Елин Пелин: Булгар шаруашылығының суретшісі

Кіріспе

Элин Пелин (8 шілде 1877 – 3 желтоқсан 1949), туған аты Димитар Иванов Стоянов – болгар жазушысы және ақыны, Болгарияның болгар (Балқан) аймалының және селолық өмірінің ең көрнекті суреттеушісі саналады.

Өмірбаян

София маңындағы Байлово ауылында көп балалы отбасында дүниеге келген ол, кішкентай кезінен жазу мен оқуға құштар болған. Мұғалім болу үшін оқыған ол 1895 жылы туған ауылында бір жыл бойы сабақ берді. Алғаш рет 1901 жылы жарық көрген ол, әдеби ортада алған құрметінің арқасында 1903 жылы Софияға барып, университет кітапханасында кітапханашы болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол өзінің қазір танымал псевдонимін болгарлық ауылдық шараптың бір түрі – пелин сөзінен алды. 1906-1907 жылдары Францияда болып, француз тілін жетілдірді. Ол кезде ол бұрыннан танымал жазушы еді. 1910-1916 жылдары Ұлттық кітапхананың арнайы жинақтар директоры болды, сондай-ақ көптеген журналдардың, оның ішінде балалар басылымы «Веселушканың» редакторы қызметін атқарды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери тілші болып та қызмет етті. 1911 жылы оның ең танымал болгар әдеби туындыларының бірі – «Герак отбасы» (болгарша: «Герацит») жарық көрді. Бұл болгар әдебиетінің ең белгілі шығармаларының бірі болып табылады және болгардың дәстүрлі ауылдық отбасының ауыл өмірінің қарапайымдығынан болгар қоғамының жаңаруына өтуін, отбасылық махаббат пен елге деген адалдыққа негізделген ескі дәстүрлердің жоғалуын сын тұрғысынан қарастырады. Болгар әдебиетінің тағы бір маңызды туындысы – «Жер» (болгарша: «Земя») 1922 жылы жарық көрді. Осы кітабында Пелин болгар ұлттық мінезі мен балқандық санамен байланысты болатын есте қаларлық кейіпкерлер галереясын жасады. Пелиннің әдеби шығармалары – өлеңдері, әңгімелері мен романдары – бостандық алғаннан кейінгі Болгарияның шаруалар мен ауылдық өмірдің атмосферасын жаңғыртты. Оның әңгімелерге деген құштарлығы оны көптеген әңгімелер жазуға итермеледі, олардың ішінде күлкілі «Пижо мен Пенда» ең танымал. Оның туындыларын жарық пен түске толы көркем суреттемелермен, шынайы ауыл реализмі сипаттайды. Болгар прозасының шеберлерінің бірі саналатын ол, болгар балалар әдебиетінің негізін салушылардың бірі де болды. Оның Ян Бибиян туралы ертегілері мен айға жасаған саяхаты әлі де көптеген жандарды қуантуда. 1924 жылдан 1944 жылға дейін Пелин Иван Вазов мұражайында консерватор болып жұмыс істеді, сонымен қатар балаларға арналған шығармаларын жазып, жариялай берді. 1940 жылы ол Болгария Жазушылар одағының президенті болып тағайындалды. Соғыстан кейін ол Болгария Халық Республикасының коммунистік үкіметі тарапынан тыйым салынған авторлар тізіміне енбеу үшін күш салды. Үкімет оның шығармаларын реалистік, сыншыл автордың туындылары ретінде қарастырып, оны социалистік реализмнің алға басушысы деп санады. Ол буржуазиялық мемлекеттің нағыз табиғатын толық түсінбесе де, жұмысшы табының өмірі мен қанаушы шаруалардың наразылығы туралы жазуды білген. «Жер» және «Герак отбасы» сияқты туындылары бірнеше рет түсірілді (1930, 1957 және 1958 жылдары). Болгарияның Элин Пелин қаласы және Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Смит аралындағы Элин Пелин нүктесі оның құрметіне аталған.

Born into a large family in the village of Bailovo near Sofia, he loved writing and reading from an early age. Studying to become a teacher, he taught for a year in 1895 in his native village. He was first published in 1901, and the respect it earned him in literary circles encouraged him to go to Sofia in 1903, where he worked as a librarian at the university library. It was during this period he took his now famous pseudonym from the word pelin, a type of Bulgarian country wine. He spent 1906–07 in France, perfecting his skills in the language. By this time, he was already a popular writer. Between 1910 and 1916, he was the director of special collections at the National Library and also served as editor of numerous magazines, including the children's publication Veselushka. Additionally, he served as a war correspondent during World War I. In 1911, one of his most famous Bulgarian literary works appeared, The Gerak Family (Bulgarian: Geratsite). It is one of the best known pieces of Bulgarian literature and critically deals with the Bulgarian traditional village family experiencing the transition from the simplicity of rurality to the modernization of Bulgarian society, a social world in which old country traditional practices founded on family love and dedication to the country land start to disappear. His second great work in the Bulgarian literary canon, Earth (Bulgarian: Zemya), was published in 1922. In this book, Pelin created a memorable gallery of characters which maybe identified with the Bulgarian national character and Balkan consciousness. Pelin's literary works—poems, short stories and novels—recreated the peasantry and countryside atmosphere of the post liberation Bulgaria. His predilection for short stories led him to write many, of which the humorous Pizho and Penda is perhaps the best known. A genuine country realism, with descriptions full of light and color, classify his works. Considered one of the masters of Bulgarian prose, he was also one of the initiators of Bulgarian children's literature. His children's tales of Yan Bibiyan and his voyages to the moon still delight today. From 1924 until 1944, Pelin served as conservator at the Ivan Vazov Museum, all the while continuing to write, mostly for children, and be published. In 1940, he was named president of the Union of Bulgarian Writers. After the War, he managed to escape being blacklisted as a forbidden author by the Communist government of the People's Republic of Bulgaria. The regime chose to consider his works as those of a realistic, critical author, а precursor of Socialist Realism who, although not having correctly seized the true nature of the Bourgeois state, knew how to tell about the life of the working class and individual revolt of exploited peasants. Earth and The Gerak Family, amongst other works, have been filmed several times (1930 and 1957, and 1958, respectively). The Bulgarian town of Elin Pelin was named after him, as is Elin Pelin Point on Smith Island, South Shetland Islands.