Кіріспе

Кэтрин Филипс Эдсон (12 қаңтар 1870 жыл - 5 қараша 1933 жыл) – американдық реформатор және әлеуметтік белсенді, Калифорния штатында және жалпы ел бойынша еңбек жағдайларын жақсартуда маңызды рөл атқарған.

Өмірбаян

Кэтрин Филипс 1870 жылы Огайо штатында дүниеге келген. Оның әкесі Азамат соғысында Одақ армиясының хирургі болған, сонымен қатар әйелдер құқығын жақтаған. Кэтрин Огайо штатының Кентон қаласындағы бірнеше мемлекеттік мектептерде оқыған. Оның ерте жылдарында ол Клифтон қаласындағы Қасиетті Жүрек монастырында білім алған. Кейін ол дауыс жаттығуларын алу үшін Чикагоға кеткен. Чикагода ол Чикаго консерваториясына түсіп, онда Чарльз Фарвелл Эдсонмен танысқан, ол 1890 жылы оның күйеуі болған (олар 1925 жылы ажырасқан). Эдсон Чикагоның көрнекті бизнесмені Джон В. Фарвелл мен сенатор Чарльз Б. Фарвеллдің немересі болған. Олар үйленгеннен кейін көп ұзамай Кэтрин мен Чарльз Калифорния штатының Антилопа алқабына көшіп, онда келесі тоғыз жылды өткізген. Антилопа алқабында тұрғанда Кэтрин әйелдердің сайлау құқығы үшін күрестің белсенді жетекшісі болған. Соңынан Кэтрин күйеуімен Лос-Анджелес қаласына көшіп, 1900 жылы «Жұма күнгі таңертеңгі клубқа» қосылған. «Жұма күнгі таңертеңгі клуб» - Каролина М. Северанс құрған әйелдер клубы. Сол кезде бұл клубта үш мыңнан астам мүше болған. «Жұма күнгі таңертеңгі клуб» қоғамдық реформаларды қолдап, жергілікті денсаулық сақтау науқандарын ұйымдастырған. Кэтрин клубқа белсенді мүше болып кіргеннен кейін бір жыл ішінде клубтың хатшысы болған. Клуб мүшесі ретінде Кэтрин қалалық реформалар бойынша жұмыс істеген және 1911 жылы штат конституциясына қосылған әйелдердің сайлау құқығына түзету енгізуде маңызды рөл атқарған. Эдсон әйелдердің үй шаруасынан тыс маңызды мүдделері бар екеніне және олардың денсаулыққа зиян келтіретін жағдайларға қарсы тұруы керек екеніне сенген. Ол сондай-ақ әйелдердің АҚШ-тың толыққанды азаматтары ретінде қаралуы керек екенін айтқан. Эдсонның саяси белсенділігі оны заңнамаға өзгерістер енгізуге итермелеген. Ол жақсы жұмыс жағдайларын және әйелдердің құқықтарын қорғауға ұмтылған. Үй шаруасынан тыс әйелдерге жасалған әділетсіздік Кэтрин Эдсонды әйелдер құқығы үшін белсенді күресуге жетелеген. Оның өлімінен кейін де Эдсонның еңбегі АҚШ-тағы белсенділерге әлеуметтік теңсіздікке қарсы тұруға үлгі болды.

Өнеркәсіптік қамқорлық жөніндегі комиссия

Кэтрин "саясатшы болу үшін туылғанмын" деп сенді. Оның үйі саяси көзқарасты адамдармен толы болды, олар оның әртүрлі әлеуметтік белсенді топтарға ерте қатысуына әсер етті. Оның әкесі 1873 жылғы Конституциялық конвенцияның мүшесі болды және әйелдердің сайлау құқығын қолдады; Кейіннен Кэтрин солардың кейбіреулері үшін күресті. Кэтрин ерте жастан жұмысшы әйелдердің құқықтарын қорғауды бастауының себебі деп әкесін санады. Эдсон "қоғамдастықтың өзінің өмірін қамтамасыз етудегі ортақ іске қатысуымен" ұлтты әділ және теңдікке жеткізуге тырысты. Эдсон өзі шешуге тырысқан мәселелердің ішінара шешімдерін қабылдауға дайын болды. 1912 жылы Эдсон Ұлттық қалалық лига кеңесіне сайланды, онда ол Мейер Лисснермен бірге жұмыс істеді. Лисснер Эдсонның саяси кеңесшісі болды және оны 1912 жылы Еңбек статистика бюросына тағайындады. Эдсон мемлекеттік білім беру мәселесіне назар аударуға міндетті болғанына қарамастан, әйелдердің денсаулығы мен еңбек жағдайларына көбірек уақыт жұмсауды жөн көрді. Ол Федерацияның алғашқы заңнамалық платформасын жасауға көмектесті, содан кейін 1913 жылы Калифорния әйелдер заң шығару кеңесіне қосылды. Эдсон және тағы он шақты әйел заң шығарушыларды және федерацияланған клубтарды әйелдер үшін ең төменгі жалақы сияқты шараларды талқылауға және қолдауға шақырды. 1913 жылы ол Калифорниядағы әйелдер клубы федерациясының әр клубының президентінен қоғамдастықтың өндірістік жалақысы, жұмыс уақыты және еңбек жағдайларын зерттейтін комитет құруды өтінді. Сауалнаманың мақсаты – басқа әйелдер топтарын нашар еңбек жағдайлары және осы мәселелерді шешу үшін заң шығарушы органның қажеттілігі туралы хабардар ету болды. Комиссия мен клубтар еңбек жағдайларын зерттеген кезде, Кэтрин 1913 жылғы 1251 заң жобасын, яғни ең төменгі жалақыны енгізу туралы заң жобасын ілгерілетумен айналысты. Эдсон "біздің болашақ аналығымызға" тұруға жеткілікті жалақы төленуі керек деп мәлімдеді. 1251 заң жобасын қолдаушылар әйелдер клубтары, шіркеулер және ерте тыйым салушылар болды. Бұл сол кездегі ең күшті саяси коалиция болды және жарыс алаңдарының иелерін ығыстырды. Алайда 1251 заң жобасын еңбек одақтары қолдамады. Ұйымдасқан еңбек күштері бұл заң жобасын қолдаушылардың өздерінің мүдделерін қорғауын қауіпке ұшыратуды қаламайды. Көптеген одақтар Сан-Франциско аймағында шоғырландырылды және сол кезде патриархатты қолдаған католиктердің ықпалына қатты ұшырады. Еңбек басшылары әйелдерді жұмысқа алудан бас тартты, өйткені олар жақсы еңбек жағдайларын жасау арқылы еңбек одақтарының қажеті болмайды деп қорқыды. Осы заң жобасына қарсы пікірлер мен заң шығарушы органдардың әрекетсіздігі осы заң жобасын қабылдаусыз қалдырды. Губернатор Джонсон заң жобасын кейінге қалдыруға бес күн қалғанда қабылдады. Бұл заң жобасы 46 дауыспен 12-ге қарсы қабылданды. Эдсонның белсенділігі 1251 заң жобасын қабылдауда табысқа жетті. Калифорнияның маңызды оқиғаларының бірі ХХ ғасырдың екінші онжылдығынан кейін прогрессивті республикашылар билікке келген кезде болды. Сол кездегі жетекші американдық прогрессивті Хайрам Джонсон "Оңтүстік Тынық мұхиты теміржолын" Республикалық партиядан шығарып, мемлекеттік бақылауды сайлаушыларға қайтарып, қоғамның игілігі үшін заң шығаруға уәде берді. Осы мақсаттарға жету үшін, еңбек жағдайларын және басқа да өндірістік апаттарды зерттеу үшін комиссиялар құрылды. 1913 жылы заң шығарушы орган алғашқы Өндірістік әл-ауқат комиссиясын (IWC) құрды, оның міндеті әйелдер мен балалардың еңбек жағдайларын және жалақыларын зерттеу болды. Бұл заңға сол кездегі ең ықпалды мүшесі болған Кэтрин Филипс Эдсон қатты қолдау көрсетті. Кэтрин Эдсон IWC-ге атқарушы комитет мүшесі ретінде тағайындалған алғашқы әйел болды, ол он сегіз жылға жуық қызмет етті (1916–1931 жж.). IWC-нің алғашқы бірнеше жылдағы жетістіктерінің көбісі Эдсонның әлеуметтік белсенділігінің арқасында болды. Эдсон заң жобаларын әзірлеп, заң шығарушы органмен келіссөздер жүргізді, көптеген әйелдер топтарының қолдауына ие болды. Сонымен қатар, Эдсонның басшылығымен көптеген жұмыс берушілер қызметкерлермен кеңес беру ақы төлеу кеңестерінде келісімге келді, оларға ол әдетте төрағалық етті. IWC-мен бірге АҚШ-тағы әйелдер ең жоғары ең төменгі жалақыдан пайдаланды. Жұмыс жағдайлары күрт жақсарды және сегіз сағаттық жұмыс күні күшіне енді. IWC еңбек нарығында қажетті тәртіпті орнатты. Сәтті болғанымен, IWC-де сәтсіздіктер де болды, олар 1921–1922 жылдары ең көп байқалды. Осы жылы ең төменгі жалақыны бірнеше рет төмендетуге тура келді. Өндірістік әл-ауқат комиссиясы Оңтүстік Калифорниядағы консервілеушілердің талаптарын орындауға да наразы болды. Оңтүстік консервілеушілер өндірістің шамамен 15% ғана құрағанымен, олардың солтүстік әріптестерінің кейбіреулері де талаптарды орындауын тоқтатты. 1931 жылы, депрессия салдарынан, IWC-нің басшылығы күмәндандырылды. Ауыл шаруашылығы салаларында ең көп әйелдер жұмыс істеді, бірақ оларды реттеу ең қиын болды. Ауыл шаруашылығы салалары "ауыл шаруашылығы тауарларының өтімділігі мен маусымдық еңбек күшінің ерекшеліктеріне" байланысты сегіз сағаттық еңбек заңынан босатылды. IWC ауыл шаруашылығы салаларын реттеуге әртүрлі әдістерді қолданды. IWC қолданған әдістердің бірі – консервілеушілерді тексеру, ол бизнеске белгілі бір еркіндік берді, сонымен қатар олардың қызметкерлерінің мүдделерін қорғады және реттеушілік шығындарды ең төменгі деңгейде ұстады. 1915 жылдың соңғы айларында Эдсон "Тіршілік құны" туралы 37 беттік зерттеу жариялады. Өндірістік әл-ауқат комиссиясы (IWC) шамамен мың жұмыс істейтін әйелмен сұхбаттасты. Осы сұхбаттарда әйелдерге киім-кешек, тағам және басқа да қажетті заттардың бағасына қатысты апталық жалақыларын бағалау сұралды. Жиналған мәліметтер бойынша Эдсонның есептеуіне сәйкес, тіршілік құны аптасына шамамен 9,63 долларға бағаланды. Еңбек статистика бюросы жұмыс істейтін әйелдердің жартысы аптасына тоғыз доллардан аз табыс табатынын дәлелдеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еңбек статистика бюросының мәліметінше, тіршілік құны артуын жалғастырды. 1920 жылы тағы бір зерттеу жүргізілді, нәтижесінде ең төменгі жалақы 16 долларға дейін көтеріліп, жалақы төлеу ережелеріне түзетулер енгізілді. 1921 жылы бизнес өндірісті азайтып, жұмыс берушілер 16 долларлық ең төменгі жалақы тым жоғары екенін айтты. Калифорния өндірушілер қауымдастығы тыңдау өткізуге өтініш берді және ең төменгі жалақыны 16 долларға қайта қарауға мәжбүр етті. Басқа жұмыс берушілер де Калифорния өндірушілер қауымдастығына қосылып, жалақыны төмендетуге өтініш берді. Барлық салалар үшін ең төменгі жалақыны ұсынатын жалпы жалақы төлеу кеңесі құрылды. Оның орнына жұмыс берушілер мен қызметкерлер келіспеушілікке ұшырады. Комиссия жалақы төлеу кеңесіне қайтадан келісімге келуге шақырды. Эдсон бизнес иелерінің ең төменгі жалақыны төмендетуге жасаған қысымына қарсы тұрды, бірақ ол келісімге келді. Ол тіршілік құнының есептеуін қайта қарады және оның есептеуіне сәйкес ең төменгі жалақы 15 долларға дейін төмендеді. IWC оның жаңадан ұсынған ең төменгі жалақыны қабылдады, бірақ еңбек ұжымдары наразылық білдірді. Калифорния штатының еңбек федерациясының басшылары Эдсонның әйелдерге арналған 15 долларлық ең төменгі жалақысын сынады, өйткені ол аптасына 84 доллар табатын. Калифорния штатының еңбек федерациясы ол атқарушы лауазымда болған алты жыл ішінде ол тапқан ақшаны қайтару үшін сотқа шағымдануға арыз берді. Халық Эдсонның орнына басқа адамды тағайындауды талап етті. Кэтрин Эдсон тіршілік құнының өзгеруін қадағалап отыру үшін тағы бір зерттеу жүргізді. 1922 жылдың қыркүйегінде бизнесмендер 16 долларлық жалақыны бекітуге келісті, ал желтоқсанда комиссия 16 долларлық ең төменгі жалақыны қайта орнатты. Бұл экономикалық әсер жұмыс берушілер үшін ең төменгі жалақыны төмендетуге қарағанда жақсы болды.

Соңғы жылдары және өлімі

Қырық тоғыз жасында Эдсон миға қан ағынын реттеу үшін операция жасады. Алты ай өткен соң ғана жұмысына оралды. 1923 жылы Эдсонның күйеуі олардың қарым-қатынасын жалғастырудың мәні қалмағанын айтып, оны тастап кетті. 1923 жылдың соңғы жартысында оның кеудесінде ісік табылды, ол кейін алынып тасталды, бірақ қайтадан пайда болды. 1924 жылы ол бүйрек қызметінің бұзылуынан қайтадан ауруханаға түсті. 1926 жылы, 56 жасында Эдсон екі ауыр жүрек ұстамасын басынан өткерді, сондай-ақ өт тастарымен де ауырды. 1930 жылғы науқан кезінде Эдсонның денсаулығы нашарлап, Рольф Индустриялық әл-ауқат бөлімінің жаңа басшысын тағайындады. Ал заң шығарушы орган Эдсонның жұмыстан босатылуына әкеп соққан заң қабылдады. Жаңа тағайындалған IWC басшысы Мейбл Э. Кинни ханым болды, ол Эдсонның барлық еңбегінің зыянға ұшуына себепкер болды. Кинни ханым Эдсонның күресіп сақтап келген жалақы стандарттарын төмендетіп, IWC-нің іс-қимылсыз қалуына алып келді. 1923 жылдан 1933 жылға дейін (оның қайтыс болуына дейін) Эдсонның денсаулығы күрт нашарлады. Эдсон Кинниге кеңес берді және IWC бюджетін ұлғайту үшін Әйелдер сайлаушылар лигасына лобби жасауды жалғастырды. Ол саяси белсенділігін сақтап, 1933 жылы Ұлттық жаңғырту басқармасының консервілеу ережесін жазу жұмысын қабылдауға шақырылды, бірақ денсаулығына байланысты қабылдай алмады. Кэтрин Филипс Эдсон 1933 жылдың 5 қарашасында қайтыс болды.