Кіріспе

Ірі округтік қала ("Große Kreisstadt") – бірнеше неміс мемлекеттерінің қауымдастық заңдарында (Gemeindeordnung) қолданылатын термин. Кейбір федералды штаттарда бұл термин ауданға қарасты қала үшін, басқа муниципалитеттермен салыстырғанда қосымша өкілеттіктерге ие, тәуелсіз қаладан өзгеше арнайы құқықтық мәртебе ретінде қолданылады. Бұл мәртебе штат үкіметінің шешімімен беріледі.

Әкімшілік ережелер

Термин ресми түрде қолданылады және сілтеме жасалады. Германияның әртүрлі федералды жерлерінде (Bundesländer) қаланың осы мәртебеге қашан ие бола алатыны туралы әртүрлі заңдар мен әкімшілік ережелер бар, бірақ олар өте көп емес айырмашылықтарға ие. Гроссе Крейсштадттың әкімі әдетте Oberbürgermeister (Лорд-мэр) атағын алып жүреді. Қазіргі уақытта кейбір жерлерде реформалар талқылануда. Бұл реформалардың басты мақсаты ережелерді біркелкі ету емес, керісінше, аудандық қалалардың аймақтық ерекшелікті сақтаудағы маңыздылығын күшейту көзделуде. Германиядағы федералды жерлердің әкімшілік ережелері өте ұқсас болғандықтан, оларды мысалы, АҚШ штаттарымен әрқашан салыстыруға болады.

Баден-Вюртемберг, Бавария және Саксониядағы Große Kreisstädte

Аудандық муниципалитеттер Große Kreisstadt мәртебесіне үміттене алады, ол мемлекеттік ішкі істер министрлігінің жарлығымен беріледі. Ауданның белгілі бір өкілеттік функцияларын өз мойнына алған муниципалдық билік органдары, өздеріне жүктелген жауапкершілікті орындай алатынын қамтамасыз етуі керек. Баден-Вюртемберг штатында бұл мәртебеге қол жеткізу үшін кемінде 20 000 адам қажет. Баварияда – 30 000 тұрғын, ал Саксонияда ең төменгі халық саны 17 500 (2008 жылға дейін – 20 000 адам). Көбінесе, өтініш қабылданады. Große Kreisstadt мәртебесі алғаш рет 1956 жылғы 1 сәуірде Баден-Вюртемберг қауымдастық ережесінде (Gemeindeordnung) енгізілді, содан кейін Баварияда 1972 жылғы әкімшілік реформа барысында халық санына қарамастан 23 бұрынғы тәуелсіз қалаға берілді. Ең кішкентай Große Kreisstadt – Ротенбург об дер Таубер қаласы, онда шамамен 10 900 тұрғын тұрады. Келесі мәртебе берулер үшін кемінде 30 000 адам болуы керек, алайда 1998 жылы Баварияның заңнамасымен тарихи императорлық қалалар Динкельсбюль мен Донауверт көтерілді, бірақ олар қажетті тұрғындар санына жете алмады. Қазіргі таңда Баден-Вюртембергте 93, Баварияда 29, ал Саксонияда 50 Große Kreisstadt бар.

Басқа штаттардағы салыстырмалы қалалар

Кейбір неміс штаттарында басқа терминдер қолданылады, мысалы, Төменгі Саксониядағы Große selbständige Stadt, 1970 жылдардағы әкімшілік реформа барысында заңмен Цель, Куксхавен, Гослар, Хамельн, Хилдесхайм, Линген және Люнебург қалаларына берілді. 30 000-нан астам халқы бар округтік муниципалитеттер Selbständige Gemeinde мәртебесін алады, ал 20 000-нан астам тұрғыны бар аумақтық органдар Төменгі Саксонияның мемлекеттік үкіметіне мәртебе беру үшін өтініш бере алады. Бранденбург, Солтүстік Рейн-Вестфалия және Рейнланд-Пфальц штаттарында Große kreisangehörige Stadt мәртебесін мемлекеттік үкімет белгілі бір халқы бар муниципалитеттерге береді (Бранденбург: 35 000; Солтүстік Рейн-Вестфалия: 60 000; Рейнланд-Пфальц: 25 000). Бранденбург пен Солтүстік Рейн-Вестфалияда 25 000-нан астам халқы бар Mittlere kreisangehörige Städte де бар. Тюрингияда тиісті әкімшілік және қаржылық параметрлерді қамтамасыз ететін ауданға қарасты жергілікті билік мәртебе алуға өтініш бере алады. 2005 жылы Шлезвиг-Гольштейн үкіметі Сегеберг ауданындағы Нордерштедтті (Гамбург қалалық агломерациясының бір бөлігі) Große kreisangehörige Stadt деп жариялады. Саарда Санк Ингберт және Вёльклинген қалалары аудандық Mittelstadt-тың ұқсас мәртебесіне ие. Гессенде 50 000-нан астам халқы бар жеті қала Sonderstatusstadt мәртебесін алды: Бад-Хомбург-во-дер-Хойге, Фулда, Гиссен, Ханау, Марбург, Рюссельсхайм және Ветцлар. Саксония-Анхальтта Große Kreisstädte жоқ, оның орнына жергілікті басқарудың әртүрлі деңгейлері кең ауқымды қызметтерді біртекті түрде ұсынады.