Кіріспе

Австралиялық баушрангер және каннибал, американдық өндіруші. Томас Джеффри (тегі сондай-ақ Джеффри, Джеффрис, Джеффрис немесе Джефферис деп те жазылған) 1820 жылдардың ортасында Ван Димен жерінде (қазіргі Тасмания, Австралия) сотталған баушрангер, кісі өлтіруші және каннибал болды. Оның қылмыстары туралы замандас газеттерде ол жиі "күнәкар" деп сипатталды. Джеффри және тағы үш сотталған адам 1825 жылдың желтоқсанында Лансестондағы қамақтан қашып, кейіннен бес айлық сәбиді өлтіруді қоса алғанда, ең қатыгез зорлық-зомбылықпен жасалған бес кісі өлтіруге жауапты болды. Тағы бір құрбан – бандиттік топтың мүшесі, ол ұйықтап жатқанда өлтіріліп, денесі серіктері тарапынан желінді. Джеффри 1826 жылдың қаңтар айында қолға түсті; Хобартта сотталып, жасаған қылмыстары үшін айыпталды. Джеффри 1826 жылдың мамыр айында Хобартта дарға асылды.

Өмірбаян

Томас Джеффри 1791 жылы Англияның Бристоль қаласында ет дүкенінің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол жеті жыл бойы білім алды, содан кейін британдық "Ахилл" әскери кемесінде қызмет етті. Төрт жыл жеті айдан соң, "қатыгездікке ұшырадым" деп айтып, Әскери-теңіз күштерінен қашып кетті. Джеффри Лондонға барып, әскерге барабаншы болып қабылданды. Екі жыл тоғыз айдан кейін ол тағы да дезертирлік жасап, "Лиандер" фрегатымен теңізге қайта оралды. 1814 жылы Джеффри Бристольге қайтып келді, онда әкесінен және басқа туыстарынан ұрлық жасап, социопатиялық мінез-құлық таныта бастады, ал кейін Лондонға оралды. Ол сол жерде туысынан және анасының туысы капитан Доуэрден ұрлық жасап, Лондоннан шығып, бір жерден екінші жерге көшіп-қонып жүрді. Ол пистолеттері бар үш адамға қосылып, базардан қайтып келе жатқан шаруаларды тонауға кірісті. Бірде Линкольн мен Гейнсбороудың арасында, Шығыс Мидлендс аймағында, олар ақшасын беруден бас тартқан қарт шаруаны тоқтатып алды. Джеффридің серіктері оны атып өлтіріп, денесін арыққа тастап, құрбанынан 69 фунт стерлинг ұрлады. Төрт адам ішіп-құмар ойнағаннан кейін, фермерді өлтірді деген күдікпен Халл қаласының жанында ұсталды. Олар алты ай түрмеде отырды, бірақ дәлел жетіспегендіктен босатылды. Бостандыққа шыққаннан кейін Джеффри туған қаласына оралды, онда оның әпкесі оған 5 фунт стерлинг берді, бірақ Бристольді тастап кету шартымен. Ол Шығыс Мидлендске қайтып келді, онда үш серіктесімен бірге Нотингемдегі үйге қарақшылықпен кіріп, ұрлады. Бірнеше күннен кейін олардың бірі ұсталды және қалғандарына қарсы мәлімет берді, нәтижесінде олар жақын жердегі Лестерде тұтқындалды. 1817 жылы тұтқындалған кезде Джеффридің кәсібі суретші және шынышы ретінде тіркелді. Джеффри 1817 жылдың 29 шілдесінде Ноттингемдегі сотта айыпты деп танылды және өмір бойына жер аударылуға үкім шығарылды.

Көлік

Түрмеде бір кезең өткеннен кейін Джеффри Темза өзенінің жағасындағы Вулвичке тікелей бекітілген "Жазалау" түрме кемесіне ауыстырылды. 1819 жылдың қыркүйегінде ол тағы 161 сотталғанмен бірге "Принс-Регент" кемесімен Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясына жіберілді. Джеффри "Көк таулардың ар жағына" жіберілді, бірақ үш аптадан кейін үш басқа тұтқынмен бірге қашып кетті. Олар Эму жазығына жетіп, мүмкіндік туған сайын ұрлық жасау арқылы күнелтті. Оның серіктері өздерін ұстап бергеннен кейін Джеффри Коупастерс аймағындағы қашқан тұтқындардың үлкен тобына қосылды, бірақ оны сатып берді, ұстап алды және темірмен бұғаулап Параматта түрмесіне жеткізді. Соңында Джеффриді судья Джон Маккартурдың алдына әкелді, ол оған бұрынғы серіктерін (кейін Порт-Маккуари жазалау орталығына жіберілген) ұстауға көмектесетін ақпаратты берді. Маккартур осы қиын қашқын Джеффриді Ван Димен жеріне жіберуге шешім қабылдады.

Ван Димен жері

Джеффри бриг «Хавис» кемесімен Ван Димен жеріне 1822 жылдың 1 қаңтарында Тамар өзенінің сағасында орналасқан Порт-Далримплге жеткізілді. 1822 жылдың тамызында Джеффри Джорджтаун түрмесіндегі жұмысшылар тобының бақылаушысы болып тағайындалды. 1825 жылдың 1 ақпанында ол жұмысшылар тобынан қашып кетті. Джеффри туралы мәліметтер басқа қашқан сотталғандардың тізімімен бірге «Хобарт Таун» газетінде жарияланды. Ол 35 жаста, бойы 2 метрге жуық, қоңыр шашы мен қоңыр көзі бар, сол қолында «қала, жүректер, садақ оқтары, гүлшошалар және басқа да белгілер» татуировкасы бар еді. Тізімдегілермен бірге оны ұстағанға екі фунт сыйақы ұсынылды. Джеффри жақын арада ұсталған болуы мүмкін, оның мінез-құлқы туралы жазбада ол елу қамшы және түрмедегі жұмысшылар тобында ауыр еңбекке жазаланғаны көрсетілген. 1825 жылдың сәуірінде Лансестон түрмесінің командирі «өте қатаң қамшылау арқылы барлық тәртіпсіздіктерді тоқтатуға болады» деп мәлімдеді. Осы мақсатта ол «күшті бір адамды» қамшылаушы ретінде тартты. Корреспондент өзінің куәгері болғанын айтты, ол жақында екі адамды қамшылады, «олардың мойнына, қолтық астына, қарынға және оң жақ қабырғасына кесіктер салынды». Олардың көпшілігі «ұсақ қылмыстар үшін, мысалы, жұмысқа кешіккені үшін немесе жұмыстан қашқаны үшін» жазаланды. Жазушы былай деп қосты: «Мен бұл тәсіл көптеген адамдарды орманға қашуға итереді деп қорқамын, өйткені кейбіреулер жүз қамшыдан гөрі асылу үшін бір нәрсе жасайтындарын естідім!». Джеффридің мінез-құлқы туралы жазбада 1825 жылдың 24 мамырында «қызметтік міндетін орындамағаны үшін» сөгіс алғаны жазылған. 3 тамызда ол мас және тәртіпсіз болғаны үшін он шиллинг айыппұл төледі. 25 тамызда Джеффри бостандықта жүрген Элизабет Джессоп әйелін жалған тұтқындағаны және шабуылдағаны үшін жалақысының жартысын айыппұл ретінде төледі. 1825 жылдың 20 қазанында Джеффри «қамаудан әйел тұтқынды алып шыққаны үшін» жалақысынан 20 шиллинг айыппұл төледі.

Тиббс фермасына шабуыл

1825 жылғы 31 желтоқсанның таңында Джеффри, Перри және Расселл Тамар өзенінің жанында (қазіргі Лансестон қаласының Рочерли ауданына жақын) Джордж Барнард есімді шаруаның үйіне жақын ағаш кесіп жатқан екі адамға келіп жетті. Қарақшылар екі ағаш кесушіні тұтқынға алды, бірақ Барнардтың үйін тонауға шешім қабылдамады. Оның орнына, олар Лансестондан 8 шақырым қашықтықтағы Моубрей төбесіне қарай, Джон Тиббсқа тиесілі батпақты жерге бет бұрды. Таңертең олар Самуил Расселл есімді жас жігітті кездестірді. Олар оның қолын байлап, үйіне алып барды, онда оған иесін шақыруды бұйырды. Тиббс келген кезде, оған тұруға әмір берді. Тиббс, оның әйелі Элизабет, бес айлық ұлы Джон және Барнардтың бірі (Уокер есімді) бұтаға қарай жетеледі, ал Джеффри мен оның серігі үйден тонау үшін заттарды таңдады. Тауарлар қапқа және рюкзакқа салынып, Барнардтың екінші адамы мен Тиббстің адамы екі қарақшының итерігімен бұтаға алып кетті. Екі топ кездескен соң, олар қоғамдық жолдан қашықтық сақтап, Маунт Дирекшенге қарай жол тартты. Біраз уақыттан кейін олар Барнардтың арбасын және бұқаларын айдап келе жатқан Уильям Франклин есімді адамды кездестірді. Джеффри оны тоқтатып, басқа тұтқындарға қосылуға бұйырды. Осы кездесуде, көрші шаруадан келген Исаак Бичи есімді малшы пайда болды. Перри немесе Расселл Бичиге қарсы шығып, оған тұруға бұйырды; ол баста қарсылық көрсетті, бірақ ақырында тұтқындардың қатарына қосылды. Топ тағы 3 шақырым жол жүргеннен кейін тұтқындарды бөліп жіберуге шешім қабылданды. Бичи мен Тиббстің атылуына қатысты Джеффридің берген жалғыз жауабы: "Егер екі адам осылай көңілді болмағанда, оларға оқ аталмайтын еді". Перри мен Расселл және қалған тұтқындары (соның ішінде Тиббс ханым мен оның баласы) Джеффри мен басқа тұтқындарға жеткенде, топ солтүстікке қарай қозғала берді, қарақшылар оларды іздеп келетін топтардан қашуға тырысты. Бұл қорқынышты оқиға хабарланғаннан кейін, газеттерде одан да қорқынышты егжей-тегжейлі мәліметтер жарияланды. The Colonial Times газеті Джеффри келгенде, Элизабет Тиббс баласының жағдайы туралы сұрағанда, ол оған "баласының миын қиратқанын және кішкентай күнәсіз бала оған қанды әрекет жасап тұрғанда оған күлімсірегенін" айтқанын жазды. Colonial Times газетінде жарияланған оқиғалар туралы хабарда Тиббс ханым "демондар" оның "баласын өлтіргеннен кейін" "ақыл-есінен айырылған" күйде екені айтылды. "Біз қалғандарын айта алмаймыз", - деп қосты газет, бұл оның жыныстық зорлыққа ұшыраған болуы мүмкін екенін білдіреді. Тиббс ханым қарақшы Джеффри өзін "капитан" деп атағанын және ұзын қара пальто, қызыл жилет және кенгуру терісінен жасалған бас киім кигенін хабарлады. Тиббс мырзаның ұлының денесі 7 қаңтарда табылған. Баланың денесінің бір қолы мен екі аяғы жануарлар жеп қойған.

Констебль Бэкидің өлтірілуі

Тиббс фермасына жасалған шабуылдан тұтқындардың соңғысын босатып алғаннан кейін, үш қашқын Тамар өзенімен солтүстік-батыс бағытта, Тамар сағасына жақын жердегі Джордж Таунға қарай жол тартты. Бір күні таңертең Джордж Таунға жақын жердегі Пилоттың үйіне жеткенде, бұзақылар Пэришті (пилот), теңізші және сол жерде сигнал беруші ретінде орналасқан сарбазды тұтқындады. Олар ғимараттарды, соның ішінде сарбаздың мылтығын тонап, тұтқындарды алып шығысқа қарай бет алды. Сол күні таңертең олар Париш пен теңізшіні босатып, келесі күні таңертең сарбазды босатты. Олар үш күн бойы жол жүріп, өздерімен бірге алып келген азық-түліктерін жеп қоя берді. Бірнеше күннен кейін Джеффри олардың үш-төрт күн бойы жейтін жалғыз тамағы – какадуды атып өлтірді. Осы кезде Джеффри басқаларға (Перридің кейінірек жазған есебі бойынша) "азық-түлік жетіспеушілігінен қатты шаршап", "егер сіз ұнаған бірінші адам ұйықтап қалса, оны атып, қалған екеуіне тамақ етіп береміз" деді. Екі күннен кейін олар "тасты, бұталы биік төбеге" көтеріліп бара жатқанда, демалу үшін тоқтады. Эдвард Расселл ұйықтап қалды, ал Перри оның қасында отырып, рюкзагынан зарядталған тапаншаны алып, Расселлдің маңдайына атқанда, "ол жылап-сықтамай өліп қалды". Перри өзінің пышағын алып, Расселлдің жамбасынан ет кесіп алды. Олар от жағып, ет пісіріп, жеп, әрі қарай жүріп кетті. Джеффри тұтқындалғаннан кейін газетте оның мойындауына негізделген деп жарияланғанда, Расселлдің өлтірілуінен бұрын болған оқиғалардың басқаша нұсқасы жазылған. Colonial Times газетінде Джеффри мен оның серіктерінің "азық-түліксіз қалуы туралы" баяндалады. "Олардың қайсысы өлуге тиіс екенін жеребе тастады – бұл Расселге тиді. Бірақ адам қарулы болғандықтан, ол мақсатына жете алмады, шаршағандықтан ұйықтап қалғанша". Джеффри мен Перри түнде бақташының үйінде болды. Келесі күні таңертең олар басқа бір үйге жетті. Олар 18 метр қашықтықта болған кезде, оның малшы мен екі солдат пен үш ерікті іздеу тобымен қамтылғанын түсінді. Кейін Джеффридің мойындауы бойынша, ол "оларды сыртқа шығуға шақырды және оның отқа құлағын ұстаған бірінші адамның миын жарылғызамын" деді. Қарулы мылтықпен қаруланған елордалық сарбаз пайда болды, ал Джеффри үйге атқылап, Роберт Стаббс есімді сарбазды жарақаттады. Мұны естіген алты адам да қорадан қашып шығып, рюкзактары мен қаруларын тастап кетті. Бұзақылар екі мылтық алып, қалғандарын, сондай-ақ шай, қант, ұн және етпен бірге талқандап, түнгі лагерьге бір шақырымдай жол жүрді. Джеффри мен Перринің аралары ажыраған кезде, қашқындар тобының бір мүшесі Джеймс Хопкинс тұтқындалды. 21 қаңтарда Маккуин есімді сарбаз Хопкинске ұйқыда және қарусыз кездесті; ол тұтқындалып, қамауға алынды. Хопкинс Спринг-Плейнстегі Джозеф Райлтонның үйін тонағаннан кейін (олар қашып кеткеннен кейін бірнеше күн өткен соң) бір айдан бері қашып кеткен серіктерінен бөлек болды. Джеффри қаруын (мушкеті мен тапаншасын) тастап, тұтқындалды. 31 қаңтарда таңертең Перри Лансестон маңындағы Лейттің фермасына келді. Ол жақындаған кезде оны алыстан Лит қызметшілері көрді. Жақындаған кезде Перри өзін көргенін түсінеді және қашады. Лейттің екі қызметшісі Джон Спонг пен Фрэнсис Баррет оны қуып жетеді. Олар "екі кішкентай иттің" көмегімен жолшыбайдың ізін тауып, ақырында оған тап болды. Спонг да қаруын көтеріп, Перриге "қолдарын тастауға" бұйырды, әйтпесе ол мейірімділік күтпейді". Осылайша, ол қаруын тастады; ол қауіпсіз және үйге әкелінді. Сол күні Перриді Джеффри мен Хопкинс ұсталып отырған Лансестонға алып кетеді. Джеффри Лоунсестон түрмесінде сотталу үшін Хобартқа көшірілуін күтіп отырғанда, ол "өз өмірінің тарихын жазып жатқандығы" туралы хабарланды, онда ол Англия мен Шотландияда жасаған қылмыстары, тіпті осы аралда жасаған қылмыстары сияқты терең бояуды сипаттайды. Мэтью Брэйди 1826 жылы 11 наурызда Лаунсестоннан 15 миль қашықтықтағы Уотери Плейнс маңында аяғына жараланғаннан кейін тұтқындалды. Брэйдидің екі топ мүшесі Джеймс Гудвин мен Патрик Брайант та тұтқындалды. Брэйди мен оның серіктері Джеффри, Перри және Хопкинс ұсталып отырған Лансестон түрмесіне әкелінді.

Сот

Джеффри мен Перри, Брейди және оның тұтқынға алынған топ мүшелерімен бірге, Лансестоннан Хобартқа үкіметтік бриг «Принц Леопольд» арқылы жеткізілді, 1826 жылғы 27 наурызда олар көздеген жеріне жетті. Хопкинс те сол кемеде болған болуы мүмкін. Хобартта көп адам жиналып, бұғауланған тұтқындар кемеден түсіріліп, Маккуарри мен Мюррей көшелерінің бұрышындағы түрмеге қарай қадам басқандарын тамашалады. 5 сәуірдің таңертеңгісін, Джеффри мен басқалары қамалған камераның іргесіндегі бөлмесі бар түрме сақшысы Джон Бисби «қандай да бір сықырылған дыбыс естіді, ол оның күдігін тудырды». Тексеру кезінде Бисби тұтқындардың қабырғаға тесік жасау үшін сынған қасық пен екі пышақпен кірпіштер арасындағы аралықты сыпырып тастағанын анықтады. Екі күннен кейін тұтқындар тағы да қашуға тырысты, содан кейін түрме басшылары оларды еденге бекітілген темір сақинаға тізгілеп тастады. 25 сәуір түнінде Брейди, ол әлі де Джеффримен бірге камерада болған, түрме сақшысы Джеймс Доддингке егер Джеффри камерадан шығарылмаса, «оның таңертең басы жоқ екенін көретінін» айтты. Осы ескертудің нәтижесінде Джеффри басқа камераға көшірілді. Кейін Брейди өз еркімен «өзінде жасырып алып жүрген» екі пышағын тапсырды. Содан кейін Джеффри «соңында Киелі кітапқа бет бұрды» деп хабарланды. Ол англикандық пастор Уильям Бедфордты шақырып, «балашатайдай жылап отырды». 27 сәуірде Джеффри мен Перри Магнус Бакиені өлтіргені үшін сотталды, Джеффри кінәлі деп танылды. Перри «екінші айыпталу бойынша кінәлі, қалғандары бойынша кінәсіз» деп танылды. 29 сәуірде судья Педдер Джеффри, Перри және Хопкинсті, сондай-ақ тағы тоғыз адамды (Брейди, Брайант, Гудвин және Брейдидің тобынан тағы бес адамды) өлім жазасына кесті. Үкім оқылғаннан кейін Джеффри «қатты алаңдағандай көрінді».

Атқару

Өлім жазасы 2 мамырда шығарылды, Джеффри, Перри, Брейди, Брайант және Джон Томпсон есімді кісі өлтіруші 4 мамырда бейсенбі күні өлім жазасына кесілді. Өлім жазасын орындау күні таңертеңгі сағат 8-де шериф сотталғандарды түрмеге алып келді, олар дайындық шараларын өткізді. Джеффри бірінші болып шығарылды, онымен бірге пастор Бедфорд болды. Ол "қарсаңқы және тыныш" көрінді. Оның қолы байланғанда, кісі өлтіруші "құран оқып, шын ниетпен өкініш білдірді". Басқа тұтқындар да шығарылып, барлығы бесіз аспаға көтерілді. Пастор Бедфорд түрме сыртында көптеп жиналған халыққа былай деді: "Сіздердің алдарыңызда тұрған бақытсыз Джеффрис, мәңгілікке қадам басқанда, жасаған барлық қылмыстарының және оны осы жағдайға жеткізген маскүнемдіктің жиренішті әдетіне қарыздар екенін айтуымды сұрайды". Бес адамның дайындықтары аяқталған соң, Бедфорд "аза тұту рәсімінің белгілі бір бөлімдерін оқып бастады". Ол бір сәтте "аспа басылды, және осылай қайғылы жандар мәңгілікке көз жұмды!". Келесі күні таңертең Брейдинің қарақшылар тобының алты мүшесі де асылды, Хобарт түрмесіндегі алты адамдық дарға асу құрылысын толық пайдаланды. Ақырын босатуға ықпал еткен маңызды фактор, Хопкинс үш серігі кісі өлтіру және басқа да қорқынышты қылмыстарды жасамай тұрып, олардан бөлініп кеткені болуы мүмкін.

Тарихи бұрмалау

Қырық күн ішінде Джеффри және оның соттан қашқан топтасы бес кісінің өліміне жауапты болды, бұл қылмыстар өте қатыгездікпен жасалған. Дегенмен, егер барлық жауабы мен мойындаулар рас болса, Джеффридің өзі 11 қаңтарда тек бір құрбанды – констебль Бэкиді өлтіргені даусыз. Топ жетекшісі ретінде ол кемінде сәби Джон Тиббстің өліміне қатысқан, және баланы анасының қолынан алуды бастаған да ол еді. Сәбиді өлтіргені Джеффри немесе Расселдің еңбегі болған, бірақ екеуі де кінәлі. Рассел Рождество күні Сазерлендтің аты-жөні белгісіз қызметкерін өлтіріп, бір аптадан кейін Исаак Бичиді қаза қылды, осылайша кісі өлтірулер тізбегін бастады. Оның жасаған қылмыстарына қарамастан, Расселге көп айып тағылмады, мүмкін, өйткені ол өзі де құрбан болды – Пери оны маңдайынан атқан, денесін қиып, бұрынғы серіктерін асырау үшін етін жеген. Тиббс әйелге жасалған зорлық және оның баласын өлтіру туралы мәліметтер белгілі болғаннан кейін, сол заманғы газеттер Джеффриді «монстр» деп сипаттай бастады. 7 қаңтарда «Hobart Town Gazette» газеті оны «адам кейпіндегі сол монстр, кісі өлтіруші Джеффрис» деп атады. 20 қаңтарда «Colonial Times» газеті «шайтандық зұлым» деп сипаттап, «монстр Джеффрис» деп жазды. Бонвик жасаған сурет Джеффридің қылмыстары туралы басқа да фантастикалық әңгімелерге бастау болды. Австралиялық қарақшылар туралы тағы бір ерте жазба авторы Чарльз Уайт, 1891 жылы қарақшылар туралы алғаш жазғанда, Бонвик айтқан Джеффридің қылмыстарын қайталап берді. Джордж Боксалдың «Австралиялық қарақшылардың тарихы» кітабы 1899 жылы жарық көрді. Боксалдың баяндамасында «Джеффрис», Хопкинс және Рассел Маккуари портынан қашып кетеді (Перри туралы ештеңе айтылмаған). Боксал Тиббс отбасының сәбиін өлтіру туралы айта келіп, Джеффри «оның миын жас көшетке соғып», содан кейін Миссис Тиббске: «Енді жылдам жүре аласың ба?» – деді. Мистер Тиббс Джеффриге шабуыл жасады, ол оны атып, «кедей әйелді» өлген баласы мен өліп бара жатқан күйеуімен жалғыз қалдырып кетті. Осы және басқа да Джеффридің қылмыстары туралы дұрыс емес мәліметтер газеттерде жарияланған сенсациялық мақалалардың үлгісіне айналды. Мысалы, 1935 жылғы қаңтарда «Sydney Truth» газетінде жарық көрген Дж. Х. М. Абботттың «"Христиан" болған каннибалдық: Адам кейпіндегі шайтандар достарына шабуыл жасады» деген мақаласы.