Кіріспе

Римдегі Санта-Мария-дель-Пополо базиликасының бүйірлік шапкіші Сераси шапкіші немесе Успеніе шапкіші – Римдегі Санта-Мария-дель-Пополо базиликасының сол қанатындағы бүйірлік шапкіштердің бірі. Онда итальян барокко өнерінің ең маңызды шеберлері Микеланджело Меризи да Караваджо және Аннибале Караччидің 1600-1601 жылдар аралығында салған маңызды суреттері орналасқан.

Алдын ала: Фоскари шіркеуі

Қазіргі ғимарат тұрған жерде бұрын Мәриямға арналған тағы бір жерлеу шіркеуі болған. Оны Венеция кардиналы Пьетро Фоскари салған. Иоганн Бурхард күнделігінде кардиналдың 1485 жылғы 11 тамызда қайтыс болғанын жазды. "Оның денесі қалаға жеткізіліп, өзі үшін салған Санта-Мария-дель-Пополо шіркеуіне жерленді", - деп жазады Бурхард. Бұл құрылыс, әрине, 1472 жылы басталған Папа Сикст IV-нің базиликаны толық қайта жаңартуымен байланысты. Венеция кардиналы Рим сарайында және итальян саясатында ықпалды тұлға болған. Оның Папаның сүйікті шіркеуінде, сол жақ трансептте өте маңызды орынға шіркеу салғаны табиғи көрінеді. Құрылыс 1476 жылы басталған болуы мүмкін. Шіркеудің жабылуы 15 ғасырлық паптік шіркеу аркасының тереңдігімен бірдей борышпен жабылған. Қамқоршының өсиетіне сәйкес, оның денесін сақтауға арналған саркофаг ғимараттың ортасына қойылған. Ерекше орналасуы мен жақсы көрінуіне байланысты саркофагтың барлық төрт жағы да әсемделіп безендірілген. Бұл орналасу базиликадағы флоренциялық қабырға қабірлерінен ерекшеленеді. Бұл Поллаюолоның Папа Сикст IV-нің қабірінен немесе тіпті 15 ғасырлық Сиена қаласындағы басқа мүсіндік туындылардан үлгі алған болуы мүмкін. Бұл қабірлік ескерткіш – бұрынғы шіркеудің жалғыз қалған мұрасы. Қазір ол Коста шіркеуінің оң қанатында орналасқан. Бронзадан жасалған гизант мүсіні Сиеналық Джованни ди Стефаноға тиесілі, ол Веккиеттаның ізбасары және Кардинал Пьетро Фоскаридің мұрагерлерінің тапсырысымен бетін жасау үшін жерлеу маскасын пайдаланған.

Тиберио Серасидің шіркеуі

Шәжіреге қамқорлық құқығын 1600 жылдың 8 шілдесінде Папа Климент VIII-нің бас қазынашысы Монсеньор Тиберио Сераси сатып алды. Ол шіркеуді августиндік монахтардан сатып алып, оны "өз қалауынша" қайта тұрғызып, әшекейлеуге рұқсат алды. Ғимаратты Карло Мадерно қайта құрыды, ол 1601 жылдың 2 мамырындағы Сераси өсиетінің қосымшасында әлі аяқталмаған шіркеудің сәулетшісі ретінде аталды. Қыркүйек айында Сераси Караваджоны қабырғаларға екі панно бояуға шақырды; ал алтарьдық сурет үшін Аннибале Карраччимен жасалған келісімшарт сақталмаған. Тапсырыс Римдегі сол кездегі ең көрнекті суретшілерге берілді. Карраччи "Марияның аспанға көтерілуі" картинасын, ал Караваджо бүйірлік қабырғаларда "Қасиетті Пауылдың дінге өтуі" және "Қасиетті Петірдің айқышқа тігілуі" картиналарын суреттеді. Серасидің алтарь үшін "Аспанға көтерілу" таңдауы түсінікті көрінеді, ал қалған екі картина Католик шіркеуінің негізін қалаудағы апостолдарды құрметтеді, сонымен қатар Контрреформацияның танымал тақырыптары – дінге өту және шейіттік тақырыбын бейнеледі. Осы композицияның үлгісі Микеланджелоның Апостолдық сарайдағы Паолина капелласында бұрыннан бар еді. Петір мен Пауыл сонымен қатар Римнің қасиетті покровительдері болды және Папалықпен тығыз байланысты болды. Тиберио Сераси римдік аристократия қатарына жатпағандықтан және ол өзінің мансабы мен байлығын Рим Куриясында жасады, сондықтан оның Папалық билікке және Рим шіркеуіне жақындығын көрсету маңызды болды. Караваджоның алғашқы нұсқалары меценатқа ұнамады, содан кейін Караваджо бұрын белгіленгендей кипарис панноларының орнына екі холст суреттеді. Алғашқы нұсқалардың қабылданбауы туралы оқиғаны Джованни Баглионе 1642 жылы жазған "Караваджоның өмірі" еңбегінде баяндады. Тиберио Сераси 1601 жылдың 3 мамырында қайтыс болды және шіркеуде жерленді. Өсиетімен ол Мадонна делла Консолационе ауруханасын мұрагері етіп тағайындады, оған аяқталмаған шіркеуді аяқтау міндеті жүктелді. Аннибаленің алтарьдық суреті сол кезде аяқталған болуы мүмкін, ал Караваджоға 1601 жылдың 10 қарашасында еңбегі үшін ақы төленді. Суреттерді 1605 жылдың мамыр айында ағаш шебері Бартоломео шіркеуге орнатты, ал шіркеу 1606 жылдың 11 қарашасында киеленді. 1853 жылы Монтерадо графы Антонио Сераси бұл шіркеуді сатып алып, кейін оны қалпына келтірді.

Сипаттама

Ұзынша келген шапель желкенді күмбезді антреумнан және құрбандық тақтасы бар тар, цилиндрлі күмбезді шанцельден тұрады. Бөлме артқы қабырғадағы лунета терезе арқылы кіретін сәл ғана жарықпен жарықтандырылған. Дөңгелек кіреберіс түрлі-түсті мәрмәрден жасалған балюстрадамен жабылады. Архитектураның басты назары құрбандық тақтасы. Ол ақ және түрлі-түсті мәрмәрден, екі үлкен коринфтік бағана, екі жартылай пилястра және сынған фронтонмен әшекейленген эдикула нысанында салынған. Сераси гербы боялған шыны лунетаның ортасында бейнеленген. Шапель сырттан көрінбейді, себебі оны базиликаның жанындағы бөліктері мен тар, қабырғаланған аула қоршап тұрады. Архитектор 16 ғасырғы Теодоли шапелінің (сол жақта) және пресвитерияның (оң жақта) арасындағы өте кішкентай кеңістікті тиімді пайдаланып, "трансепті, күмбезді қиылыс және хормен толыққан латын кресті шапелінің кіші нұсқасын" жасаған. Кеме [ ] келушінің қозғалысы, бағыты және назарымен толықтырылады. Караваджоның драматикалық жарықтандырылған және перспективасы бұрмаланған суреттерін тура емес, бүйірден қарауға арналған, олар көзді Карраччидің фронталды бейнеленген Аспанға көтерілуіне жетелейді, сондықтан екі суретшінің өте әртүрлі стильдеріне қарамастан, шапель эстетикалық тұрғыдан біртілділікке ие. Штайнбергтің айтуынша, Караваджо суреттеріндегі жарық антреум күмбезінде бейнеленген аспаннан келеді, онда Киелі Рухтың көгершіні мекендейді. Ал Вариано жарықтың "көзі" трансепттегі клерстери терезесі деп санайды. Шапель керемет барокко стилінде безендірілген. Шанцельдің қысқа цилиндрлі күмбезіндегі фрескалар Құдайға көтерілу (орталық медальон) және Әулие Петр мен Пауылдың көріністері, "Мырза, сен қайда барасың?" және Әулие Пауыл үшінші көкке көтерілді (жанама панельдер) бейнеленген, олардың екеуі де бай алтынмен қапталған гипстен жасалған жақтауларда орналасқан. Орталық медальонның жақтауын төрт гипстен жасалған путті ұстап тұр. Суреттерді Аннибале Карраччидің қабілетті көмекшісі Инноченцо Таккони салған, ал таққа отырғызу көрінісін кем дегенде Карраччи өзі жоспарлаған. Бұл туралы Луврде сақталған, фрескадағыдай Мәсіхтің суреті салынған егжей-тегжейлі дайындық суреті дәлелдейді. Карраччидің "Мырза, сен қайда барасың?" панелі үшін жасаған, қала қақпасының алдындағы Мәсіх пен Петрдің кездесуінің әлдеқайда аз күрделі эскизін Ханс Тиеце Альбертина жинағында тапқан. Баглионе оң жақтағы панельді Пауылдың үшінші көкте болуы (Қорынттықтарға екінші хатында айтылған) деп атаса, басқалары ол Пауылға Иерусалимді қалдыруды бұйырған Мәсіхті бейнелейді (Елшілердің істері 22:17–21) немесе тіпті екі эпизодтың синтезі деп санайды. Фресканың көрінісі аспандық, Мәсіх періштелермен қоршалған және бұлттарда отыр. Оң жақта Үлкен Аю шоқжұлдызы, мүмкін Аннибаледің жасырын қолтаңбасы, "carro" сөзінің (арба деген мағынада, итальян тілінде бұл шоқжұлдыз Grande Carro деп те аталады) және оның тегі, Карраччидің сәйкестігін көрсетеді. Иконографиялық тұрғыдан алғанда, бүйірлік панельдер "Караваджо суреттерімен байланысты, себебі олар төмендегі оқиғалардың рухани себебін көрсетеді". Сол сияқты, Таққа отырғызу көрінісі Карраччидің Аспанға көтерілуінің тікелей жалғасы ретінде орналасқан. Күмбез төмендегі үш атақты суретпен тығыз байланысты аспан аймағын құрайды. Бұл атрибуцияны қазіргі ғалымдар қабылдайды. Лунет суреттеріне арналған екі дайындық суреті Луврде сақталған. Төрт алтын путті күмбезді қолдайтын сияқты. Джованни Баттиста Риччи Карраччи мен Караваджоға қарағанда сенімді, бірақ орташа суретші болғандықтан, Тиберио Серасидің мұрагерлері оны аяқталмаған шапельді жылдам және үнемді түрде аяқтау үшін таңдаған болуы мүмкін. Бөлменің қабырғаларында Тиберио Серасидің, шапельдің негізін қалаушының (сол жақта) және оның әкесі Стефано Серасидің (†1575) және анасы Бартоломея Манардидің (†1573) жерлеу ескерткіштері орналасқан. Бұл барокко стиліндегі қабырғалық ескерткіштер, овалды нишаларда орнатылған қайтыс болғандардың кесілген бюстері, иілісқан сынған фронтондар мен ұзын эпитафиялар. Бастары алдыға қарай, құрбандық тақтаға қаратылған. Ескерткіштердің аясында бай маталар мен жалындаған урналар бейнеленген. Әкесі, анасы және ағасы жерленген қабірдің өзі Тиберио Серасидің 1598 жылғы өсиетінен айтылған; ол, мүмкін, трансепт еденінің астында орналасқан. 19 ғасырғы неоклассикалық Тереза Пелцердің қабірі, Ахеннен шыққан жас неміс әйелі және граф Антонио Серасидің әйелі, Тиберио Сераси ескерткішінің астындағы қабырғаға енгізілген. Ол 1852 жылы 27 жасында босанғанда қайтыс болды және оның баласы да осымен бірге қайтыс болды. Олардың мүсінін Джузеппе Тенерани жасаған, ол 1857 жылы ескерткішті аяқтаған. Олардың қабіріндегі латын жазуы: Post tenebras spero lucem (Қараңғылықтан кейін мен жарықты үміттеймін). Тереза Пелцер төсегінде ұйықтаған күйде бейнеленген, ал оның кеудесінде өлген баласын ұстап тұр. Сан Джакомо дельи Инкурабили ауруханасының меценаты Паоло М. Мартинез (†1833) еденнің астына жерленген, бірақ оның ескерткіші сыртқы сол жақ тіреуге орнатылған.