Юкатанға адасқан испан саяхатшысы: Гонсало Геррероның тарихы
Gonzalo Guerrero
Гонсало Герреро: испандық теңізші, майя тайпасына құл болып түсіп, содан кейін батыр шайқасшы болған. Мексикадағы алғашқы метистердің әкесі. Тарихы мен өмірі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан зерттеушісі (шамамен 1536 ж. қайтыс болған)
Spanish explorer (died c. 1536)
Гонсало Герреро (сонымен қатар Гонсало Маринеро, Гонсало де Арока және Гонсало де Ароза деп те белгілі) – Испанияның Палос қаласынан шыққан теңізші. Ол Юкатан түбегінде кемесімен апатқа ұшырап, жергілікті майя тайпасы тарапынан құл ретінде алынды. Бостандыққа шыққаннан кейін Герреро майя билеушісінің басты жауынгеріне айналып, Мексикадағы алғашқы метис балалардың үш еуін және Америкадағы алғашқы метис балалардың біреуін Бразилиядағы Карамуру мен Жоао Рамалхоның балаларымен бірге тәрбиеледі. Оның ерте өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес.
Gonzalo Guerrero (also known as Gonzalo Marinero, Gonzalo de Aroca and Gonzalo de Aroza) was a sailor from Palos, Spain who was shipwrecked along the Yucatán Peninsula and was taken as a slave by the local Maya. Earning his freedom, Guerrero became a respected warrior under a Maya lord and raised three of the first mestizo children in Mexico and one of the first mestizo children in the Americas, alongside the children of Caramuru and João Ramalho in Brazil. Little is known of his early life.
Ерте өмір
Геррероның ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол 15-шы ғасырдың соңында немесе 16-шы ғасырдың басында испандық экспедициямен Жаңа дүниеге келген болуы мүмкін деп саналады.
Little is known of Guerrero's early life. He is presumed to have reached the New World aboard a Spanish expedition in the late 15th or early 16th century.
Кеме апаты мен құлдық 1511
1511 жылы Герреро мен тағы он бес теңізші Ямайка жағалауындағы Лас-Виборас аймағында кеме апатына ұшырады, күшті тропикалық дауыл оларды жолдан жаңғыртқаннан кейін. Теңізге лайықты кеме және жабдықтама болмағандықтан, аман қалғандар уақытша сал жасап, ашық теңізде он үш күн бойы қалқып, Юкатан түбегін көріп қалды, бірақ сол кезде аман қалғандардың тек онға жуығы ғана тірі қалды (Герреро да олардың ішінде болды). Герреро және оның тоғыз аман қалған экипаж мүшелері Уэймил майя жасағымен жағаға қонғаннан кейін дереу қолға түсті. Бір бөлігі ритуалдық құрбандыққа шалынды, ал қалғандары әртүрлі провинциялық аристократтардың құлдығына түсті.
In 1511, Guerrero and fifteen other sailors were shipwrecked on the Las Viboras shallows off the coast of Jamaica, having been driven off course by a strong tropical storm. Lacking a seaworthy vessel and provisions, the survivors fashioned a makeshift raft and drifted for thirteen days across open sea until sighting the Yucatán Peninsula, though by this point, only ten of the survivors remained alive (including Guerrero). Guerrero and his nine surviving crew mates were immediately apprehended by the Mayan militia of Waymil upon their landing. Some were ritually sacrificed, and the survivors were forced into slavery under various provincial aristocrats.
Шетумалға көшіру 1514
1514 жыл шамасында Герреро Начан Канның қызметіне түсті, Четумалдың халах уиничi немесе губернаторы, ал оның экипаж серігі Джеронимо де Агилар Xamanha батабының – әкімі немесе мэрінің құлы болып қалды. Четумалда болған кезде Герреро жоғары әскери шеберлігін көрсеткендіктен, накам немесе командирлік лауазымға ие болды деп есептеледі. Ол 1517 жылы Эрнандес де Кордова және 1518 жылы Хуан де Гриальва жорықтарында Четумалға немесе оның одақтастарына қызмет еткен болуы мүмкін. Бұған қоса, Четумалда болған кезінде Герреро майя мәдениетіне толыққандай сіңіп, тіпті майя политеизміне көшті және провинциялық губернатордың қызы болған деп саналатын майя әйеліне үйленді. Герреро мен оның әйелінің балалары Жаңа Әлемдегі алғашқы метистердің қатарында саналады, сондай-ақ 1510-1520 жылдар аралығында Бразилияда туған Карамұру мен Жоао Рамалньоның балалары да осы топқа жатады.
In circa 1514, Guerrero entered the service of Nachan Can, halach uinich or governor of Chetumal, while Gerónimo de Aguilar, his crew mate, remained a slave of the batab or mayor of Xamanha. While in Chetumal, Guerrero is thought to have demonstrated superior military prowess, thereby earning military rank as nakom or commanding officer. He is thought to have served Chetumal or their allies during the 1517 Hernández de Córdoba and 1518 Juan de Grijalva entradas. Furthermore, during his time in Chetumal, Guerrero fully assimilated to Mayan culture, going so far as to convert to Mayan polytheism and to marry a Mayan woman, believed to have been the provincial governor's daughter. Guerrero and his wife's children are considered among the first mestizos in the New World, along with the children of Caramuru, in Bahia, and João Ramalho, in São Paulo, who were born between 1510 and 1520 in Brazil.
Монтехо кіреберіс 1527
Герреро Франсиско де Монтехоның 1527-1528 жылдардағы Четумалға және Шығыс Юкатанның басқа провинцияларына қарсы жорылысының сәтсіз аяқтауына маңызды рөл атқарды деп саналады. Жорықтың солтүстік бөлігін аяқтағаннан кейін, Монтехо «Ла Гаварра» кемесіндегі сегіз-он адаммен бірге 1528 жылдың бірінші немесе екінші тоқсанында Четумал портына тоқтады. Монтехо, Кортес сияқты, Геррероны жоғары әскери наградалармен сыйлайтынына уәде беріп, оның жорылысына қосылуға шақырды. Герреро тағы да бас тартты, өзінің құлдықта екенін айтты, бірақ Монтехоға достық қарым-қатынас ұсынды. Четумал Монтехо қаланы басып алу үшін жаяу әскер күшін күтіп отырғанын білгендіктен, олардың келуін әртүрлі алдаулармен тоқтатуға тырысты, оларды достық көмек ретінде жасырды. Көмекші күштер «достық» барлаушылардың көмегімен жолдан бұрылды, ал Монтехо өз жаяу әскерлерінің қаза тапқанын ойлап, 1528 жылдың екінші тоқсанында ешқандай шайқассыз кетуге мәжбүр болды.
Guerrero is thought to have been pivotal to the failure of Francisco de Montejo's 15271528 entrada against Chetumal and other provinces in eastern Yucatán. Upon completing the northern portion of the campaign, Montejo, with eight to ten men aboard La Gavarra, anchored in Chetumal's harbour in the first or second quarter of 1528. Montejo, like Cortes before him, promptly invited Guerrero to join his campaign, promising high military honours. Guerrero again declined, citing his state of enslavement, though 'offering' Montejo his friendship. Chetumal, aware that Montejo awaited infantry reinforcements to take the city, successfully conspired to keep these from arriving by various deceits concealed as friendly aid. The reinforcements were deviated off course by 'friendly' scouts, while Montejo was gently coaxed into thinking his infantrymen had met an ill end, prompting him to depart in the second quarter of 1528 without having engaged.
Давила кірісі 1531
Герреро Алонсо де Авиланың 1531–1533 жылдардағы жорығына қарсы ұзақ науқан жүргізген деп саналады, ол провинциялық астананы жаулап алғанмен, соңында одан да сәтсіздікке ұшырады.
Guerrero is also thought to have fought an extended campaign against Alonso de Avila's 1531–1533 entrada, which managed to capture the provincial capital, but ultimately likewise failed.
Алварадо 1536-шы кіру
1536 жылдың мамыр айының соңында немесе маусым айының басында Педро де Альварадо Сула аңғарындағы жергілікті қарсылықты жоюға нық белімді болғандықтан, Улуа өзенінің жағасындағы Цикумбаның бекінілген лагеріне қарсы сәтті шабуылға шықты. Герреро, Сикумба әскерін күшейту үшін Шетумал жасағын басқарған немесе оның құрамында болған болуы мүмкін, шайқаста аркебус оғынан қаза тапты. Овиедо 1532 жылы Геррероның қайтыс болғанын хабарлайды, ол кезде Монтехоның лейтенанттары Авила мен Лухон Чектумальға қайта келген. Андрес де Сереседа 1536 жылдың 14 тамызында Испания короліне жазған хатында 1536 жылдың маусым айының соңында Педро де Альварадо мен Чичумба есімді Гондурас кацигі арасында болған шайқас туралы айтады. Шайқастан кейін Чичумбаның Тикамая қаласында жалаңаш және татуировкаланған испандықтың денесі табылды. Сереседаның сөзіне қарағанда, бұл испан 1536 жылдың басында Чичумбаға оның жерін отарлауға тырысқан испандармен күресуге көмектесу үшін Шетумальдан 50 жауынгерлік каноэмен келген. Испандық шайқаста аркебус оғынан қаза тапты. Сереседа бұл испанның аты Гонсало Арока десе де, Р. Чемберлен және оқиға туралы жазған басқа тарихшылар оны Гонсало Герреро деп атайды. Ол қайтыс болғанда шамамен 66 жаста болған.
In late May or early June 1536, Pedro de Alvarado, determined to deal a death blow to native resistance in the Sula Valley, lead a successful entrada against Cicumba's fortified camp on the banks of the Ulua River. Guerrero, who is thought to have lead or been among the Chetumal detachment reinforcing Cicumba's troops, died in battle from an arquebus shot. Oviedo reports Guerrero as dead by 1532, when Montejo's lieutenants Avila and Lujón arrived again in Chectumal. Andrés de Cereceda, in a letter to the Spanish King dated 14 August 1536, writes of a battle that occurred in late June 1536 between Pedro de Alvarado and a local Honduran cacique named Çiçumba. The naked and tattooed body of a Spaniard was found dead within Çiçumba's town of Ticamaya after the battle. According to Cereceda, this Spaniard had come over with 50 war canoes from Chetumal early in 1536, to help Çiçumba fight the Spanish who were attempting to colonize his lands. The Spaniard was killed in the battle by an arquebus shot. Although Cereceda says the Spaniard was named Gonzalo Aroca, R. Chamberlain and other historians writing about the event identify the man as Gonzalo Guerrero. Guerrero was likely 66 years old when he died.
Геррероның бар екендігі туралы білім
Геррероның өзі жазған, расталған ешқандай дерек сақталған жоқ. Ол туралы басқа адамдардың жазған негізгі мәліметтері – ол туралы біздегі жалғыз ақпарат көзі. Біріншіден, Геронимо де Агилар, ол Геррероның өзіндей майяларға тұтқынға түскенін айтады. Кортес Герреромен хат алмасып тұрған, бірақ жеке кездеспеген. Берналь Диас де Кастильо Кортес жазған оқиғалардың өзін жазды. Сереседа оны Гондурастағы шайқас алаңында өлген күйінде тапты, бірақ оның ешқашан сөйлеспеген. XVI ғасырдың соңы мен XVII ғасырдың басындағы испандықтардың жазбаларында ол туралы айтылады, бірақ олар сол замандағы есептерге қарағанда дәлдігі төмен деп есептеледі.
No verified firsthand accounts written by Guerrero have survived. The primary accounts of other people writing about him are our sole source of information on him. First, there is Geronimo de Aguilar, who says Guerrero was captured by the Maya at the same time as he was. Cortés exchanged letters with Guerrero, but did not meet him face to face. Bernal Díaz de Castillo wrote about the same events as Cortes. Cereceda found him dead on a battlefield in Honduras but never communicated with him. The initial Spanish attempts to chronicle the conquest, done in the late sixteenth and early seventeenth centuries (Oviedo, Herrera), mention him, but are considered less accurate than the contemporaneous accounts.
Соңғы есептер
Герреро Мексиканы жаулап алу туралы түрлі тарихи хроникаларда және БАҚ-та кездесіп, оның өмір сүргені тарихи түрде расталғанмен, оның кейбір есептері қарама-қайшы. Бұл, жиі жоғалып кеткен фактілер мен тарихи жалғандықтармен бірге ғасырлар бойы кейіпкерді қайтадан анықтауға алып келді. Бұл процесс 16 ғасырдағы хроника жазушыларынан басталып, 20 ғасырда мексикалық Индихенизммен аяқталды, әрқайсысының өз мативациясы мен түсіндірмесі болды. Әдеби сыншы Роза Анна М. Мюллер «Култтан комикске: Гонсало Геррероның мексикалық халық мәдениетіндегі мәдени батыр ретінде бейнеленуі» атты эссесінде Геррероның 16 ғасырдағы испан басқыншылары үшін жек көрілетін тұлғадан қазіргі Мексиканың негізін қалаушыға дейінгі көптеген бейнелерін зерттейді. Дегенмен, көптеген символдар сияқты, осы мифтің шындығы да күмәнді. Мюллер қорытындылайды: «Ең басты және екінші дәрежелі дереккөздер Геррероның отарлау кезеңіндегі тарихын суреттесе, бүгінде ол саяси және әдеби иконаға айналып, ұлттық аңызға айналды. Егер ол хроника жазушыларының қорлауына ұшыраса, Герреро өзін ақтады, өйткені ол Еуропадан келген отарлаушылар мен Американың жергілікті тұрғындарын отандық жағдайда байланыстыратын үлгіге айналды». Мүмкін, Мексикадағы метистердің әкесі ретінде Геррероны бейнелейтін ең танымал әдеби шығарма – Эухенио Агирренің 1980 жылы Мексикада жарық көрген «Гонсало Герреро: Тарихи роман». Роман ұлттық бестселлер атанды және 1981 жылы Париж халықаралық академиясының күміс медалін жеңіп алды. 1999 жылы Мексикада жарық көрген тағы бір танымал кітап – Алан Кларктың «Герреро мен жүрек қаны» Герреро мен Агилардың ішкі өмірі мен тарихын баяндайды. Герреро мен Агилар Джон Ко Роббинстің 2011 жылы АҚШ-та жарық көрген «Мая Лорды» тарихи романындағы басты кейіпкерлер. Джон Рейзингердің 2015 жылы жарық көрген «Гонсало Геррероның мойындауы» Геррероның көзқарасынан жазылған тарихи роман, оның мативацияларын және қақтығыстарын, сондай-ақ Майя әйелімен қарым-қатынасын зерттейді. Американдық жазушы Дэвид Стэктон Геррероның өмірі мен ерліктерін «Сигнал жеңісі» романында (1960 ж.) көркемдеп суреттеді. Жақында Faber & Faber баспасында қайта басылып шыққан бұл шығарма «Дэвид Стэктонның сегізінші романы және ол «Америкалық триптих» деп қарастырғанның алғашқысы. Ол екі ұлы өркениеттің бір-біріне тигізген әсерінің жанды суретін салады [және] Геррероның оқиғасын – өзінің нағыз адалдығын тауып, оны сөзсіз соңына дейін ұстанған адамның оқиғасын» көрсетеді. Археолог Джозеф Гиннес, Дуглас Грант Майннің 2022 жылғы «Апрель және бағбан» романындағы кейіпкер, Гонсало Геррероға ұзақ уақыт бойы құмар болған. Корнелл университетінің профессоры 20 ғасырдың аяғындағы Орталық Америкаға екі ұзақ сапардың екіншісі – Гиннес қауіпті түрде араласатын саяси қақтығыстармен бүлінген аймақ – оған қарт гватемалық ғалымның көмегімен құлдан соғыскерге айналған басшының бұрын-соңды елестетілмейтін жағын ашуға мүмкіндік береді. Әлеуметтік психолог Йоахим И. Крюгер тарихи эсседе Гонсало Геррероның оқиғасын жеке басының түбегейлі өзгеруі ретінде қайта қарастырады, ол адамның табиғаты туралы сұрақтар тудырады: «Бәлкім, Гонсало бізді қайда тұратынымызға және кім екенімізге тағы бір рет қарауға шақыра алады. Бізді қандай күштер қалыптастырады және дауыл бізді бейтаныс жағалауға лақтырғанда қалай әрекет етеміз?»
Although Guerrero appears in various historical chronicles of the conquest of Mexico and media and his existence is historically attested, some accounts of him are contradictory. These, coupled with often missing facts and historical falsehoods, have led over the centuries to a continuous redefinition of the character. This process started with the chroniclers of the 16th century and culminated in the 20th century with the Mexican Indigenismo, each with their own motivation and interpretation. Literary critic Rose Anna M. Mueller, in an essay titled From Cult to Comics: The Representation of Gonzalo Guerrero as Cultural Hero in Mexican Popular Culture, surveys the numerous depictions of Guerrero from a reviled figure for the sixteenth century Spanish invaders to founder of modern Mexico. Yet, like many symbols, the reality behind this myth remains very questionable. Mueller concludes, 'while primary and secondary sources sketched Guerrero's history during the colonial period, today he has become a political and literary icon and has been transformed into a national myth If he was reviled by the chroniclers, Guerrero has enjoyed a vindication of sorts, since he has become an exemplar who fills the need to connect the colonisers from Europe and the indigenous of the Americas in a domestic context.' Perhaps the most famous literary work celebrating Guerrero as the father of the mestizos in Mexico remains Gonzalo Guerrero: Novela historica by Eugenio Aguirre published in 1980 in Mexico. The novel became a national bestseller and went on to win the Paris International Academy's silver medal in 1981. Another popular book published in Mexico in 1999, Guerrero and Heart's Blood by Alan Clark tells of the inward life and history of Guerrero and Aguilar. Guerrero and Aguilar are central figures in the historical novel Maya Lord by John Coe Robbins which was published in the U. S. in 2011. "The Confessions of Gonzalo Guerrero", by John Reisinger, was published in 2015, and is an historical novel written from Guerrero's point of view, exploring his motivations and conflicts, as well as his relation with his Mayan wife. American author David Stacton fictionalised Guerrero's life and exploits in his novel A Signal Victory (1960). Recently republished by Faber & Faber, the work is "David Stacton's eighth novel, and the first in what he envisaged as an 'American Triptych' [It] paints a vivid picture of the impact of two great civilisations upon each other [and of] Guerrero's story – that of a man who found where his true loyalties lay, and pursued them to their inevitable end." Archeologist Joseph Guinness, a character in Douglas Grant Mine's 2022 novel April and the Gardener, has long been obsessed with Gonzalo Guerrero. The second of the Cornell University professor's two long sojourns in late 20th century Central America – a region riven by political strife in which Guinness becomes dangerously involved – allows him to discover, with the help of an elderly Guatemalan scholar, a hitherto unimaginable side of the slave turned warrior chief. In a historiographic essay, social psychologist Joachim I. Krueger reinterprets the story of Gonzalo Guerrero as a radical transformation of identity which raises questions about human nature: "Perhaps Gonzalo can encourage us to take another look at where we stand and who we are. What are the forces that shape us, and how will we respond when a storm throws us up against an unfamiliar shore?"