Конголық премьер-министр, президенттікке үміткер

Кіріспе

Конго премьер-министрі, президенттікке үміткер

Антуан Гизенга (5 қазан 1925 – 24 ақпан 2019) – конголық (КДР) саясаткер, Конго Демократиялық Республикасының премьер-министрі қызметін 30 желтоқсан 2006 жылдан 10 қазан 2008 жылға дейін атқарды. Ол Бірыңғай Лумумба партиясының (Parti Lumumbiste Unifié, PALU) бас хатшысы болды.

Ерте өмір

Антуан Гизенга 1925 жылдың 5 қазанында, қазіргі Квилу провинциясындағы Мбанзе деген шағын ауылда, сол кездегі Бельгия Конгосында дүниеге келді.

Алғашқы саяси мансап

Патрис Лумумбаның ұлттық және панафрикалық идеяларына еліктеп, Конго ұлттық қозғалысының негізін қалаушылардың бірі болған Gizenga, Африка ынтымақтастығы партиясын (ашық солшыл бағытталған) ұйымдастыруға көмектесті. Қыркүйек айында президент Жозеф Каса Вубу, Конго дағдарысына Кеңес Одағының араласуына байланысты Лумумба мен Гизенганы лауазымдарынан босатты. Лумумба наразылық білдірді, үкімет бұл мәселеде дағдарысқа ұшырады. Ұзақ өтпей полковник Джозеф Мобуту жасаған төңкеріс Лумумба мен президенттің саяси мүмкіндіктерін жойды, бірақ Мобуту кейіннен соңғысымен ынтымақтастыққа келді. Гизенга жаңа үкіметке қарсы шығып, 13 қарашада Стенливиллге өз үкіметін құру үшін кетті. 12 желтоқсанда ол өзінің үкіметі – Конго еркін республикасы Конгоның заңды билігі екенін жариялады. Лумумба оған қосылуға тырысты, бірақ тұтқынға алынып, 1961 жылғы қаңтарда Катанга штатында өлім жазасына кесілді. Gizenga БҰҰ қорғауынан бас тарды және Конго өзенінің сағасында орналасқан Була Мбенба аралына қамалды. 2006 жылғы шілдедегі сайлауда ол ПАЛУ атынан президенттікке кандидат болды. 20 тамыздағы алдын ала нәтижелерге сәйкес, ол дауыстардың 13,06 пайызын алып, Жозеф Кабиладан (Лоран Дезиренің ұлы) және Жан Пьер Бембадан кейін үшінші орынға шықты. 2006 жылғы 30 қыркүйекте Gizenga, Кабиланың платформасы – AMP-мен коалициялық келісімге қол қойды, ол 2006 жылғы қазан айында өтетін президент сайлауының екінші турында Кабилаға қолдау көрсетуге және премьер-министрлікке ие болуға келісім берді. Кабила сайлауда жеңіске жетіп, 2006 жылғы 6 желтоқсанда президент болып ант берді. Кейін ол Гизенганы ақпарат көзі етіп тағайындады, бұл лауазым парламенттік көпшілікті анықтап, үкімет құруға мүмкіндік беруді қамтиды, содан кейін 2006 жылғы 30 желтоқсанда Гизенганы премьер-министр етіп тағайындады. Гизенганың жаңа үкіметі 59 мүшеден (өзінен басқа) тұрады және 2007 жылғы 5 ақпанда жарияланды. 2007 жылғы 25 қарашада Гизенга басшылығымен жаңа үкімет жарияланды, оның құрамы 44 министрге дейін қысқартылды. 2007 жылғы 14 қыркүйекте Gizenga ПАЛУ Бас хатшысы міндетін Реми Майелеге жүктеді. 2008 жылғы 25 қыркүйекте Gizenga Кабилаға премьер-министр лауазымынан кету туралы өтінішін ұсынды. Бұл туралы ол теледидарда мәлімдеді, өзінің жасының алға басқанын және осы лауазымда жұмыс істеуге қабілетсіз екенін айтты: "Әрбір адам үшін, тіпті саналы және сергек болса да, денесінің шектеулері бар, оларды мойындау керек". Ол кезде Кабиладан жауап алмады. Бұл жаңалыққа наразылық білдірген Конгоны азат ету қозғалысы (КҚД) Гизенганың "отставкасы екі жылға жуық уақыттан бері елді дағдарысқа ұшыратқан үкіметтің сәтсіздігі мен немқұрайлылығын мойындауы болып табылады" деді. КҚД Гизенганың отставкасының себебі жасқа және денсаулыққа байланысты деген мәлімдемесіне күмән келтірді. Кабила 28 қыркүйекте Гизенгаға жіберілген хатында Гизенганың отставкасын "ресми түрде қабылдады" деп хабарлады. Биліктегі коалиция, Президенттік көпшілік үшін одақ, Гизенганың отставкасынан кейін де өз орнында қалды және Гизенганың орнын басатын адамды таңдау бойынша келіссөздер жүргізілді. Оның орнын басатын Адольф Музитоны Кабила 2008 жылғы 10 қазанда тағайындады; Музито сонымен қатар ПАЛУ мүшесі және Гизенга үкіметінде бюджет министрі болды. Gizenga 2008 жылғы 13 қазанда ПАЛУ Бас хатшысы міндетін қайтадан бастады, оны Реми Майелеге жүктегеннен кейін 13 ай өткен соң. Гизенга 2019 жылғы 24 ақпанда Киншаса медициналық орталығында 93 жасында қайтыс болды.

Inspired by the nationalist and Pan Africanist ideas of Patrice Lumumba, the co founder of the Mouvement National Congolais, Gizenga helped to organize the Parti Solidaire Africain (which was openly left leaning). In September, President Joseph Kasa Vubu dismissed Lumumba and Gizenga from their positions for the former's decision to involve the Soviet Union in the Congo Crisis. Lumumba protested, and the government went into a deadlock over the issue. A coup launched shortly thereafter by Colonel Joseph Mobutu politically incapacitated both Lumumba and the President, though Mobutu soon developed a working relationship with the latter. Gizenga objected to the new government and left for Stanleyville on 13 November to form his own. On 12 December, he declared his government, the Free Republic of the Congo, to be the legitimate ruling authority in the Congo. Lumumba had attempted to join him, but was arrested and eventually executed in the State of Katanga in January 1961. Gizenga turned down an offer of UN protection and was eventually imprisoned on the island Bula Mbemba which lies in the mouth of the Congo River. Gizenga ran as the presidential candidate of PALU in the July 2006 election. According to the provisional election results of 20 August, he came in third place with 13.06 percent of the vote, after Joseph Kabila (Laurent Désiré's son) and Jean Pierre Bemba. On 30 September 2006, Gizenga signed a coalition agreement with the AMP, Kabila's platform, whereby he would back Kabila in the second round of the presidential election in October 2006, in exchange for the premiership. Kabila won the election and was sworn in as President on 6 December 2006. He subsequently appointed Gizenga as Informant, a position that involves identifying a parliamentary majority so that a government can be formed, and then appointed Gizenga as Prime Minister on 30 December 2006. Gizenga's new government, with 59 members (excluding himself), was appointed and announced on 5 February 2007. A new government under Gizenga was announced on 25 November 2007, with its size reduced to 44 ministers. Gizenga delegated his duties as Secretary General of PALU to Remy Mayele on 14 September 2007. On 25 September 2008, Gizenga submitted his resignation as Prime Minister to Kabila. Later in the day he announced this on television, saying that he decided to resign due to his advanced age. According to Gizenga, he felt unable to continue in office: "For every man, even if you are sane and alert, your body has limits which you have to recognise". He had not received a response from Kabila at that point. Reacting to the news, the opposition Movement for the Liberation of Congo (MLC) said that Gizenga's "resignation constitutes an admission of failure and negligence from a government which, after nearly two years, left the country in a general state of crisis". The MLC disputed Gizenga's statement that his resignation was related to age and health. Kabila reportedly "officially acknowledged" Gizenga's resignation in a letter sent to Gizenga on 28 September. The governing coalition, the Alliance for the Presidential Majority, remained in place after Gizenga's resignation, and negotiations were held regarding the selection of a successor to Gizenga. His successor, Adolphe Muzito, was appointed by Kabila on 10 October 2008; Muzito is also a member of PALU and was Minister of the Budget in Gizenga's government. Gizenga promptly resumed his duties as Secretary General of PALU on 13 October 2008, 13 months after delegating them to Remy Mayele. Gizenga died at the Centre Médical de Kinshasa on 24 February 2019, aged 93.