Африка ядролық қарудан босатылған аймақ туралы шарт (Пелиндаба шарты) – Африкадағы ядролық қаруға тыйым салатын маңызды келісім. Қауіпсіздік, бейбіт мақсаттағы қолдану.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африкалық ядролық қарусыз аймақ туралы келісім, сондай-ақ Пелиндаба келісімі деп белгілі (Оңтүстік Африканың басқа ядролық зерттеу орталығының атымен аталады, оны Оңтүстік Африканың ядролық энергия корпорациясы басқарады және 1970 жылдары Оңтүстік Африканың атом бомбалары жасалған, құрастырылған және кейіннен сақталған орын болды), Африкада ядролық қарусыз аймақ орнатады. Келісім 1996 жылы қол қойылды және 2009 жылдың 15 шілдесінде 28-ші ратификация күшіне енгеннен кейін қолданысқа кірді.
The African Nuclear Weapon Free Zone Treaty, also known as the Treaty of Pelindaba (named after South Africa's main Nuclear Research Centre, run by The South African Nuclear Energy Corporation and was the location where South Africa's atomic bombs of the 1970s were developed, constructed and subsequently stored), establishes a Nuclear Weapon Free Zone in Africa. The treaty was signed in 1996 and came into effect with the 28th ratification on 15 July 2009.
Шарттың негізгі сипаты
Шарт тараптардың аумағында ядролық жарылғыш құрылғыларды зерттеуге, жасауға, өндіруге, жинақтауға, иеленуге, сынақтан өткізуге, бақылауға немесе орналастыруға, сондай-ақ Африка аймағына радиоактивті қалдықтарды төгуге тыйым салады. Шарт тараптардың аймақтағы ядролық нысандарға кез келген шабуыл жасауын да тыйымдайды және олар тек бейбіт мақсаттарда қолданылатын ядролық материалдар, нысандар мен жабдықтардың физикалық қорғалуының ең жоғары деңгейін сақтауға міндеттейді. Шарттың талаптары бойынша, барлық тараптар өздерінің барлық бейбіт ядролық қызметтеріне Халықаралық атом энергиясы агенттігінің толық көлемді бақылауын жүзеге асыруға тиіс. Шартта осы талаптардың орындалуын тексеру механизмі, оның ішінде Ядролық энергия жөніндегі Африка комиссиясы құрылды. Комиссия кеңсесі Оңтүстік Африкада орналасады. Шарт әрбір тараптың өз портына және әуежайларына шетелдік кемелер мен ұшақтардың кіруіне рұқсат беру немесе рұқсат бермеу туралы дербес шешім қабылдау құқығын растайды, ашық теңіздегі теңіз көлігінің еркіндігін нақты қамтамасыз етеді және халықаралық құқықпен кепілдендірілген теңіз аумақтық сулары арқылы өту құқығына әсер етпейді.
The Treaty prohibits the research, development, manufacture, stockpiling, acquisition, testing, possession, control or stationing of nuclear explosive devices in the territory of parties to the Treaty and the dumping of radioactive wastes in the African zone by Treaty parties. The Treaty also prohibits any attack against nuclear installations in the zone by Treaty parties and requires them to maintain the highest standards of physical protection of nuclear material, facilities and equipment, which are to be used exclusively for peaceful purposes. The Treaty requires all parties to apply full scope International Atomic Energy Agency safeguards to all their peaceful nuclear activities. A mechanism to verify compliance, including the establishment of the African Commission on Nuclear Energy, has been established by the Treaty. Its office will be in South Africa. The Treaty affirms the right of each party to decide for itself whether to allow visits by foreign ships and aircraft to its ports and airfields, explicitly upholds the freedom of navigation on the high seas and does not affect rights to passage through territorial waters guaranteed by international law.
Қолданылу саласы
"Африка ядролық қарудан бос аймақ" – Африка құрлығының аумағы, Африка Ұйымына (ОАҰ) мүше арал мемлекеттері және Африка Ұйымы өз қаулыларында Африканың бөлігі деп санайтын барлық аралдарды білдіреді; "Территория" – құрлық аумағы, ішкі сулар, аумақтық теңіздер және архипелаг сулары, олардың үстіндегі әуе кеңістігі, сондай-ақ теңіз түбі және оның астындағы жер қойнауын қамтиды. Африканың ядролық қарудан бос аймағы (АЯҚЖ) бүкіл Африка құрлығын, сондай-ақ келесі аралдарды қамтиды: Агалега аралдары, Бассас-да-Индия, Кабо-Верде, Канар аралдары, Каргадос-Карахос, Чагос архипелагы (Диего-Гарсия), Комор аралдары, Европа аралы, Хуан-де-Нова, Мадагаскар, Маврикий, Майот, Принц-Эдвард және Марион аралдары, Сан-Томе және Принсипи, Реюньон, Родригес аралы, Сейшель аралдары, Тромелин аралы, Занзибар және Пемба аралдары. Бұл тізімде Оңтүстік Анголадан батысқа қарай 1900 шақырым қашықтықта орналасқан Сент-Елена аралы және оның Ассенсион және Тристан-да-Кунья сияқты тәуелділіктері, Кейптаундан оңтүстік-батысқа қарай 2500 шақырым қашықтықта орналасқан Буве аралы, Мадагаскардан оңтүстікке қарай 2350 шақырым қашықтықта орналасқан Крозет аралдары, Кергелен, Амстердам аралы және Сент-Пол аралы жазылмаған. Олар (Тынық мұхитындағы Америка Самоасымен бірге) Оңтүстік жарты шардағы ядролық қарудан бос аймақтарға кірмейтін жалғыз құрлықтар болып табылады.
"African nuclear weapon free zone" means the territory of the continent of Africa, island states that are members of OAU, and all islands considered by the Organization of African Unity in its resolutions to be part of Africa; "Territory" means the land territory, internal waters, territorial seas and archipelagic waters and the airspace above them as well as the seabed and subsoil beneath. The African Nuclear Weapon Free Zone (ANWFZ) covers the entire African continent as well as the following islands: Agaléga Islands, Bassas da India, Cabo Verde, Canary Islands, Cargados Carajos, Chagos Archipelago Diego Garcia, Comoros, Europa Island, Juan de Nova, Madagascar, Mauritius, Mayotte, Prince Edward & Marion Islands, São Tomé and Príncipe, Réunion, Rodrigues Island, Seychelles, Tromelin Island, and Zanzibar and Pemba Islands. This list does not mention the mid ocean islands of St. Helena 1,900 km west from southern Angola or its dependencies including Ascension Island and Tristan da Cunha, Bouvet Island 2,500 km southwest from Cape Town, the Crozet Islands 2,350 km south of Madagascar, Kerguelen, or Île Amsterdam and Île Saint Paul, which, (with American Samoa in the Pacific Ocean), are the only Southern Hemisphere lands not in any of the Nuclear Weapon Free Zones.
Тарих
Ядролық қарудан азат Африканы іздеу 1964 жылғы шілдеде Каирде өткен Африка Бірлігі Ұйымының алғашқы саммитінде Африканың ядролық қарудан арылуын қамтамасыз ететін шартқа қол қою ниетін ресми түрде жариялағаннан бастау алды. Шарт 1996 жылдың 11 сәуірінде Мысырдың Каир қаласында қол қоюға ашылды. Африканың барлық мемлекеттері осы шартқа қатысуға құқылы, ол 28-ші ратификациядан кейін күшіне енеді; сондай-ақ, ратификация құжаттарын тапсырған хаттамаға қол қойған мемлекеттер үшін хаттамалар да сол кезде күшіне енеді. 1996 жылы Израиль ядролық қару бағдарламасынан бас тартқанша, ешбір араб мемлекеті шартты ратификацияламайды деп хабарланды. Алайда, Алжир, Ливия және Мавритания бұл шартты ратификациялады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 1997 жылы (екі рет), 1999, 2001, 2003 және 2005 жылдары дауыс берусіз бірдей қарарлар қабылдады, онда әлі қол қоймаған африкалық мемлекеттерге шартқа мүмкіндігінше тезірек қол қою және ратификациялау жөнінде, осылайша оның кешіктірілмей күшіне енуі үшін, сондай-ақ ІІІ хаттамада қарастырылған мемлекеттерге оның жылдам қолданылуын қамтамасыз ету үшін барлық қажетті шараларды қабылдау талап етілді. 1995 жылы шарттың түпкілікті мәтінін қолдаған қарар қабылданды.
The quest for a nuclear free Africa began when the Organization of African Unity formally stated its desire for a Treaty ensuring the denuclearization of Africa at its first Summit in Cairo in July 1964. The Treaty was opened for signature on 11 April 1996 in Cairo, Egypt. All the States of Africa are eligible to become parties to the Treaty, which will enter into force upon its 28th ratification; the Protocols with also come into force at that time for those Protocol signatories that have deposited their instruments of ratification. It was reported in 1996 that no African Arab state would ratify the Treaty until Israel renounces its nuclear weapons program. However, Algeria, Libya, and Mauritania have since ratified the Treaty. The United Nations General Assembly has passed without a vote identical resolutions in 1997 (twice), 1999, 2001, 2003, and 2005 calling upon African States that have not yet done so to sign and ratify the Treaty as soon as possible so that it may enter into force without delay, and for States contemplated in Protocol III to take all necessary measures to ensure its speedy application. A resolution had been passed in 1995 in support of the final text of the Treaty.
Ядролық қарулары бар мемлекеттер және Африканың ядролық қарусыз аймағы
Шартта үш хаттама бар. I хаттамаға сәйкес, АҚШ, Франция, Ұлыбритания, Ресей және Қытай Халық Республикасы кез келген Шартқа қатысушы тарапқа немесе Африка аймағындағы III хаттамаға қатысушы тараптың аумағына қарсы ядролық жарылғыш құрылғыны қолданбауға немесе қолдану қаупін тудырмауға келісуге шақырылады. II хаттамаға сәйкес, АҚШ, Франция, Ұлыбритания, Ресей Федерациясы және Қытай Африка аймағында ядролық жарылғыш құрылғыны сынақтан өткізбеуге, сынақ өткізуге көмектеспеуге немесе оны ынталандырмауға келіседі. III хаттама аймақта тәуелді аумақтары бар мемлекеттерге ашық және оларды осы аумақтарға қатысты Шарттың белгілі бір ережелерін сақтауға міндеттейді; оған тек Испания мен Франция ғана қатыса алады. Біріккен Корольдік, Франция, Ресей Федерациясы және Қытай хаттамаларға қол қойды және ратификациялады, бірақ АҚШ әлі ратификацияламаған. Испания III хаттамаға қол қоймаған да, ратификацияламаған да. Америка Құрама Штаттары Африканы ядролық қарудан босату идеясын 1965 жылғы БҰҰ Бас Ассамблеясының осы мәселе бойынша алғашқы қарарынан бері қолдап келеді және Шарт пен хаттамалардың соңғы мәтінін әзірлеуде белсенді рөл атқарды. АҚШ 1996 жылы I және II хаттамаларға қол қойды, бірақ оларды ратификацияламады. 2010 жылдың мамыр айында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон Обама әкімшілігінің осы хаттамаларды ратификациялау үшін АҚШ Сенатына жіберетінін мәлімдеді. Ұлыбританияның бақылауындағы және АҚШ әскери базасы ретінде пайдаланатын Үнді мұхитындағы Диего Гарсия аралының Шартқа қатысты мәртебесі белгісіз. Диего Гарсия Маврикий талап ететін Чагос архипелагының бір бөлігі болып табылады. Чагос архипелагының басқа аралдары Африкаға жатады және Шартқа бағынады, бірақ АҚШ да, Ұлыбритания да Диего Гарсияның Шартқа бағынуын мойындамайды.
The Treaty has three Protocols. Under Protocol I, the United States, France, the United Kingdom, Russia and the People's Republic of China are invited to agree not to use or threaten to use a nuclear explosive device against any Treaty party or against any territory of a Protocol III party within the African zone. Under Protocol II, the United States, France, the United Kingdom, the Russian Federation and China are invited to agree not to test or assist or encourage the testing of a nuclear explosive device anywhere within the African zone. Protocol III is open to states with dependent territories in the zone and obligates them to observe certain provisions of the Treaty with respect to these territories; only Spain and France may become Parties to it. The United Kingdom, France, the Russian Federation and China have signed and ratified the Protocols, but the United States has yet to ratify. Spain has neither signed nor ratified Protocol III. The United States has supported the concept of the denuclearization of Africa since the first United Nations General Assembly resolution on this issue in 1965 and has played an active role in drafting the final text of the Treaty and Protocols. The United States signed Protocols I and II in 1996, but has not ratified them. In May 2010, U. S. Secretary of State Hillary Clinton announced that the Obama Administration would submit these protocols to the U. S. Senate for advice and consent to ratification. The status of the Indian Ocean island of Diego Garcia, controlled by the United Kingdom and used as a military base by the United States, with regard to the Treaty is unclear. Diego Garcia is part of the Chagos Archipelago claimed by Mauritius. The other islands of the Chagos Archipelago are considered in Africa and are under the treaty, but neither the United States nor the United Kingdom recognizes Diego Garcia as being subject to the Treaty.
Атқару
Ядролық қаруды таратпау жөніндегі міндеттемелерін тексеру үшін, Шарт тараптарды Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа (NPT) байланысты талап етілетін келісімдермен мазмұны бірдей МАГАТЭ-мен жан-жақты кепілдіктер туралы келісімдер жасасуға міндеттейді. Африканың 21 мемлекеті әлі күнге дейін мұндай келісімдерді күшіне енгізбеген. МАГАТЭ оларды осы келісімдерді мүмкіндігінше жылдам күшіне енгізуге шақырады. Шарттың 12-бабында («Құқыққа бағыну механизмі») көрсілгендей, күшіне енгеннен кейін Тараптар Африкалық Ядролық Энергия Комиссиясын (AFCONE) құруға келіседі. Комиссия ядролық ғылым мен технологияны бейбіт мақсатта пайдалану саласындағы аймақтық және аймақтық ішкі бағдарламаларды дамытуға жауапты болады. AFCONE құрылымы сондай-ақ: Африка мемлекеттерін өздерінің табиғи ресурстарында, әсіресе ядролық материалдарда жауапкершілікке ие болуға ынталандырады; сондай-ақ, зиянды қалдықтарды төгуден қорғайды.
To allow for the verification of its nuclear non proliferation undertaking, the Treaty requires parties to conclude comprehensive safeguards agreements with the IAEA equivalent to the agreements required in connection with the Treaty on the Non Proliferation of Nuclear Weapons (NPT). Twenty one States in Africa have yet to bring such agreements into force. The IAEA encourages them to bring these agreements into force as soon as possible. According to Article 12 (Mechanism for compliance) of the Treaty, after entry into force, the Parties agree to establish an African Commission on Nuclear Energy (AFCONE). In addition to being a compliance mechanism, the Commission will be responsible for encouraging regional and sub regional programmes for co operation in the peaceful uses of nuclear science and technology. The establishment of AFCONE would also: encourage African states to take responsibility for their natural resources, and in particular nuclear material; and protect against the dumping of toxic waste.