Кіріспе

Шерлок Холмс әңгімелерінде еске алынатын көркем кітап. "Биномдық теорема туралы зерттеме" – Артур Конан Дойлдің туындыларында детектив Шерлок Холмстің қылмыстық гений және басты жауы болып табылатын жас профессор Джеймс Мориартидің математикалық көркем еңбегі. Зерттеменің нақты атауы әңгімелерде ешқашан айтылмайды; Холмс оны жай ғана "Биномдық теоремаға арналған зерттеме" деп атайды. Бұл зерттеме 1893 жылғы "Соңғы мәселе" деген қысқа әңгімеде еске алынады, онда Холмс профессор Мориарти туралы былай дейді:

Мориарти – ғалым ретінде де, қылмыстық гений ретінде де жан-жақты білімді болған. Ол зерттемемен қатар "Астероидтың динамикасы" атты кітап жазды, онда соншалықты күрделі математикалық мәліметтер бар екен, оны ешкім түсініп, бағалай алмады. Бұл математиканың биномдық теоремадан өзге саласы, Мориартидің тамаша зиялылық қабілетін көрсетеді.

Қарап шығу және талқылау

Дойл өзінің еңбектерінде трактаттың мазмұнын ешқашан сипаттамайды. Бірақ бұл адамдарды оның қандай мазмұнда болуы мүмкін екендігі туралы болжам жасаудан тоқтатып қоймады. Математик Харольд Дэвис "The Summation of Series" кітабында кейбір биномдық теңдіктерін Мориартиге жатқызады. Бұл мәселелер одан әрі зерттеулерде кеңейтіліп, трактатты стандартты математикалық әдебиетпен байланыстырды. Мазмұнның ресми емес сипаттамалары да бар. Мысалы, 1955 жылы ғылыми-фантастика жазушысы Пол Андерсон "Бейкер-стрит журналында" осы трактат туралы жазды. Трактат кейде ғылыми мақаланың нақты емес мысалына сілтеме жасау қажет болғанда қолданылады. Криптографиялық мақалаларда криптожүйенің пайдаланушылары мен шабуылдаушыларына олардың рөлдерін көрсететін есімдер беріледі. Мысалы, "Ева" көбінесе тыңшы болып, әңгімеге құлақ естіп отырады. Зұлым шабуылдаушылар әдетте "Мэллори" деп аталады, бірақ кем дегенде бір криптографиялық мақалада зұлым шабуылдаушы "Мориарти" болып келеді. Дегенмен, Мориарти атымен нақты ғалымдар бар, сондықтан мақала шатасуды болдырмау үшін гипотетикалық шабуылдаушыны "Биномдық теорема туралы трактаттың авторы" деп атады.

Басқа сілтемелер

1974 жылы Николас Мейердің "Жеті пайыздық шешім" атты Холмс пастишісінде Мориарти Уотсонмен сөйлескенде биномдық теорема туралы еңбек жазғанын жоққа шығарып, былай дейді: "Мүлдем жоқ. Осы кезде биномдық теорема туралы жаңа айтарлық нәрсе кімде бар? Қалай болғанда да, мен ол кісі емеспін." Осы романның өзінде Мориарти ешқандай зұлым гений емес, ол Холмс фантазиясындағы құбыжыққа айналған қарапайым математика пәнінің мұғалімі, себебі ол Холмс бала кезінде бастан өткерген кейбір ауыр оқиғаларға қатысы бар еді.