Кіріспе
Бүрінжук бөгеті – мұражай санатындағы ірі қақпалы бетон қабырғалы ауырлықты гидроэлектр бөгеті. Ол Бүрінжук, Ясс долинасы, Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты, Австралияда орналасқан. Бөгеттің Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Оңтүстік-Батыс беткейлері аймағындағы Муррумбиджи өзені арқылы өтетін үш ағызу жолы бар. Бөгеттің мақсаты – су тасқынын басу, гидроэнергия өндіру, суару, сумен жабдықтау және табиғатты қорғау. Осы бөгет арқылы құрылған су қоймасы Бурринжук көлі деп аталады. Бөгеттің жобасын Лоуренс Август Бертон Уэйд (Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік құрылыс департаментінен) жасаған, ал құрылысын 1907 жылдан 1927 жылға дейін Lane & Peters компаниясы (Сидней) жүргізген. Бөгет Баррен Джек бөгеті және Барренджек деп те белгілі. Бұл мүлік Мемлекеттік жоспарлау және инфрақұрылым департаментіне тиесілі болған. 1999 жылдың 2 сәуірінде бөгет Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мұралар тізіліміне енгізілді. 2018 жылдың наурыз айында Meridian Energy Australia компаниясы GSP Energy Pty Ltd компаниясын сатып алды, оның құрамына Хьюм, Бурринжук және Кипит электр станциялары кірді. Бұрын бұл активтер Green State Power Hydro Assets компаниясына тиесілі болған. 2019 жылдың қазан айында Meridian компаниясы станцияның қуатын 50 мегаваттқа арттыру жоспарын жариялады. 1907 жылы басталып, 1928 жылы аяқталған және 1957 және 1994 жылдары жаңартылған Бурринжук бөгеті Ясс қаласының оңтүстік-батысында орналасқан ірі қақпалы бөгет. Бөгеттің құрылысын Жаңа Оңтүстік Уэльс су, қорғау және суару комиссиясы мен NSW мемлекеттік жұмыстар департаменті қаланың сумен жабдықталуы, өзен ағыны, тұрмыстық қажеттіліктер, суармалы егіншілік, өнеркәсіп, су тасқынын басу және экологиялық ағымдарды қамтамасыз ету мақсатымен салған. Ясс және Гудрадигби өзендері де бөгетке құяды. Бловеринг бөгетінен (Тумут өзенінде) шығарылатын сумен бірге Бурринжук бөгеті Колеамбли және Муррумбиджи суару аймақтарына реттелген су ағынын қамтамасыз етеді. Бөгет Муррумбиджи өзенінің жоғарғы және төменгі ағысын бөліп, Муррумбиджи суару аймағының бас су қоймасы болып табылады. Ол суды сақтауға деген қызығушылығынан туындаған суару арналарын және ғасыр басында аймақтағы күріш өсіруге маңызды болған бу сорғыларын салған. Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі оның идеяларын қатты ұнатып, үлкен бөгет салуға келіскен. Құрылыс 1907 жылы басталды. 1911 жылдың ақпан айына дейін бөгет жергілікті халықтың атынан бұрмаланған "Баррен Джек" деп аталды. Goondah қаласындағы Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік темір жолының Оңтүстік магистралінен 2 фут енді темір жол тар телімі құрылыс материалдарын жеткізу үшін салынды. Темір жолдың ұзындығы шамамен 30 метр, еңісі 1:30 және 90 метр радиусты қисықтардан тұрды, оны толықтай жүріп өтуге 2 сағат 20 минут уақыт кетті. Құрылыс кезінде түрлі кешігулер орын алды. 1911 жылы бөгет қабырғасының іргетасының бір бөлігінде мәселелер анықталды, бұл құрылыс жұмысының бірінші кезеңін аяқтауға 12 ай кешігуге әкелді. Кешігулерге Бірінші дүниежүзілік соғыс, ағызу жолдарының кеңейтілуі және терең іргетастардың қажеттілігі себеп болды. Су тасқыны аяқталмаған оңтүстік ағызу жолынан өтіп, 200 фут (61 метр) биіктіктен төменгі өзенге құлады, нәтижесінде бір журналист Ниагара шарлауына теңеген қалың тұман пайда болды.
Кеңейту және жөндеу жұмыстары
1937 жылы бөгет құрылымының әлсіздігі анықталды және оны қалпына келтіру шаралары қажет болды. Бұл әлсіздік жобадағы қателіктерге байланысты емес, керісінше, бөгет жобаланған кезде ғылыми тұрғыдан толық түсінілмеген кернеулер мен қысымдардың нәтижесі болды. Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі бөгетте пайда болған ақаулар туралы баяндама беру үшін Швециядан бөгеттер саласындағы сарапшы, профессор П.Г. Хорнеллді шақырды. Бөгет қабырғасының жарылуы мүмкін деген шын жеңілдік болды, сондықтан бөгет қабырғасының зардап шегуі жағдайында Мюррмбиджі алқабындағы 20 000 адамды эвакуациялауға қатысты егжей-тегжейлі жоспарлар жасалды. Мемлекеттік үкімет бұл қорқынышты азайтуға тырысты және эвакуация жоспарларын қолдану қажеттігі тумайды деп сенді. Сақтандыру жұмыстарының бірінші кезеңі бөгет қабырғасын төмендетуді қамтыды және 1937 жылы шамамен 100 000 фунт стерлингке бағаланды. 1941 жылы мемлекеттік үкімет бөгеттің су көтерілу ықтималдығын бағалау үшін комиссия құрды. Инженерлер кеңесшілері су тасқынының ықтималдығын пайдаланып, қалпына келтіру жұмыстарының құнын есептеді. Инженерлер жөндеу жұмыстарына 1 800 000 фунт стерлинг жұмсалатынын болжады, бірақ үкімет сарапшыларының пікірінше, бұл сома айтарлықтай артуы мүмкін. 1951 жылдың ақпан айында өрт құрылыс алаңындағы бірнеше шеберханаларды қиратты. Компрессорлық бөлме, машина жасау шеберханасы және медициналық пункт ең көп зардап шекті, олардың көп бөлігі жойылды. Зардаптың құны 50 000 – 100 000 фунт стерлинг аралығында бағаланды. Нәтижесінде, қалпына келтіру жұмыстары бөгет қабырғасын нығайтып, кеңейтті, ағызу құрылыстарының өткізу қабілетін арттырды (1925 жылғы су тасқынының ең жоғарғы деңгейінен шамамен екі есеге дейін) және бөгеттің су сыйымдылығын шамамен дейін арттырды. 1974 жылы болған ірі су тасқыны қорғанылмаған ағын арнасынан ауа райына ұшырамаған гранитті ыдыратты, бұл Бурринджук электр станциясына арналған құбырдың қирауына әкелді. Сол су тасқыны кезінде бөгеттің су шығару клапандары да қирады. Бұл оқиғалар бөгеттің қауіпсіздігін қайта қарауға себеп болды, ол жаңа жөндеу бағдарламасын ұсынды.
A major flood in 1974 eroded unweathered granite from an unlined spillway discharge channel which then resulted in the destruction of a penstock to the Burrinjuck Power Station. The outlet valves of the dam were also destroyed during the same flood. These events prompted a review of the safety of the dam which recommended a new remedial works program.
Өлімдер
1924 жылы 12 қыркүйекте жұма күні үш адам тік жарды кесуде жұмыс істеп жатқанда, жоғарыдан топырақ құлап түсті. 61 жастағы бригадир Джон Э. Миллер аяқтарына тиіп, кесудің бетінен құлап қайтыс болды. Келесі күні өткізілген сот тергеуі барысында Миллер мырзаның бас сүйегінің сынуынан көз жұмғаны анықталды және оқиға жазатайым деп танылды. 1950 жылы 19 қазанда сағат 8-де платформа күтпеген жерден құлап, тоғыз адам қаза тапты. Адамдар су төгілетін арнаға құлап кетті. Олар су тасқынын жеңілдету үшін оңтүстік су төгілетін арнасын ашу үшін сымдар тартып жатқанда, тұрған платформалары құлады. Сегіз адамның денесі табылды. Франк Ллойд Бартонның денесі бөгеттен бір шақырым төмен өзеннен табылды. Қалған сегіз адам – Фредерик Рул, Фредерик Башам, Джеймс Чант, Джеймс Филлери, Роберт Эллиот, Реджинальд Липпиатт, Питер Стейнманис және Евгений Подустеану. Брюс Гривс атты оныншы адам да жұмыс істеді, бірақ ол апаттан құтылды, себебі ол платформадан бір аяғын шығарып, платформа құлағанда кері тартылып үлкерді.
Климат
Бриндабелла жотасының күнге қарай бұрылған батыс беткейлерінде орналасқандықтан, жауын-шашын қыс айларында ең көп болады. Араның төменгі бөлігінде қар сирек түседі, бірақ жыл сайын 700 метрден жоғарырақ, төбелерде және төбелі аймақтарда (мысалы, Уи Джасперде) қар жауады; Көлге көрінетін, жақын орналасқан Қара Эндрю тауы (935 метр) және Баррен Джек тауы (972 метр) қыс айларында кейде қармен жабылуы мүмкін.
Сипаттама
Журналист Э. Брэйди 1911 жылы бөгет салынып жатқан орынға барып, сол кезге дейінгі жұмыстың барысын егжей-тегжейлі сипаттады. Ол Гундах теміржол стансасында Оңтүстік пошта пойзынан түсіп, жобаның бас инженері Смит мырзамен кездесті. Олар жеңіл теміржолмен 45 шақырымдық қашықтықты жүріп өтіп, 1000 адам тұратын уақытша қалашыққа жетті. Бұл қалашықта бөгет құрылысында жұмыс істеп жатқан жұмысшылар мен олардың отбасылары орналасқан. Жұмысшылардың саны 400 адамды құрады, ал айлық жалақы төлемі 3000 фунт стерлинг болды. Қалашықта алкогольге тыйым салынған. Бөгеттің толыққанды құрылысын аяқтауға тағы үш жыл уақыт керек болды. Бүрринжук бөгеті Муррамбиджи өзенінде, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының оңтүстігіндегі Ясс қаласынан 60 шақырым қашықтықта орналасқан. Бөгет, Blowering бөгеті және Berembed бөгеті сияқты, бұғаздар мен суды бақылау жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Бүрринжук бөгеті Муррамбиджи суару аймағын сумен қамтамасыз етеді, онда лицензияланған ауыл шаруашылығы, суару және мал өсіру, сондай-ақ қалалық және тұрмыстық тұтынушылар үшін су пайдаланылады. Бөгет суды реттеумен қатар, 10 мегаватттық гидроэлектр станциясы арқылы су жіберіп, жылдам әрі таза электр энергиясын өндіреді.
Экологиялық әсері
Дамбадан шығарылған, табиғи жағдайда болуы керек деңгейден әлдеқайда суық судың Murrumbidgee өзенінде Burrinjuck пен Wagga Wagga аралығындағы тұщы су балықтарының жоғалуына тікелей себеп болғаны күдіктелді.
Мұра тізімі
Бұл бөгет қазіргі заманғы технологияны қолдану арқылы дамып келе жатқан ауылдық аймақтың қажеттіліктерін қанағаттандырудың бір мысалы. Бөгет үкімет тарапынан қолдау көрсетілген Муррумбиджэ суару жобасына су жеткізетін бұғаздар мен басқару құрылғыларының ірі жүйесінің бір бөлігі болды, бұл аймақтағы ауыл шаруашылығының өсуіне жағдай жасады. Бұл Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында суару мақсатында салынған алғашқы ірі су сақтағышы. Бөгет сонымен қатар Жаңа Оңтүстік Уэльстің алғашқы гидроэлектрлік схемасының құрамына кіреді.