Кіріспе

Батыс Үндістандағы аудан

Дадра және Нагар-Хавели – Батыс Үндістандағы Дадра және Нагар-Хавели мен Даман және Диу одақтық аумағының құрамындағы аудан. Ол екі жеке географиялық бірліктерден тұрады: Махараштра және Гуджарат штаттарының арасында солтүстік-батысқа қарай орналасқан Нагар-Хавели және Гуджаратпен толығымен қоршалған кішігірім Дадра анклавы. Сильвасса – Дадра және Нагар-Хавелидің әкімшілік орталығы. Қоршаған аймақтардан өзгеше, Дадра және Нагар-Хавели 1783 жылдан 20 ғасырдың ортасына дейін португалдықтардың билігінде болды. 1954 жылы бұл аймақ Үндістанды қолдайтын күштер тарапынан басып алынып, 1961 жылы Үндістанға одақтық аумақ ретінде қосылғанға дейін «Азат Дадра және Нагар-Хавели» де-факто мемлекеті ретінде басқарылды. 2020 жылдың 26 қаңтарында Даман және Диу одақтық аумағымен бірігіп, «Дадра және Нагар-Хавели мен Даман және Диу» жаңа одақтық аумағы құрылды. Содан кейін Дадра және Нагар-Хавели аумағы жаңа одақтық аумақтың үш ауданының бірі – Дадра және Нагар-Хавели ауданы болды.

Португал дәуіріне дейінгі кезең

Дадра мен Нагархавели тарихы аймақтың Коли тайпасының басшыларын раджпут патшаларының жеңісімен басталады. 1262 жылы Раджастханнан келген Раджпут ханзадасы Рам Сингх 8 парганадан (ауылдар тобынан) тұратын қазіргі Дхарампурдың билеушісі болып орнықты және Махарана атағын алды. Нагар-Хавели – Парганалардың бірі болды, оның астанасы Сильвасса қаласы еді. 1360 жылы Рана Дәрімшах өзінің астанасын Нагар-Хавелиден Нагар-Фатехпурға көшірді. Маратха билігінің күшеюімен Шиваджи Махарадж Раманғарды маңызды жер деп санады. Ол аймақты жаулап алды, бірақ 1690 жылы Сомсха Рана оны қайта басып алды. 1739 жылғы 6 мамырдағы Васай шартынан кейін Васай және оның төңірегіндегі жерлер Маратха билігіне қарады. Содан кейін Маратхалар Раманғарды жаулап алды, бірақ билеуші Рамдеоны шарттармен қайта орнатты. Осылайша Маратхалар "чаутай" деп аталатын кіріс жинау құқығын Нагар-Хавели мен тағы екі Парганадан алды. Рамдеоның ұлы Дхарамдео саясатын өзгерткендіктен (ол Маратхалардың бұрынғы шарттарын орындамады), Маратхалар Нагар-Хавелиді және оны қоршаған аймақты жаулап алды.

Португал дәуірі

Португалдарға Нагар-Хавели аймағы 1779 жылдың 10 маусымында, 1772 жылы Маратха теңіз флотының Португалия фрегаты "Santana" келтірген зиянды өтеу ретінде, 17 желтоқсанда жасалған Достық шартының негізінде берілді. Шарты бойынша португалдар Нагар-Хавелидегі 72 ауылдан түсетін табысты жинауға құқылы болды. 1785 жылы португалдар Дадраны сатып алып, оны Португалияның Үндістан мемлекетіне (Estado Português da Índia) қосты. 1818 жылы үшінші англо-маратха соғысында Маратха империясы британдықтардан жеңіліс тапты, нәтижесінде португалдар Дадра мен Нагар-Хавелидің нақты билеушілеріне айналды. Португалдық билік кезінде Дадра мен Нагар-Хавели Даман округінің (Distrito de Damão) құрамына кірді. Екі аумақ 1885 жылға дейін Дарарада, содан кейін Сильвассада орналасқан "Нагар-Хавели" деп аталатын бір консельоны (муниципалитет) құрады. Жергілікті мәселелерді сайланған câmara municipal (муниципалдық кеңес) қадағалады, ал жоғары деңгейдегі мәселелерді Даман округінің әкімі басқарды, ол Нагар-Хавелиде әкімшілік өкіл арқылы өкілдік етті. Нагар-Хавели консельхосы келесі фрегезияларға (азаматтық приходтарға) бөлінді: Сильвасса, Нороли, Дадра, Квелалуним, Ранда, Дарара, Кадоли, Каноэль, Кархонде және Синдоним. Португалдық оккупация 1954 жылға дейін жалғасты, содан кейін Дадра мен Нагар-Хавелиді Үндістан Одағының жақтастары азат етті. Бұл 1954 жылы, шамамен екі ғасырлық колониялық биліктен кейін, Үндістан Одағымен бірігу арқылы колониялық империядан бөлінген алғашқы аумақ болды.

Португалия билігінің соңы

1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Дадра мен Нагар-Хавели тұрғындары, Гоандардың Біріккен майданы (UFG), Ұлттық бостандық қозғалысы ұйымы (NMLO) және Азад Гомантак Даль сияқты ұйымдардың еріктілерінің көмегімен 1954 жылы Дадра мен Нагар-Хавели аумақтарын португалдық Үндістаннан басып алды. Уақыт өте келе Үндістанның тәуелсіздік күресі күш алды. 1946 жылы 18 маусымда Рама Манохар Лохия Гоада тұтқындалды. Бұл Гоадағы тәуелсіздік күресінің бастауы болды. Ол Үндістанға жер аударылды. 1947 жылы 15 тамызда Үндістан британдық үкімден тәуелсіздік алды, бірақ португал және басқа еуропалық колониялар бірден қосылмады. Гоадағы күрес көп жылдар бойы жалғасты. Атмарам Нарсинх Кармалкар, Панажидегі (Гоадағы) Банко Колониалдық (Португалия банкі) (сол кезде Панжим деп аталған) офицері, ол көпшілікке Аппасахеб Кармалкар ретінде танымал болды, Гоадағы азаттық күресіне тікелей қатысты. Ол банк қызметінен босатылып, соңынан Гоаны азат ету үшін күреске кірісті. Уақыт өте келе, ол Гоаны азат ету үшін ДНХ-ны азат етудің маңызды екенін түсінді. Кармалкар Вапиге жетіп, Дадрадан келген Жаянтибхаи Десаймен кездесті. Сондай-ақ, ол Сильвассадан Бхикубхай Пандиямен және Ванмали Бхавсармен кездесті. Вишванат Лаванде, Даттатрея Дешпанде, Прабакар Синар және басқалардың басшылығымен Азад Гомантак Дал, Шамрау Парулекар мен Годаварибай Парулекардың басшылығымен Коммунистік партия және Фрэнсис Массеренхас, Дж. М. Д’Соуза, Ваман Десай және басқалардың басшылығымен Гоандардың Біріккен майданы да ДНХ-ны азат етуге тырысты. 1954 жылы 18 маусымда көптеген көшбасшылар Лавачада кездесті. Лавача мен Вапи – үнді жерлері. Бұл жерлердің орналасу реті (шығыстан батысқа қарай) – Нагар-Хавели, Лавача, Дадра, Вапи және Даман (теңіз жағалауы). Сондықтан португалдық офицерлерге Н.Х., Дадра және Даман арасында саяхаттау үшін Лавача мен Вапи үнді аумақтары арқылы өтуге рұқсат қағазы қажет болды. 1954 жылдың 22 шілдесінде Франсис Массеренхас пен Ваман Десайдың басшылығымен Гоандардың Біріккен майданының 15 еріктісі Дадра аумағына жасырын кіріп, полиция бөлімшесіне жетті. Полиция бөлімшесінде тек үш адам болды. Біреуіне еріктілердің бірі пышақпен шабуыл жасады, ал қалған екеуін басып алды. Үш түсті ту көтеріліп, Үндістанның ұлттық әнұраны орындалды. Дадра "Дадраның бос аймағы" деп жарияланды. 28 шілде күні түнде Азад Гомантак Далының 30-35 еріктісі Қарамелден Наролиге өзендерді жүзіп өтіп келді. Бұл аймақта маусымнан қыркүйекке дейін жаңбырлы маусым болады, және өзендер осы маусымда көбінесе тасып кетеді. Даман-Ганга өзені тасып, Наролиге көмекке ешкім жетпеді. Сондықтан Наролиге бару үшін осы күнді таңдады. Тек алты полиция қызметкері болды. Еріктілер мен ауыл тұрғындары полиция бөлімшесіне барып, оларға берілуді немесе өлімге қарсы тұруды талап етті. Олар бірден берілді. Португалияның Наролидегі үкімшілігі аяқталды. Үндістан аумағындағы арнайы резервтік полиция араласпады. Д. Нагарвала, Үндістан территориясындағы арнайы резервтік полицияның бас инспекторы, ДНХ-ға кірмей-ақ, Дадра мен Нагар-Хавели әкімшісінің капитаны Фидальгодан азат етушілер оларды өлтірместен бұрын өзінің жартылай әскери күштерімен бірге Үндістан әскерлеріне берілуін сұрады. Сильвассада орналасқан 50 полиция қызметкері мен бес азаматтық офицерді қалдырып, капитан Фидальго Рахоли, Даппада және Ханвел арқылы Удваға қашып, 11 тамызда СРП-ға берілді. Кейін оларға Гоаға баруға рұқсат берілді. Осы аралықта бірнеше қауесет тарады, Сильвассадағы офицерлер де шатасып қалды. 1 тамызда азат етушілер жағдайды пайдаланып, Дадра мен Наролиден шығып, Пипарияны азат етті. Бес полиция қызметкері қарсылық көрсетпей берілді. Түнде еріктілер үш топқа бөлініп, Сильвассадағы полиция бөлімшесіне жетті. Сильвассадағы полиция бөлімшесі құм қаптарымен қоршалған. Үш жақта үш полиция қызметкері күзеттеп тұрды. Васант Бадве, Вишну Бхопле және Шантарам Вайдя күтпеген жерден арт жағынан шабуыл жасап, оларды жеңіп алды. Басқа полиция қызметкерлері де басқа еріктілерді көрген соң қарсылық көрсетпей берілді. Еріктілер полиция бөлімшесінде түн бойы ояқ болды. 1954 жылдың 2 тамызында ертеңгісін азат етушілер Сильвасса қаласына келді, және қала португалдықтардан азат болғанын көрді. Дадра мен Нагар-Хавелидің азат етуі аяқталды. Ең үлкен ұлтшыл Сеньор Луис де Гама Үндістанның ұлттық туын көтеріп, Дадра мен Нагар-Хавелидің азат етілгенін жариялады және Үндістанның ұлттық әнұраны орындалды.

Дадра мен Нагархавелиді азат ету

1954 жылдан 1961 жылға дейін Дадра және Нагар-Хавели «Еркін Дадра және Нагар-Хавели» деп белгілі де-факто мемлекет ретінде өмір сүрді. Оны «Еркін Дадра және Нагар-Хавелидің Жоғарғы Панчаяты» атты орган басқарды, Үндістан үкіметі әкімшілік көмек көрсетті. Де-факто тәуелсіздікке ие болғанына қарамастан, Дадра және Нагар-Хавели халықаралық жазылымда (мысалы, Халықаралық сот арқылы) португалдық колония ретінде танылды.

Үндістанға кірігу

1961 жылы Үндістан Гоа, Даман және Диуға шабуылға дайындық жүргізіп жатқанда, Үндістан әкімшілік қызметінің офицері К. Г. Бадлани бір күнге Дадра мен Нагар-Хавелидің премьер-министрі болып тағайындалды. Мемлекет басшысы ретінде ол Үндістанның премьер-министрі Джавахарлал Нерумен келісімге қол қойып, Дадра мен Нагар-Хавелиді Үндістан Республикасымен ресми түрде біріктірді. 1961 жылдың 11 тамызында Үндістан Конституциясының Оныншы түзетуі қабылданды, ол Дадра мен Нагар-Хавелиді одақтық аумақ ретінде қосуды қамтамасыз етті. 1974 жылдың 31 желтоқсанында Үндістан мен Португалия арасында Гоа, Даман, Диу, Дадра және Нагар-Хавелиде Үндістанның егемендігін мойындау туралы шартқа қол қойылды. 2019 жылдың желтоқсан айында Үндістан Парламенті 2020 жылдың 26 қаңтарында Дадра мен Нагар-Хавелиді жақын орналасқан Даман және Диу одақтық аумағымен біріктіріп, Дадра мен Нагар-Хавели және Даман мен Диу деп аталатын бірыңғай одақтық аумақ құру туралы заң қабылдады. Дадра және Нагар-Хавели жаңа одақтық аумақтың үш ауданының бірі болады.

География

Дадра және Нагархавели аймағының ауданы таралып орналасқан, халық тығыздығы – . Солтүстікте Гужарат пен оңтүстікте Махараштра арасында құрлықта орналасқанмен, Үндістанның батыс жағалауына жақын (20°0′ – 20°25′ солтүстік ендік және 72°50′ – 73°15′ шығыс бойлық аралығында), Араб теңізіне Гуджараттағы Вапи қаласы арқылы жетуге болады. Дадра және Нагархавели екі бөлек географиялық бірліктерден тұрады. Үлкен бөлігі – Нагархавели – жағалаудағы Даман қаласынан өзен бойымен жоғары қарай орналасқан, оның ортасында Гуджаратпен шекаралас Мадхубан суқоймасы орналасқан. Дадраның кіші анклавы солтүстік-батысқа қарай аз ғана қашықтықта жатыр. Дадра және Нагархавели Даман-Ганга өзенінің толқынды суайдынының ортасында орналасқан, бұл өзен Нагархавели арқылы ағып өтеді және кейін Дадраның қысқа оңтүстік шекарасын құрайды. Дадра және Сильвасса қалалары өзеннің солтүстік жағалауында орналасқан. Батыс Гат таулары шығысқа қарай көтеріледі, ал таулардың етегі ауданның шығыс бөлігін алып жатыр. Дадра және Нагархавели батыста, солтүстікте және шығыста Гуджараттың Валсад ауданымен, оңтүстікте және оңтүстік-шығыста Махараштраның Тане ауданымен (Тане ауданы бөлінгеннен кейін, қазір жаңа құрылған Палгар ауданымен) шектеседі. Магвал – Сильвассаның оңтүстігінде, Нагархавели ішінде орналасқан Гуджарат штатына қарасты шағын анклавты ауыл. Ең жақын теміржол станциялары – Мумбай-Дели бағытындағы (Батыс теміржолы) Гуджараттағы Бхилад және Вапи. Бхилад Сильвассадан батысқа қарай 14 км, ал Вапи – солтүстік-батысқа қарай 18 км қашықтықта орналасқан. Мумбай Сильвассадан шамамен 180 км қашықтықта, ал Сурат қаласы – 140 км қашықтықта жатыр. Мумбай және Сурат қалаларындағы әуежайлар ең жақын орналасқан.

Климат

Дадра мен Нагархавелидің климаты осы типке тән. Жағалауға жақын болғандықтан, сирек қоныстанған шығыс бөліктерін қоспағанда, барлық аймақтарда Үнді мұхитының солтүстігіндегі теңіз климаты байқалады. Жаздар ыстық болады, мамыр айында температура 39°C-қа дейін жетеді, ал жаздың соңына қарай ылғалдылық артады. Муссон маусым айында басталып, қыркүйекке дейін созылады. Жаңбыр оңтүстік-батыс муссондық желдермен келеді. Бұл Черрапунжи деп аталады, ол Тар шөлінен басқа Батыс Үндістанның көп бөлігін қамтиды және жылдық жауын-шашынның басым бөлігін – 200-250 см құрайды. Қыста температура 14°C-тан 30°C-қа дейін өзгереді, бұл көрсеткіштер муссон сияқты тұрақты болып келеді және осы диапазоннан айтарлықтай ауытқулар байқалмайды.

Нагархавели қаласы

Сильвасса – Сильвасса қаласы мен 68 басқа ауылды құрайтын Нагар-Хавели талукасының орталығы.

Экономика

Дадра және Нагар-Хавелидің 2004 жылғы жалпы ішкі өнімі ағымдағы бағалар бойынша 218 миллион АҚШ долларына бағаланған. 2009 жылы номиналды ЖІӨ 360 миллион долларға дейін өсті, ал жан басына шаққандағы ЖІӨ 1050 долларды құрады. ДНХ экономикасы ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, орман шаруашылығы, мал шаруашылығы және туризм сияқты бес маңызды салаға тіреледі.

Касталар

Бұл аумақта басымдық құратын касталар – раджпуттар, ахирлер, чамарлар, махарлар және оларға жақын касталар.