Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Латын Америкасындағы 1980 жылдардағы қаржылық дағдарыс
1980s financial crisis in Latin America
Латын Америкасының "La Década Perdida" ("Жоғалған онжылдық") – 1980 жылдары Латын Америкасында басталған және кейбір елдерде 1990 жылдарға дейін жалғасқан экономикалық дағдарысты сипаттау үшін қолданылатын испан тіліндегі термин. Жалпы алғанда, дағдарыс төленбес сыртқы қарыздар, салықтар, тұрақсыз инфляция және айырбас бағамдарымен сипатталды, аймақтың көптеген елдерінде бұл бағамдар бекітілген болатын.
"La Década Perdida" ("The Lost Decade") of Latin America is a Spanish term used to describe the economic crisis suffered in Latin America during the 1980s, which continued for some countries into the 1990s. In general, the crisis was composed of unpayable external debts, taxes, and volatile inflation and exchange rates, which in the majority of the countries in the region were fixed.
Шолу
1970 жылдары шикізат бағасының өсуі (әсіресе мұнай) және доллардың құнының төмендеуі салдарынан АҚШ доллары Латын Америкасына құйыла бастады, ол кезде аймақ мемлекеттік басқарумен бағытталған индустриалды модель немесе нарыққа негізделген модель арасында таңдау жасап жатқан еді. 1980 жылы шикізат бағасының төмендеуі және дамысқан елдердегі пайыздық ставканың өсуі ресурстардың тапшылығын тудырды, бұл валюта бағамының күрт құнсыздануына және қарыз бойынша нақты пайыздық ставканың өсуіне әкелді, жағдайды тым үлкен бюрократияның болуы одан әрі ушықтырды. Дағдарысқа жауап ретінде көптеген елдер импортты алмастыру арқылы индустриалды даму модельдерінен бас тартып, экспортқа бағытталған өсу стратегиясын қабылдады. Бұл стратегияны Халықаралық валюта қоры қолдады. Бірақ, Чили мен Коста-Рика сияқты елдер қысқа мерзімге реформалық стратегияларды қабылдады. 1980-1985 жылдар аралығында аймақтың жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) нақты өсім темпі тек 2,3% құрады. 1982-1985 жылдар аралығында Латын Америкасы бұрынғы қарыздары бойынша 108 миллиард доллар төледі. Дегенмен, 2012 жылдан бастап Қытайдың өсуінің баяулауы және шикізат бағасының сәйкес төмендеуі жаңа жағдайға әкелді. 2011 жылы аймақтағы өсімнің соңғы күшті жылы болды (жылдық 4%-дан жоғары), 2012 жылы 3%-дан сәл жоғары болды, ал 2013-2015 жылдары 2%-дан төмен болды. 2016 және 2017 жылдары Латын Америкадағы экономикалық белсенділік 2002 жылдан бері алғаш рет төмендеді, ал 2018 жылы ол 1%-дан асып түспеді. 2014 жылдан бастап субконтиненттегі кедейлік деңгейі 1980 жылдардан бері алғаш рет өсті. Бұл жағдайдың салдары ретінде Латын Америкасында «консервативті толқын» пайда болды, бұл өткен ғасырда көбінесе солшыл үкіметтерді сайлаған аймақта оңшыл көшбасшылардың жалпы сайлауына әкелді. Бұл агрессивті саяси өзгерістер сыртқы сауданы күшейтуге және фискалдық есептерді теңгеруге бағытталған деп есептелді. Алайда, АҚШ пен Қытай арасындағы сауда соғысы және доллардың құнының тағы да өсуі Латын Америкадағы экономикалық жағдайды одан бетер нашарлатты. 2010 жылдардың соңында әртүрлі елдерде әлеуметтік наразылықтардың әртүрлі эпизодтары орын алды. Венесуэла экономикалық дағдарыстан ең көп зардап шеккен ел болды, себебі мұнайға деген ең жоғары тәуелділік (оның құны 2012-2015 жылдар аралығында күрт төмендеді), инфляция, сыбайлас жемқорлықпен күреспейтін орталық банк және шетелдерден экономикалық қолдаудың болмауы осыған себеп болды. Бұл өнеркәсіптік дағдарыс, тапшылық және мемлекеттік қызметтердегі проблемаларды қамтитын апаттық жағдайды тудырды. 2000 жылдары әлемдік деңгейде ең үлкен өсімді көрсеткен Бразилия 2012 жылдан бастап төмендеу кезеңіне түсті. Бұл жағдай 2014 жылы өткен әлем чемпионаты мен 2016 жылы өткен Олимпиада ойындарын өткізумен байланысты болды. Елде ұйымдастырылған іс-шаралар наразылық толқынына әкелді, ал 2014-2016 жылдар аралығында экономика дағдарысқа ұшырады.
During the 1970s, the rise in prices of raw materials (primarily oil) and the decrease in the value of the dollar caused US dollars to flow into Latin America, a region that then debated between an industrial model directed from the state or a market based model. In 1980, the decreased price of raw materials and the rise of interest rates in the industrialized countries generated a lack of resources, which provoked a massive depreciation of exchange rates, appreciating the real interest rate on the debt, a situation made worse by the presence of excessively large bureaucracies. In response to the crisis, the majority of the nations had to abandon their economic models of industrialization by substituting with imports, and they adopted a growth strategy oriented toward exports. This strategy was encouraged by the International Monetary Fund. There were exceptions, like Chile or Costa Rica, which briefly adopted reformist strategies. The real growth rate of gross domestic product (GDP) for the region was only 2.3% between 1980 and 1985. Between 1982 and 1985, Latin America paid 108 billion dollars in past debts. However, the slowing down of China from 2012, and the consequent fall in the price of raw materials led to a new scenario. In 2011 the region had its last year of strong growth (greater than 4% annual), while 2012 was slightly better than 3% and between the years 2013 and 2015 it was below 2%. During the years 2016 and 2017 the economic activity in Latin America decreased for the first time since 2002, whereas in 2018 it barely passed 1%. The poverty in the subcontinent also grew starting in 2014, for the first time since the 1980s. The effect of this situation was that Latin America lived through a "conservative wave" that included the general election of right leaning leaders in a region that during the previous century had for the most part elected left leaning governments. It was suggested that these aggressive political changes tended to strengthen exterior commerce and equilibrate fiscal accounts. However, the commercial war between the United States and China and a new increase in the value of the dollar worsened the regional economic situation in Latin America even more. In the last part of the 2010s, in various countries, there were diverse episodes of social disturbances. Venezuela was the country most affected by the economic crisis due to a mix between an extreme dependence on petroleum (whose value plummeted between 2012 and 2015), inflation, a corrupt central bank, and a lack of economic support from foreign countries. This created a situation of catastrophic proportions, including industrial paralysis, shortages, and problems with public services. Brazil, a country who had one of the largest increases on the global level during the 2000s, stayed immersed in a period of decrease starting in 2012. A situation influenced by the hosting of the World Cup in 2014 and the Olympics in 2016. The events organized in their nation generated a wave of protests, while between 2014 and 2016 the economy entered into a recession.