Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әфғанстан әмірі (1863–66 және 1868–79)
Emir of Afghanistan (r. 1863–66 and 1868–79)
Шер Әли Хан (шамамен 1825 – 21 ақпан 1879) 1863 жылдан 1866 жылға дейін және 1868 жылдан өліміне дейін, 1879 жылға дейін Әфғанстан әмірі болды. Ол Әфғанстандағы Барақзай әулетінің негізін қалаушы Дост Мохаммед ханның ұлдарының бірі.
Sher Ali Khan (Persian and ; c. 1825 – 21 February 1879) was Amir of Afghanistan from 1863 to 1866 and from 1868 until his death in 1879. He was one of the sons of Dost Mohammed Khan, founder of the Barakzai dynasty in Afghanistan.
Өмір
Шер Әли Хан паштун Баракзай әулетінде дүниеге келді. Әкесі қайтыс болған соң бастапқыда ол билікті қолға алды, бірақ үлкен ағасы Мұхаммед Афзал Хан оны тез құлатты. 1863-1869 жылдар аралығында Ауғанстан Азамат соғысы болды, ол Шер Әли Хан ағасын жеңіп, Әмір титулын қайтарып алғаннан кейін аяқталды.
Sher Ali Khan was born into a Pashtun Barakzai family. Initially he seized power after his father died, but was quickly ousted by his older brother, Mohammad Afzal Khan. Afghan Civil War (1863 1869) followed and ended after Sher Ali Khan defeated his brother and regained the title of Amir.
Реформалар
Шер Али ханның әмір ретінде билік еткен кезеңі Ауғанстандағы Баракзай билігін реформалауға жасаған тырабымен есте қалады. Шер Али ханның билігі тұсындағы өзгерістерге мемлекеттік лауазымдар құру, әскери реформалар, Ауғанстанда алғашқы пошта қызметін енгізу және ауған басшысының пашту тілін дамытудағы алғашқы қадамдары кіреді. Шер Али хан Баракзай сардарларының билігін шектеуге тырысты. Ол ұлдарына провинцияларды басқаруға рұқсат бермеді, оның орнына өзіне адал губернаторларды тағайындады. Сонымен қатар, ол 12 мүшеден тұратын кеңес құрды. Ол Премьер-министр (Садри Азам/صدر اعظم), қаржы министрі, ішкі істер министрі, соғыс министрі, сыртқы істер министрі және қазынашылық министрі сияқты әртүрлі министрлік лауазымдарды құрды. Бұрын Фарах Гератқа бағынышты болған, бірақ ол оны жеке провинция етіп, өзінің туысы Сардар Мұхаммед Афзалға (Мухаммед Афзал ханмен шатастырмау керек) берді. Шер Али хан билік еткен кезде қарулы күштерін жаңғырту, формаларын және жабдықтарын стандартизациялау жобасын бастады. 1868 жылы британдықтар оған таулық артиллерияның батареясын және бірнеше гаубицаны сыйлағаннан кейін, Шер Али оқ-дәрілі артиллерияның әлеуетін түсініп, Ауғанстанның қару-жарағын жаңғыртуға бел буды. Оның алғашқы тырабы сәтсіз болғанымен, Шер Алидің шеберлері көп ұзамай Бала Хисар Арсеналында жаңа шеберханалар ашып, ай сайын төрт-бес заманауи оқ-дәрілі қару шығара бастады. Оның салыстырмалы түрде заманауи қару-жарақ пен жабдықтарды өндірудегі жетістіктеріне қарамастан, тәжірибелі офицерлердің жетіспеуі және нашар тәртіп салдарынан жаңа қарулар Екінші ағылшын-ауған соғысы кезінде британдықтарға тез түсіп қалды. Британдық әскерлері жорықтары барысында афғандардан 250-ден астам қару-жарақ тәркіледі. Шер Али ханның билігіне Ұлыбритания және Ресей империяларының қысымы кедергі келтірді, бірақ Шер Али хан олардың қақтығысында Ауғанстанды бейтарап ұстауға тырысты. Оның бейтараптығы Ауғанстанға британдықтардың басып кіруіне әкеп соқты, осылайша Екінші ағылшын-ауған соғысы басталды. Бұл соғыс британдықтардың жеңісімен және Ауғанстан үшін ауыр жеңіліспен аяқталды, себебі Шер Али хан британдық Үндістанға Кветта қаласын қоса алғанда, үлкен аумақты беруге мәжбүр болды. 1878 жылы Шер Али ханның Ауғанстанға тұрақты елші қабылдау туралы британдық талаптарына қарсы тұруымен бейтараптық бұзылды. Британдықтар мұны Шер Али ханның Ресейге бейімділігінің растауы деп қарастырып, күштерін жинап, Кабулға жорық жасады. Шер Али хан Ресей империясынан саяси және әскери көмек алу үшін Кабулдан кетуді жөн көрді. Ол Ресей шекарасына жетуге тырысқанда Мазар-и-Шарифте қайтыс болып, тақты ұлы Мұхаммед Яқуб ханға қалдырды.
Sher Ali Khan's reign as Amir is often remembered for his attempts at reforming Barakzai rule in Afghanistan. Changes brought during the period of Sher Ali Khan's rule include the creation of government posts, military reform, the introduction of the first postal service in Afghanistan and the first attempts of an Afghan leader at promoting the Pashto language. Sher Ali Khan tried to limit the power of the Barakzai sardars. He didn't allow his sons to administer provinces and instead appointed governors loyal to him. He also had a council of 12 members to advise him on matters of state. He created various ministerial offices like Prime Minister (Sadr i Azam/صدر اعظم), minister of finance, minister of the interior, minister of war, minister of foreign affairs, and minister of the treasury. Formerly Farah had been subject to Herat, but instead he made it a separate province and gave it to his cousin, Sardar Mohammad Afzal (not to be confused with Mohammad Afzal Khan). During his reign, Sher Ali Khan embarked on a project to modernise his armed forces, standardising uniforms and equipment. After being gifted a battery of mountain guns and several howitzers by the British in 1868, Sher Ali realised the potential of breech loading artillery and was determined to modernise Afghanistan's arsenal. Whilst his early attempts failed, Sher Ali's craftsmen had soon established new workshops at the Bala Hissar Arsenal and began to produce four to five modern breechloaders each month. Despite his successes in producing relatively modern weapons and equipment, a lack of competent officers and poor discipline meant the new cannons were quickly captured by the British during the Second Anglo Afghan War. British forces captured more than 250 guns from the Afghans during their campaign. Sher Ali Khan's rule was hindered by pressure from both the British Empire and the Russian Empire, though Sher Ali Khan attempted to keep Afghanistan neutral during their conflict. His neutrality resulted in Afghanistan being invaded by the British which started the Second Anglo Afghan War. This war resulted in a British victory and a devastating loss to Afghanistan as Sher Ali Khan was forced to give away a large amount of territory to British India including the city of Quetta. In 1878, the fragile neutrality fell apart with Sher Ali Khan's resisting of British demands for Afghanistan to accept a permanent envoy in Kabul. The British viewing this as confirmation of Sher Ali Khan's inclination towards Russia, gathered their forces and marched on Kabul. Sher Ali Khan opted to leave Kabul in order to seek political and military aid from the Russian Empire. He died in Mazar e Sharif trying to reach the Russian border, leaving the throne to his son Mohammad Yaqub Khan.