы үнділік қоғамдық пікірді радикалдандырды және Үндістан үкіметіне әскери шараларға баруға қысымды күшейтті. Африкалық көшбасшылар да Нехруға Гоада әрекет етуге қысым жасады, бұл Африканы одан әрі қорқынышты жағдайлардан сақтайды деп мәлімдеді. 1961 жылғы 18 желтоқсанда американдықтардың келіссөздер арқылы шешім табуға жасаған әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін Үндістан армиясы португалдық Үндістанға кіріп, португалдық гарнизондарын жеңді. Португалия мәселені Қауіпсіздік Кеңесіне жеткізді, бірақ Үндістанды әскерлерін дереу шығаруға шақырған резолюция КСРО-ның ветосымен жеңілді. Португалия 19 желтоқсанда капитуляциялады.

Сикким

Непал, Бутан және Сикким – Үндістанмен шекаралас Гималай мемлекеттері еді. 1923 жылғы Непал-Британия шарты бойынша Непал британдықтар тарапынан де-юре тәуелсіз мемлекет ретінде танылды. 1947 жылдан кейін Үндістан Непал және Бутанмен жаңа шарттарға қол қойды. Тарихи тұрғысынан алғанда, Сикким британдық тәуелділікте болды, мәртебесі басқа княздық мемлекеттерге ұқсас болды және отарлық кезеңде Үндістанның шекарасында деп есептелді. Бірақ тәуелсіздік алғаннан кейін Сиккимнің Чогьялы Үндістанға толық интеграцияға қарсылық көрсетті. Аймақтың Үндістан үшін стратегиялық маңызын ескере отырып, Үндістан үкіметі бірінші кезекте «Тұрақтандыру келісіміне» (Standstill Agreement) қол қойды, содан кейін 1950 жылы Сиккимнің Чогьялымен толық шарт жасады, ол Сиккимді Үндістанның бөлігі емес, протекторатқа айналдырды. Үндістан қорғаныс, сыртқы істер және байланыс салаларында, сондай-ақ құқық пен тәртіпке жауапты болды, бірақ Сиккимге толық ішкі автономия берілді. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында азсыңқы бутия және лепча жоғарғы сыныптарының қолдауымен Чогьял Палден Тондуп Намгьял Сиккимге көбірек халықаралық мәртебе беру үшін, әсіресе сыртқы істер саласында кеңірек өкілеттіктер алу мақсатында келіссөздер жүргізуге тырысты. Бұл саясатқа этникалық непалдық орта таптарын ұсынып тұрған Кази Лхендуп Доржи және Сикким штаттық конгресі қарсы болды, олар Үндістанға жақын тұрды. 1973 жылдың сәуір айында Чогьялға қарсы наразылық толқулар басталды, наразылар халық сайлауын өткізуді талап етті. Сикким полициясы демонстрацияларды тоқтатуға күш жеткізбеді, содан кейін Доржи Үндістаннан құқық пен тәртіпке қатысты жауапкершілігін жүзеге асырып, араласуды сұрады. Үндістан Чогьял мен Доржи арасында келіссөздер жүргізуге көмектесті және Чогьялды конституциялық монархтың рөліне дейін төмендетуді және жаңа этникалық билік бөлісу формуласына негізделген сайлау өткізуді көздейтін келісімге келді. Чогьялдың қарсыластары үлкен жеңіске жетті және Сиккимді Үндістан Республикасымен байланыстыратын жаңа Конституция жасалды. 1975 жылдың 10 сәуірінде Сикким Ассамблеясы штатты толыққанды Үндістанға қосуға шақыратын резолюция қабылдады. Бұл резолюция 1975 жылдың 14 сәуірінде өткен референдумда сайлаушылардың 97 пайызы қолдауымен бекітілді, содан кейін Үндістан Парламенті Конституцияға түзетулер енгізіп, Сиккимді Үндістанның 22-ші штаты ретінде қабылдады.

Сецессионизм және субнационализм

Үндістанға қосылған княздіктердің көпшілігі толыққанды біріктірілгенімен, бірқатар мәселелер әлі де шешілмей тұр. Олардың ең маңыздысы – 1989 жылдан бері сепаратистік көтеріліс жалғасып жатқан Джамму және Кашмир мәселесі. Кейбір ғалымдардың пікірінше, бұл көтеріліс оның Үндістанға қосылу жолымен байланысты. Княздік мемлекеттердің арасында ерекше орын алатын Кашмирге бірігу туралы келісімге немесе Үндістанға бастапқыда берілген үш мәселеге қарағанда көптеген мәселелерді бақылауға мүмкіндік беретін, қайта қарастырылған қосылу туралы келісімге қол қою талап етілмеді. Керісінше, Кашмирге қатысты заңдар шығару құқығы Джамму және Кашмир Конституциясының 5-бабы арқылы Үндістан Үкіметіне берілді және Үндістан Конституциясының 370-бабына сәйкес, басқа штаттарға қарағанда белгілі бір шектеулерге ие болды. Видмалмның айтуынша, 1980-жылдары көптеген кашмирлік жастар Үндістан үкіметінің Джамму және Кашмир саясатына араласып жатыр деген сезімге келді. 1987 жылғы сайлаулар олардың саяси процеске сенімін жоғалтып, әлі де жалғасып жатқан зорлық-зомбылық көтерілісіне бастады. Нәтижесінде, саяси санасы артып келе жатқан жастардың наразылығы саяси емес арналар арқылы білдірілді, ал Үндістанның Кашмир үстінен бақылауын әлсіретуді көздеген Пәкістан бұл наразылықты белсенді көтеріліске айналдырды. Солтүстік-Шығыс Үндістанда орналасқан тағы екі бұрынғы княздік штат – Трипура және Манипурда да сепаратистік қозғалыстар бар, бірақ Трипурадағы көтеріліс басылып, Манипур да бейбіттенді. Дегенмен, ғалымдар бұл сепаратистік қозғалыстарды Кашмир мәселесі сияқты княздік штаттардың Үндістанға қосылуындағы нақты проблемалардың салдары ретінде қарастырмайды, оның орнына Солтүстік-Шығыс Үндістандағы көтерілістердің жалпы мәселесінің бір бөлігі деп санайды. Бұл, әсіресе, Үндістан үкіметінің Солтүстік-Шығыстағы тайпалық топтардың мүдделерін тиісінше қамтамасыз етудегі және Үндістанның басқа аймақтарынан келген адамдардың көшіп келуінен туындаған шиеленісті шешудегі жетіспеушілігін көрсетеді. Бұрынғы княздік штаттардың басқа провинциялармен бірігіп, жаңа штаттар құруы да кейбір мәселелерге әкеп соқты. Бұрынғы Хайдарабад штатының телугу тілді аудандарынан құралған Телангана аймағы көп жағынан Британдық Үндістанның телугу тілді аудандарынан ерекшеленді. Осы айырмашылықтарды ескере отырып, Штаттарды қайта ұйымдастыру комиссиясы бастапқыда Теланганы кең ауқымды телугу тілді бірліктердің құрамына емес, жеке штат ретінде құруды ұсынды. Алайда, Үндістан үкіметі бұл ұсынысты қабылдамады және Телангана Андхра-Прадеш штатына қосылды. Нәтижесінде 1960-жылдары Телангананы жеке штат етіп құруды талап ететін қозғалыс пайда болды. Орталық үкімет бұл талапты қабылдады, нәтижесінде 2014 жылдың маусым айында Телангана Үндістанның 29-шы штаты болып құрылды. Махараштра штатындағы Видарбха аймағында да ұқсас, бірақ әлсіз қозғалыс бар, ол бұрынғы Нагпур штатынан және бұрынғы Хайдарабад штатының Берар аймағынан тұрады.

Интеграция үдерісіне қатысты сын көзқарастар

Интеграциялық процесс Үндістан мен Пәкістан басшыларын қайта-қайта қақтығысқа түсірді. Келіссөздер барысында Мұсылман лигасының өкілі Джинна ханшалықтардың Үндістанға да, Пәкістанға да қосылмау құқығын қатты қолдады, тәуелсіздікті сақтап қалуды жақтады. Бұл ұстаным Нехру мен Конгресс ұстанған позицияға түбегейлі қайшы болды және Пәкістанның Хайдарабадтың тәуелсіздігіне қолдау көрсетуінде көрінді. Бөліністен кейін Пәкістан Үкіметі Үндістанды екіжүзділікпен айыптады, Джунагад билеушісінің Пәкістанға қосылуын – Үндістан мойындаған жоқ – және Кашмир махаражасының Үндістанға қосылуы арасында айырмашылықтың шамалы екенін мәлімдеді. Бірнеше жыл бойы Пәкістан Үндістанның Джунагадты заңды түрде аннексиялауын мойындаудан бас тартты, оны де-юре Пәкістан территориясы деп есептеді. Ганди "Пател: өмір" атты кітабында Джиннаның Джунагад және Хайдарабад мәселелерін бірдей күреске тартуға тырысқанын айтады. Ол Үндістанның Джунагад пен Хайдарабадта референдум өткізуді талап етуіне үміттенеді, сонда бұл принцип Кашмирге де қолданылуы керек екенін білді, онда мұсылман көпшілігі Пәкістанға дауыс береді деп сенді. Пателдің Джунагадтағы Бахауддин колледжінде сөйлеген сөзі, қаланың бақылауға алынуынан кейін, "егер олар Хайдарабадқа келіссе, біз Кашмирге келісеміз" деген сөздері, оның осы идеяға бейімділігін көрсетеді. Пателдің пікірлері Үндістан саясатын білдірмесе де, Нехру да онымен келіспегенімен, екі көшбасшы да Джиннаның Жодхпур, Бхопал және Индор князьдарына жасаған ықпалына ашуланып, Пәкістанмен келісімге келу мүмкіндігіне қатысты қатал позицияны қабылдады. Қазіргі тарихшылар АҚШ Мемлекеттік департаменті мен лорд Маунтбеттеннің қосылу процесіндегі рөлін қайта қарастырды. Ян Копланд Конгресс басшыларының қосылу құжаттарындағы келісімнің мәңгілік емес екенін, тіпті оларға қол қойылған кезде де, 1948-1950 жылдар аралығында болғандай толық интеграцияны жеке қарастырғанын айтады. Менон өзінің естеліктерінде қосылу шарттарына енгізілген өзгерістерге князьдердің ешқандай мәжбүрлеусіз еркін келісім бергенін мәлімдеді. Копланд келіспейді, өйткені сол кездегі шетелдік дипломаттар князьдерге қол қоюдан басқа таңдау болмағанын сендірді, ал кейбір князьдер келісімге наразылық білдірді. Ол сондай-ақ Маунтбеттеннің рөлін сынап, заңның әрпіне сәйкес әрекет еткенмен, Үндістан Үкіметі қосылу шарттарын өзгертетіні анық болғанда князьдер үшін бірдеңе жасауға моральдық міндетті болғанын және тәуелсіздіктен кейін кепілдік берілмейтінін ескере отырып, келісімге қолдау көрсетпеуі керек еді деді. Копланд пен Рамусак екеуі де князьдердің өз мемлекеттерінің құлауына келісуінің себебі, олардың британдықтар тарапынан тасталып қалғандай сезінуі және басқа амалдарының жоқтығынан туындағанын айтады. Ал Ламби сияқты ескі тарихшылар билік ауысқаннан кейін княздік мемлекеттердің тәуелсіздікті сақтап қалуы мүмкін емес екенін және олардың құлауы сөзсіз болғанын мәлімдейді. Сондықтан олар Үндістанға барлық княздік мемлекеттердің бірігуін Үндістан Үкіметі мен лорд Маунтбеттеннің жеңісі деп қарастырады және князьдердің көпшілігінің бірнеше айдың ішінде империяның жүз жылдан астам уақыт бойы бүкіл Үндістанды бір басшылық астына біріктіруге тырысқан жетістігіне қол жеткізгенін құрметтейді.