Кіріспе

Америкалық тарихшы (1912–2009)

Кеннет Милтон Стамп (12 шілде 1912 – 10 шілде 2009), Берклидегі Калифорния университетінің Александр Ф. және Мей Т. Моррисон атындағы тарих профессоры (1946–1983), құлдық, Америка Азамат соғысы және Қайта құру тарихындағы көрнекті тарихшы. Ол Гарвард және Колгейт университеттерінде арнайы шақырылған профессор, Лондон университетінде Комонвелл лекторы, Мюнхен университетінде Фулбрайт лекторы және Оксфорд университетінде Хармсворт кафедрасын иеленді. 1989 жылы ол Америка тарихшылар қауымдастығының ғылыми еңбектері үшін марапатталды. 1993 жылы Геттисбург колледжінің Азамат соғысы институты ұсынған өмірлік жетістіктері үшін Линкольн сыйлығына ие болды.

Өмір және мансап

Стамп 1912 жылы Висконсин штатының Милуоки қаласында туған; оның ата-анасы неміс протестанттарының ұрпағынан шыққан. Оның анасы баптист дінінде болған және алкогольді ішуге тыйым салған, сондай-ақ сенбі күнін қатаң сақтаған; әкесі ескі неміс салты бойынша қатал тәртіпті адам еді. Оның отбасы Ұлы депрессия кезеңін қиындықпен өткерді, "ақша жетіспеді", бірақ Стамп жас кезінде түрлі шағын жұмыстар істеп, алдымен Милуоки мемлекеттік мұғалімдер колледжінде, содан кейін Висконсин университетінде (Мэдисон қаласы) оқу ақысын төлеуге жеткілікті ақша жинады. Ол 1935 және 1936 жылдары сәйкесінше бакалавр және магистр дәрежелерін алды. Оның оқуына Чарльз А. Бард (АҚШ Конституциясының экономикалық интерпретациясының авторы) және Уильям Б. Гесселтин (интеллектуалдық тарих туралы "қабырғаға киіз жабумен тең" деген фразаны қолданғандығымен танымал) әсер етті. Гесселтин Стамптың диссертациясын жетекшілік етті; Стамп оны сол кезде "жаман адам" деп есіне алды, бірақ екеуі 1942 жылы Стамптың докторлық диссертациясын аяқтағанға дейін табысты жұмыс істеді. Одан кейін ол 1942–1946 жылдары Арканзас университетінде және Мэриленд университетінде (Колледж Парк) қысқа мерзімге жұмыс істеді, содан кейін Берклидегі факультетке қосылды. Оның оқытушылық тәжірибесі 37 жылға созылды; 2006 жылы Стамп он жылдық қарым-қатынасын тойлады. Висконсин университетінде оқыған кезінде Стамп Тета Си студенттік ұйымының мүшесі болды. Ол 2009 жылдың 10 шілдесінде Калифорния штатының Окленд қаласында 96 жасында қайтыс болды.

Өзгеше мекеме

Өзінің алғашқы маңызды кітабында, "Ерекше институт: Соғысқа дейінгі Оңтүстіктегі құлдық" (1956) Стампп, құлдықты негізінен игі және әкелік институт ретінде сипаттап, Оңтүстіктегі нәсілдік келісімді нығайтқан Ульрих Филлипс сияқты тарихшылардың пікірлеріне қарсы шықты. Стампп, керісінше, африкалық американдықтар құлдыққа белсенді түрде қарсылық көрсеткенін, оны тек қарулы көтерілістер арқылы ғана емес, сонымен қатар жұмысты баяулату, құралдарды бүлдіру, қожайындарынан ұрлау және басқа да алуан түрлі жолдармен жасағанын мәлімдеді. Ұзақ ғылыми еңбек жолында Стампп азамат соғысының түпкі себебі құлдыққа қатысты моральдық тартыс екенін, федералды үкімет пен штаттар арасындағы экономикалық немесе саяси қатынастар емес екенін тұрақты түрде айтты. Кейінірек басқа тарихшылар кітаптағы кейбір тұжырымдарды нақтылады, бірақ "Ерекше институт" АҚШ құлдығын зерттеудегі маңызды еңбек болып қала береді.

Дуннинг мектебінің сын-пікірлері

Оның келесі зерттеуі, "Қайта құру дәуірі" (1865-1877), Уильям А. Дуннинг (1857-1922) және оның ізбасарлары мектебінің тарапқан оқиғасының ғылыми негізін қайта қарады. Осы тұжырымда Оңтүстік аяусыз жеңіліске ұшырап, "толық жеңілген күйде, жері тоналып, қоғамы түгелдей аударылған аяусыз, кекшіл жаулап алушының алдында тізе бүгіп отыр" деп суреттеледі. Дуннингтің пікірінше, Солтүстіктің ең ірі қатесі – Оңтүстік үкіметтерінің билігін "білімсіз, жартылай өркениетті бұрынғы құлдарға" өткізу болды. Дуннингтің тұжырымын жүйелі түрде жоққа шығару мақсатында Стамп көптеген екіншілік дереккөздерді жинады. Ол жеткілікті біріншілік материалды пайдаланбағаны үшін сынға ілікті. Стамптың жауабын кейбір тарихшылар Солтүстікке көзқарасынан туындаған рационалдау деп қарады: ол Солтүстіктің Қайта құру толық аяқталмай тұрып, одан бас тартқанын мойындаса да, 14-ші және 15-ші түзетулер қабылданғандықтан Қайта құру сәтті аяқталды деп мәлімдеді; оны "тоғызыншы ғасырдың романтикалық реформаторларының соңғы үлкен жорығы" деп бағалады. Алайда, басқа тарихшылар үшін Стамптың бағасы "салмақты, ойлы және әділ" болып естілді.