Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күрд ақыны, тарихшы және жазушы Мах Шараф Ханом Мастура Ардалан немесе Мастура Ардалан (1805, Санандж – 1848, Сулеймания) – күрд ақыны, тарихшы және жазушы.
Kurdish poet, historian, and writer
Mah Sharaf Khanom Mastoureh Ardalan or Mastura Ardalan (1805, Sanandaj − 1848, Sulaymaniyah) was a Kurdish poet, historian, and writer.
Өмірбаян
Ардалан Шығыс Күрдістанның Сандаж қаласында дүниеге келді және Оңтүстік Күрдістанның Сулеймания қаласында қайтыс болды. Ол Сенада орналасқан Ардалан билігінің сарайында феодалдық аристократияның мүшесі болды. Әкесі Аболхасан Бейг Кадиридің жетекшілігімен күрд, араб және парсы тілдерін оқыды. Оның күйеуі Хасрау хан Ардалан билігінің билеушісі болды. Күйеуінің қазасы билікті сыртқы араласуға осал қылды. 19 ғасырда Қажар мемлекеті Ардалан аумағын басып алған кезде, ол отбасымен бірге Сулейманияда орналасқан Бабан билігіне көшті. Оның ұлы, Хасрау ханның мұрагері Реза Қулихан Қажарлар тарапынан тұтқынға алынды.
Ardalan was born in Sanandaj eastern Kurdistan and died in Sulaymaniyah southern Kurdistan. She was a member of the feudal aristocracy in the court of the Ardalan principality centered in Senna. She studied Kurdish, Arabic and Persian under the supervision of her father, Abolhasan Beig Qadiri. Her husband, Khasraw Khani Ardalan was the ruler of the principality. Her husband's death left the principality vulnerable to outside interference. When the Qajar state conquered the Ardalan territory in the 19th century, she and her family left for the Baban principality centered in Sulaymaniyah. Her son, Reza Qulikhan, the successor to Khasraw Khan, was imprisoned by the Qajars.
Шығармалары
Ол бірнеше поэзия, тарих және әдебиет кітаптарын жазды. Ол негізінен күрд тілінің хаврами немесе горани диалектісінде және парсы тілінде жазды, бірақ оның орталық күрд тілінде де бірнеше өлеңдері бар. Оның күрд поэзиясының көп бөлігі 20-шы ғасырда ұмытылып, 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында қайта жарияланды. Ол ақын болған және 19-шы ғасырдың соңына дейін Таяу Шығыстағы жалғыз әйел тарихшысы болды деп есептеледі. Ол күрд Ардалан әулетінің тарихы туралы кітап жазды. Сонымен қатар, ол өлеңдер жинағын жазды, ол соңғы жылдары қайта басылды.
She wrote several books of poetry, history and literature. She mainly wrote in the Hawrami or Gorani dialect of Kurdish and in Persian, but she has a few poems in Central Kurdish as well. Most her Kurdish poetry was forgotten during the 20th century and was rediscovered and published by the end of 20th and the beginning of 21st century. She was a poet and said to be the only woman historiographer of the Middle East until the end of the nineteenth century. She wrote a book about the history of the Kurdish Ardalan dynasty. She also wrote a collection of poems, which has been republished in recent years.
Мұра
Оның 200 жылдық мерейтойы жақында Ирактың Курдистан аймағындағы Хьюлер (Эрбил) қаласында өткен фестивальде тойланды, онда оның ескерткіші салтанатты түрде ашылды. 2005 жылдың 11-15 желтоқсаны аралығында Эрбилде Мастурехтің туындыларына арналған конференция өтті. Ирак Курдистанында өткен конгресске әлемнің жүзден астам ғылыми және мәдени қайраткерлері қатысты, онда Мастурех Ардаланның өмірі мен туындылары туралы күрд, парсы, ағылшын және араб тілдерінде жазылған отыз мақала ұсынылды. Бұған қоса, конгресс барысында ұйымдастырушылар оның бірнеше туындыларын парсы және күрд тілдерінде жариялады. Ирандық мүсінші Хади Зия Динидің Ардаланға қойылған ескерткіші қазір Иранның Саннадж қаласында орналасқан.
Her 200th birthday was celebrated recently in a festival in Hewler (Erbil), in the Iraqi Kurdistan region, where her statue was unveiled in a ceremony. A conference was held on the works of Mastoureh in Erbil from 11 to 15 December 2005. Over one hundred scientific and cultural figures from across the world attended the congress in Iraqi Kurdistan, in which thirty articles in Kurdish, Persian, English, and Arabic were presented about the life and works of Mastoureh Ardalan. In addition, several of her works were published by the organizers in Persian and Kurdish during the congress. A statue of Ardalan by Iranian sculptor Hadi Zia dini now stands in Sanandaj, Iran.