Фриздер заң кодекси (Lex Frisionum): Шарльменнің кезінде жазылған, фриздердің құқықтық ережелері, әлеуметтік топтары (ақсүйектер, бостандықтар, шаруалар, құлдар) туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Lex Frisionum, "Фризиандардың заң кодексі", 785 жылдан кейін, Карл Ұлының тұсында, франктардың Фризияны жаулап алуы саксондық көтерілісші Видукиндтің соңғы жеңілісімен аяқталғаннан кейін, латын тілінде жазылды. Бұл заң кодексі фриздердің аймағын қамтыды.
Lex Frisionum, the "Law Code of the Frisians", was recorded in Latin during the reign of Charlemagne, after the year 785, when the Frankish conquest of Frisia was completed by the final defeat of the Saxon rebel leader Widukind. The law code covered the region of the Frisians.
Мазмұны
Фризиандар төрт құқықтық топқа бөлінді, оларға заң немесе белгіленген айыппұлдар салынған оның бұзушылықтары қолданылды. Олар: ақсүйектер, бос адамдар, дербес шаруалар және құлдар. Lex Frisionum-да дін қызметкерлері есімдері жоқ, себебі олар азаматтық заңға жауапты болған жоқ. Фризиандар бос адамдар мәртебесін алды және өздерінің подстатын немесе императорлық басшысын таңдауға құқылы болды. Lex Frisionum-да Фризияның үш аймағы анық ажыратылады: заң бүкіл Фризияға қолданылады, бірақ Батыс Фризия "Звин мен Влие арасында" және Шығыс Фризия "Лауверс пен Везер арасында" белгілі бір ерекше шараларға ие болды. Верден шартында (843) бүкіл Фризия Лотарингияның бір бөлігіне айналды; Мерсен шартында (870) ол қысқа мерзімге Шығыс франктар (Австразия) және Батыс франктар (Нейстрия) мемлекеттері арасында бөлінді, бірақ 880 жылы бүкіл ел Австразия құрамына қайта біріктірілді. Lex Frisionum-ның алғашқы жиырма екі тарауы толығымен айыппұлдар (compositio) және құн төлемі (wergeld) – зардап шеккендерге немесе олардың туыстарына тиіс өтемақылар, қылмыскер мен зардап шеккеннің әлеуметтік статусына сәйкес келетін мөлшерде – туралы мәліметтерді қамтиды. Қызықтысы, әйелді өлтіргені үшін айыппұл сол дәрежедегі ер адамды өлтіргені үшін бірдей болды, бұл фризиялық заңның ерекшелігі, ол оны англосаксондық заңмен байланыстырады және барлық басқа неміс кодекстерінен ерекшелендіреді. Тағы он бір тарауда "Даналардың қосымшалары" (Additio sapientum) – Вимар мен Саксмундтың сот шешімдерінен алынған он бөлім, сондай-ақ бұрын қарастырылмаған жағдайларды қамту үшін Lex Thuringorum ("Тюрингтердің заң кодексі") бөлімдері кірді. Ақсүйек өзін қорғау үшін қылмыс жасалмағанын куәландыруға дайын белгілі бір санмен "анткештерді" жинауға тиіс болды. Lex Frisionum-да (екі рет) еске алынған азаптаудың жалғыз түрі – қайнаған сумен сынау. Қайнап тұрған қазаннан тас суырып алу керек еді: егер үш күн ішінде күйіктер жазылса, онда адам кінәсіз деп есептелді.
The Frisians were divided into four legal classes, to whom the law, or those transgressions of it that incurred set fines, applied. They were the nobles, the freemen, the serfs and slaves. The clergy are not mentioned in the Lex Frisionum as they were not liable to civil law. The Frisians received the title of freemen and were allowed to choose their own podestat or imperial governor. In the Lex Frisionum three districts of Frisia are clearly distinguished: the law governs all of Frisia, but West Frisia "between Zwin and Vlie" and East Frisia "between Lauwers and Weser" have certain stated exceptional provisions. At the partition treaty of Verdun (843) the whole of Frisia became part of Lotharingia; at the treaty of Meersen (870) it was briefly divided between the kingdoms of the East Franks (Austrasia) and the West Franks (Neustria), but in 880 the whole country was reunited under Austrasia. The first twenty two chapters of the Lex Frisionum are entirely concerned with schedules of fines (compositio) and wergeld, the compensations due victims or their kin, scheduled according to the social ranks of perpetrator and victim. Remarkably, the fine for killing a woman was exactly the same as for a man of the same rank, a feature of Frisian law that links it to Anglo Saxon law, and stands apart from all other German codes. A further eleven chapters contain the 'Additions of the Wise Men' (Additio sapientum), ten subheadings from the judgements of Wiemar and of Saxmund of whom nothing is known, as well as sections from the Lex Thuringorum ("Law Code of the Thuringians") to cover instances not previously covered. A noble's defense was to gather a specified number of "oath helpers" willing to swear that the crime was not committed. The only trial by ordeal mentioned (twice) in the Lex Frisionum is the ordeal by boiling water. A stone had to be withdrawn from a seething cauldron: if the blisters were healed within three days, the man was innocent.
Беріліс
Қарыздар (compositio) және wergeld сомаларына негізделген нумизматикалық зерттеулер бойынша, Lex Frisionum заңдары ең кеш дегенде VII ғасырдың бірінші жартысына жатады. Lex Frisionum қолжазбаларының ешқайсысы бізге жеткен жоқ. Бұл заңдар туралы жалғыз куәлік – 1557 жылы жарық көрген ең көне басылым. Сол жылы ғалым Иоанн Базилий Герольд, Базель қаласындағы Генрих Петри басып шығарған "Originum ac Germanicarum Antiquitatum Libri" атты Шарль Ұлы дәуіріндегі герман заңдарының барлық жинағын жасады. Оның ішінде Lex Frisionum да басылды, бірақ Герольдтың мәтіні қандай көзден алынғаны немесе қаншалықты өзгертілгені белгісіз; оның басылымының бетіндегі мәліметтер материал Фулда монастырының кітапханасынан (қазір тарап кеткен) алынғанын көрсетеді. Сақталған нұсқа, көрініп тұрғанындай, әлі де жазыққылық элементтерін сақтап қалған дайын емес нұсқа болып табылады, ол аяқталған нұсқада түзетіліп, өңделері терілген болар еді. Шарль Ұлы өзінің империясындағы герман халықтарының әрқайсысы үшін мұндай жинақ жасауды жоспарлаған болатын.
On numismatic grounds based on the amounts of fines (compositio) and wergeld, the laws from the Lex Frisionum date from the first half of the 7th century at the latest. There are no surviving manuscripts of the Lex Frisionum. The only testimony is the oldest printed version, which dates from 1557. In that year, the scholar Joannis Basilius Herold made a compilation of all Germanic laws from the time of Charlemagne, Originum ac Germanicarum Antiquitatum Libri , printed by Heinrich Petri of Basel. Among them was printed the Lex Frisionum, but from what source, or how corrupted was Herold's text, is unknown; the title page of his edition indicates that the material was drawn from the library (now dispersed) of the monastery of Fulda. The surviving version is apparently a rough draft, still retaining pagan elements, which doubtless would have been edited out in the finished version, which Charlemagne apparently contemplated assembling for each of the Germanic peoples in his empire.