Георги Раковски: Болгар жаңғыруының қайраткері мен жазушысы
Georgi Sava Rakovski
Георги Раковски (1821-1867) – болгар революционері, жазушы, ұлттық оянудың маңызды тұлғасы. Осман билігіне қарсы күресі, өмірі мен қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Болгар революционері және жазушы Георги Стойков Раковский (1821 – 9 қазан 1867), сондай-ақ Георги Сава Раковски (Георги Сава Раковски) деп белгілі, туған аты Саби Стойков Попович (Съби Стойков Попович), 19 ғасырдағы болгар революционері, масон, жазушы және болгар ұлттық қайта өрлеуінің және Осман билігіне қарсы қарсылықтың маңызды тұлғасы болды.
Bulgarian revolutionary and writer
Georgi Stoykov Rakovski (1821 – 9 October 1867), known also Georgi Sava Rakovski (Георги Сава Раковски), born Sabi Stoykov Popovich (Съби Стойков Попович), was a 19th century Bulgarian revolutionary, freemason, writer and an important figure of the Bulgarian National Revival and resistance against Ottoman rule.
Ерте өмір
Ол Котельде бай және патриоттық отбасында дүниеге келген. Туған қаласындағы және Карловодағы монастырь мектептерінде оқып, 1837 жылы Стамбулдағы грек православие колледжіне түсті. 1841 жылы түріктерге қарсы төңкеріс жоспарларына қатысқандығы үшін өлім жазасына кесілді, бірақ грек досының көмегімен Марсельге қашып құтылды. Бір жарым жылдан кейін Котельге қайта оралды, алайда 1845 жылы қайта тұтқындалып, жеті жылға жалғыз бөлмеде Стамбулға жіберілді. 1848 жылдың мамыр айында босатылды. Ол Стамбулда қалуға шешім қабылдады, онда заңгер және саудагер болып жұмыс істеді, сондай-ақ болгар ұлттық шіркеуін құру үшін күреске қатысты. Раковский көп ұзамай қайтадан қамауға алынды, бұл жолы ол Қырым соғысында ресейліктерге көмектесу үшін болгарлардың құпия қоғамын құрғандықтан. Стамбулға жер аударылып бара жатқанда қашып, бүлікшілер тобын жинады. 1854 жылдың маусым айында Болгарияға жеткізілді.
He was born in Kotel to a wealthy and patriotic family. He attended monastery schools in his hometown and in Karlovo, and in 1837, went to study in the Greek Orthodox College in Istanbul. In 1841, he was sentenced to death whilst involved in revolutionary plans against the Turks, but thanks to a Greek friend,he managed to escape to Marseille. A year and a half later, he returned to Kotel, only to be arrested again in 1845 and sent to Istanbul for seven years of solitary confinement. He was released in May 1848. He decided to remain in Istanbul, where he worked as a lawyer and tradesman, and took part in campaigns for a Bulgarian national church. Rakovski was soon arrested once more, this time due to his creation of a secret society of Bulgarians to assist the Russians in the Crimean War. While being deported to Istanbul, he escaped, and gathered together a group of rebels. In June 1854, he was transferred to Bulgaria.
Әдеби шығармашылық
1854–1860 жылдар аралығында Раковский уақытын жазуға, рецензиялар жариялауға және тұтқындалудан қашуға жұмсады. Ол сонымен қатар 1865 жылы бір ғана басылымнан шыққан "Българска старина" ("Болгарская старина") атты жеке журналын шығарды. Раковский өзінің мақаласында барлық дереккөздерін түпнұсқада келтірді, себебі ол 9-дан астам тілде сөйлей білді және ежелгі ведалық мәтіндерді болгар тіліне аударған алғашқы еуропалық болды. Оның кең қызығушылықтары мен терең білімі оны 19-ғасырдың ортасындағы болгар ұлттық қайта жаралу қозғалысының шынайы жан-жақты ренессанс тұлғасына айналдырды. Ол ең танымал туындысын – "Горски Патник" (орманға саяхатшы немесе орманды кезіп жүруші деп аударылады) Крым соғысы (1853–56) кезінде түрік билігінен жасырынып, болгар қаласы Котелдің жанында жазды. Бұл туынды болгар әдебиетінің алғашқы поэмаларының бірі саналады, бірақ ол 1857 жылға дейін жарияланбады. Жарияланған нұсқасы алғашқы нұсқадан сюжетінің айқындығы мен стиль жағынан жақсарған. Сюжеті түріктерге қарсы бүлік көтеру үшін көтерілісшілер тобын жинаған болгар ер азаматы туралы. Раковскийдің мұны жазу мақсаты – халықтың бостандық үшін күресуге шақыру және түріктердің жасаған зұлмысы үшін кек алу еді. Роман басты кейіпкердің Босфордағы табиғаттың сұлулығына ғашы болуымен басталады. Ұлттық мәселелер мен азаттықтың болмауы оның санасын улайды, ол өзгелерді де өзімен бірге көтеріліске қатысуға шақырады. Көтерілісшілер Болгарияға қарай жол тартқанда, оқырман олардың батылдығын және жол бойындағы сынақтарын көреді. Бұл туынды болгар халқының "бұлжынға қарсы батыл күрестегі барлық идеологиясын, үмітін және сенімін біріктіреді" делінеді. Раковский "Горски Патник" туындысын аяқтап шығармады. Ескі тілмен жазылғандықтан оқылуы қиын болғанымен, қоғамға зор әсер етті.
Between 1854 and 1860, Rakovski spent his time writing, publishing reviews, and avoiding arrest. He also issued his own magazine "Bulgarian ancient times" ("Българска старина") 1865, which managed only one edition. In his article in it Rakovski cited all his sources in original for he could speak more than 9 languages and was the first European who translated the old vedic texts in Bulgarian. His wide interests and profound knowledge made him a really versatile rennaissane personality of the Bulgarian National Revival Movement in the mid 19th century. He penned his best known work, Gorski Patnik (translated as A Traveller in the Woods or Forest Wanderer), while hiding from Turkish authorities near the bulgarian city of Kotel during the Crimean War (1853–56). Considered to be one of the first Bulgarian literary poems, it was not actually published until 1857. The published version differed from the first version, in that it had a clearer plot and improved style. The plot concerns a Bulgarian man who recruits a rebel group to mutiny against the Turks. Rakovski's aim in writing this was to awaken the people's spirit to fight for freedom and to take revenge on the Turks for their cruelty. The novel opens with the main character admiring the beauty of nature on the Bosporus. A preoccupation with national problems and lack of freedom clouds his mind, and he encourages others to join him in a revolt. As the insurgents travel toward Bulgaria, the reader takes in their courage and trials of the journey. The work is said to “unite all the ideology, hopes and beliefs” of the Bulgarian people in their brave fight against the yoke. Rakovski left Gorski Patnik incomplete. Written in archaic language, it was difficult to read, but still had a great influence in society.
Революциялық еңбек
1861 жылы ол Белградта болгар легионын ұйымдастырды, онда воевода Дзюро Матановичпен Болгария, Босния және Герцеговина, сондай-ақ Албанияда бір уақытта көтеріліс ұйымдастыру мәселесін талқылады. Ол Еуропаны аралап, елдерінің мүддесіне қолдау іздеді. Оның радикалдық көзқарастары көбінесе умеренный (салмақты) пікірлерге қарсы келсе де, оның жазбалары жастарды түріктерге қарсы күреске шақырды. Осы жылы ол Болгарияны азат ету жоспарын жазды. Көптеген жастар оның туы астына жиналып, сербтермен бірге Осман империясына қарсы соғысты. Бірақ Сербия мен Осман империясы арасындағы қақтығыс тез шешіліп, легион таратылды. Шабуылдар мен сарбаздарды жинау кезінде Г. С. Раковский Болгарияның оңтүстік аймандарындағы көптеген мекенжайларда жасырын өмір сүрді. Раковский Бухарестке көшіп, журналистік және революциялық қызметін жалғастырды. Ол онда "Бадуштност" (Болашақ) атты екі тілдегі газет шығарды. Раковский Румынияның реформалық саясатын қолдады, әлеуетін көріп, Болгария мен Румынияның бірігуін қолдауға кірісті. "Бадуштност" газетінде болгар-румын қарым-қатынастарының жақсы екенін айта келіп, болгарлар мен румындар бірге өмір сүрген Екінші болгар империясына сілтеме жасады. Осман билігін тек қарулы күшпен құлатуға болатынына сеніп, ол революциялық жауынгерлердің шағын топтарын – четаларды ұйымдастыра бастады. Олардың мақсаты Болгарияда наразылық тудырып, халықты Осман империясына қарсы күреске итермелеу болды. 1867 жылы Комитет Панаёт Хитов пен Филип Тотью басқарып, Болгарияға екі чета жіберді. Кейбір жауынгерлер, соның ішінде Стефан Караджа жараланып, тұтқындалды және кейін өлім жазасына кесілді. Хаджи Димитар басқарып тұрған қалған жауынгерлер Стара-Планина тауындағы Бузлужа шыңында талқандалды. Георгий Раковский 1867 жылдың 9 қазанында Бухарест қаласында туберкулезден қайтыс болды. Болгарияның Плиска қаласындағы 1 Г. С. Раковский көшесі Георгий Раковскийдің құрметіне аталды, себебі бұл жер тарихи маңызы бар деп есептелді. 1933 жылы салынатын бұрын сол жерде тұрған қой қорасында көптеген жоспарлар жасалғаны айтылады. Софиядағы Георгий Раковский әскери академиясы оның есімімен аталады.
1861 saw him organizing a Bulgarian legion in Belgrade, where he met voivode Đuro Matanović to negotiate a simultaneous rebellion in Bulgaria, Bosnia Herzegovina, and Albania, and travelling through Europe recruiting support for his country's cause. While his radical views often met opposition from more moderate minds, his writings incited youth to go against the Turks. It was in this year that he wrote his Plan for the Liberation of Bulgaria. Many young people rallied under his flag to fight the Ottomans alongside the Serbs. However the conflict between Serbia and the Ottoman Empire was soon resolved and the legion was dissolved. During raids and recruiting G. S Rakovski stayed hidden at many addresses throughout the southern regions of Bulgaria. Rakovski moved to Bucharest, where he continued his journalistic and revolutionary activities. Once there, he published a bilingual newspaper, Badushtnost. Rakovski was a supporter of Romania's reformist policies, and seeing potential, he began to support a union between Bulgaria and Romania. In Badushtnost, he appealed to good Bulgarian Romanian relations and made reference to the Second Bulgarian Empire, in which both Bulgarians and Romanians lived together. Led by the belief that Ottoman power could be brought down only with armed action, he began organizing small groups of revolutionary fighters, called cheti. Their aim was to instigate unrest in Bulgaria, thus motivating the population to fight the Ottomans. In 1867 the Committee equipped two bands (cheti) who penetrated Bulgaria led by Panayot Hitov and Filip Totyu. Some of the fighters, including Stefan Karadzha, were wounded, captured and later executed. The remaining men under the leadership of Hadzhi Dimitar were crushed at Buzludzha Peak in Stara Planina. Georgi Rakovski died of tuberculosis in Bucharest on October 9, 1867. 1 G. S. Rakovski street in Pliska, Bulgaria was named after Georgi Rakovski because it was considered a place of historical importance. It is believed that many plots were created in the goat shed which stood at the location prior to construction in 1933. The Georgi Rakovski Military Academy in Sofia is named after him.