Кіріспе
Жұмыс істеп тұрған кәсіпорын – қаржылық міндеттемелерін олар мерзімі жеткенде орындай алатынына сенімділік білдірілетін кәсіпорынды сипаттайтын есептік термин. Ол, көрінетін болашақта, әдетте кем дегенде келесі 12 ай немесе белгіленген есептік кезең (екі кезеңнің ұзынырақсы) ішінде тарату қаупісіз қызмет етеді. Кәсіпорынның жұмысын жалғастыру туралы болжам, оның кем дегенде келесі жылға дейін қызметін жалғастыру ниетінің негізгі декларациясын білдіреді, бұл IFRS тұжырымдамалық аясын қамтитын қаржылық есептілікті дайындау үшін маңызды алғышарт болып табылады. Осылайша, жұмысты жалғастыру туралы декларация, кәсіпорынның таратуға немесе қызмет көлемін айтарлықтай қысқартуға ниеті не қажеттілігі жоқ екенін көрсетеді. Кәсіпорынның жұмысын жалғастыруы қаржылық есептіліктің негізі ретінде қарастырылады, егер оның таратылуы алдағы уақытта болмаса. Осы болжам бойынша қаржылық есептілікті дайындау, әдетте, жұмыс істеп тұрған кәсіпорынға сәйкес есептеудің қағидасы деп аталады. Егер кәсіпорынның таратылуы жақын болса, онда қаржылық есептілік тарату негізінде дайындалады (Қаржылық есеп стандарттары жөніндегі кеңес, 2014).
A going concern is an accounting term for a business that is assumed will meet its financial obligations when they become due. It functions without the threat of liquidation for the foreseeable future, which is usually regarded as at least the next 12 months or the specified accounting period (the longer of the two). The presumption of going concern for the business implies the basic declaration of intention to keep operating its activities at least for the next year, which is a basic assumption for preparing financial statements that comprehend the conceptual framework of the IFRS. Hence, a declaration of going concern means that the business has neither the intention nor the need to liquidate or to materially curtail the scale of its operations. Continuation of an entity as a going concern is presumed as the basis for financial reporting unless and until the entity's liquidation becomes imminent. Preparation of financial statements under this presumption is commonly referred to as the going concern basis of accounting. If and when an entity's liquidation becomes imminent, financial statements are prepared under the liquidation basis of accounting (Financial Accounting Standards Board, 2014).
Есепке алу
"Жалғасу" қағидаты компанияға алдын ала төленген шығындардың бір бөлігін келешек есептік кезеңдерге ауыстыруға мүмкіндік береді. Жалғасып тұрған кәсіпорын туралы болжам – қаржылық есептілікті дайындаудың негізгі болжамы болып табылады. Кәсіпорынның қызметін жалғастыру туралы болжам бойынша, кәсіпорын әдеттегідей, болашақта тарату, сауда-саттық қызметін тоқтату немесе заңдар мен ережелерге сәйкес кредиторлардан қорғану ниетімен немесе қажеттілігімен емес, бизнесті жалғастыру ретінде қарастырылады. Осыған сәйкес, егер кәсіпорынның жағдайына байланысты жалғасып тұрған кәсіпорын туралы болжам орынсыз болса, активтер мен міндеттемелер кәсіпорынның өзінің активтерін сатуға, міндеттемелерін өтеуге және қажет болған жағдайда, қалыпты бизнес процесінде қайта қаржыландыруға қабілеттілігіне негізделіп есепке алынады. Маңызды қарсы ақпарат болмаса, кәсіпорынның жұмыс істеп тұрғаны деп есептеледі. Мұндай қарсы ақпараттың мысалы – кәсіпорынның активтерді сату немесе қарызды қайта құрылымдаусыз өзінің міндеттемелерін орындауға қабілетсіздігі. Егер бұл жағдай болмаса, кәсіпорын негізінен операцияларын тоқтату және активтерді басқа тарапқа қайта сату ниетімен активтерді сатып алатын болады. Егер есепші бір кәсіпорынның жалғасып тұруы мүмкін емес деп есептесе, онда бұл оның активтерінің құнсыздануы мәселесін тудырады, бұл олардың баланстық құнын олардың тарату құнына дейін төмендетуді және/немесе кәсіпорынның жақын арада жабылуына байланысты туындайтын міндеттемелерді (бұл басқа жағдайда туындамауы мүмкін) тануды талап етуі мүмкін. Осылайша, жалғасып тұрған кәсіпорын деп есептелетін кәсіпорынның құны оның тарату құнынан жоғары, өйткені жалғасып тұрған кәсіпорын әлеуетті түрде пайда табуды жалғастыра алады. Кәсіпорынның жалғасып тұру тұжырымдамасы жалпы қабылданған есеп беру принциптерінде нақты анықталмаған, сондықтан оны кәсіпорынның қашан есеп беруі керектігіне қатысты көптеген түсіндірулерге жатады. Алайда, жалпы қабылданған аудит стандарттары (GAAS) аудиторға ұйымның жалғасып тұру қабілетін қарастыру туралы нұсқау береді. Аудитор ұйымның қаржылық есептілігі тексерілетін күннен кейін кемінде бір жыл бойы жалғасып тұру қабілетін бағалайды (егер аудитор осындай ұзартылған мерзімді маңызды деп санаса, одан ұзақ мерзімді қарастыруға болады). Аудитор операциялық нәтижелердегі теріс тенденциялар, несие бойынша төлемдерді өтеусіз қалдыру, жеткізушілерден саудалық несиеден бас тарту, экономикалық тұрғыдан тиімсіз ұзақ мерзімді міндеттемелер және сот ісін қарастырады, егер кәсіпорынның жалғасып тұру қабілеті туралы маңызды күмән болса. Егер солай болса, аудитор аудиторлық есепте ұйымның жалғасып тұру қабілетіне қатысты белгісіздікке назар аударуы тиіс. Керісінше, кәсіпорынның жалғасу болжамын орынсыз пайдалану аудитордың қаржылық есептілікке жағымсыз пікір білдіруіне себеп болуы мүмкін. Осы нұсқаулық директорларға, аудит комитеттеріне және қаржылық командаларға қаржылық есептілікті дайындау үшін және теңдестірілген, пропорционалды және түсінікті ақпаратты жариялау үшін жалғасу негізін қабылдаудың орындылығын анықтауға көмектесетін құрылымды ұсынады. Аудиторлық практика жөніндегі кеңес аудиторлардың жұмысын бақылау үшін жеке стандарттар мен нұсқаулар шығарды.
Қорытынды
Жалғасып тұру болжамы бойынша, кәсіпорын көрінетін болашақта қызметін жалғастырып тұрады деп есептеледі. Жалпы мақсаттағы қаржылық есептіліктер жалғасып тұру негізінде дайындалады, егер басшылық кәсіпорынды таратуға немесе қызметін тоқтатуға ниеттенбесе немесе басқа да нақты мүмкіндік болмаса. Арнайы мақсаттағы қаржылық есептіліктер жалғасып тұру негізі маңызды болатын қаржылық есептілік аясы бойынша дайындалуы мүмкін, ал жоқ болуы да мүмкін (мысалы, кейбір юрисдикцияларда салық негізінде дайындалған қаржылық есептіліктер үшін жалғасып тұру негізі маңызды емес). Жалғасып тұру болжамын қолдану орынды болған жағдайда, активтер мен міндеттемелер кәсіпорынның активтерін жүзеге асыра алуына және міндеттемелерін қалыпты шаруашылық қызметінің барысында орындауға болатынына негізделе отырып есепке алынады.
Тәуекелдерді басқаруда қолдану
Егер мемлекеттік немесе жеке компания аудиторларының оның қызметін жалғастыру қабілетіне күмәндануы туралы хабарласа, инвесторлар оны тәуекелдің жоғарылауының белгісі ретінде қарастыруы мүмкін, бірақ аудиторлық есептегі маңызды мәселе туралы қосымша мәліметтер компанияның банкротқа жақын екенін міндетті түрде білдірмейді. Дегенмен, кейбір қор басқарушылары өз қорларын тиісті тәуекел деңгейінде ұстау үшін акцияларды сатуға міндетті болуы мүмкін. Жағымсыз бағалау банк несие шартының бұзылуына немесе борыш рейтингін берумен айналысатын фирманың компанияның борышына берілген рейтингті төмендетуіне, қолдағы борыштың құнын арттыруға және/немесе компанияның қосымша борыштық қаржыландыру алуына кедергі келтіруі мүмкін. Аудиторлардың осындай алаңдаушылықтарға жауап ретінде, 1970 жылдары Американың сертификатталған бухгалтерлер институтының Коэн комиссиясы аудитордың кәсіпорынның қызметін жалғастыру қабілетіне қатысты күмәндануын білдіруі "өзін-өзі орындайтын болжамға" ұласатынын тұжырымдады. Аудитордың компанияның жалғасу қабілетіне қатысты күмәндануын білдіруі оның сәтсіздігіне әкелуі мүмкін. Кәсіпорындар қиын жағдайға түскен кезде бизнес кеңесшілерімен де, аудиторларымен де байланыста болуы керек. Коммуникация кеңесшілер мен аудиторларға қажет болған жағдайда көмектесуге мүмкіндік береді. Олар бизнеске басқа да ішкі бақылаулармен қатар, ішкі тәуекелдерді басқаруды қарап шығуға көмектеседі.