Кіріспе
1982 жылы Анн МакКэффридің "Кристалл әнші" романы, немесе АҚШ-та "Кристалл әнші" деп белгілі – американдық жазушы Энн МакКэффридің жасөсперімдерге арналған, 1982 жылы Severn House баспасында алғаш жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Роман Киллашандра Ридің, опералық солист ретінде өзінің жолына келмеген жас әйелдің, Баллибран планетасында "кристалл әншісі" мамандығына ауысуын баяндайды. Бұл роман 1974 жылы жазылған әңгімелер негізінде жазылған және МакКэффридің "Кристалл әлемінде" өтетін алғашқы кітабы болып табылады. Doubleday және Del Rey 1982 жылы алғашқы басылымнан кейін бірнеше ай ішінде АҚШ кітап клубы және жұмсақ мұқабалы басылымдарын шығарды.
The Crystal Singer, or Crystal Singer in the U. S., is a young adult, science fiction novel by American writer Anne McCaffrey, first published by Severn House in 1982. It features the transition by Killashandra Ree, a young woman who has failed as an operatic soloist, to the occupation of "crystal singer" on the fictional planet Ballybran. The novel is based on short stories written in 1974 and is the first book McCaffrey set in her "Crystal universe". Doubleday and Del Rey published U. S. book club and paperback editions within a few months of the first edition in 1982.
Сюжеттің қысқаша мазмұны (1982 жылғы роман)
Киллашандра Ри музыканы оқып, он жыл бойы вокал солисі болуға дайындықтан өтті, жұлдызаралық атаққа кенелуді күтіп. Соңғы емтиханнан кейін дауысының бір кемшілігі оның жетекші рөлде ән салуына кедергі келтіретінін біледі. Хор жұмысымен және операдағы екінші рөлдермен шектелген өмірден қорқады, сондықтан мектепті де, туған планетасын да жасырын түрде тастап кетуді жоспарлайды. Ғарыш портында ол өте қабілетті, жасы үлкен бір ер адаммен кездеседі. Ол абсолютті тыңдау қабілетін және Баллибрандағы «кристалл әншісі» ретіндегі тәжірибесін пайдаланып, жарылысқа ұшырауға жақын тұрған ғарыш шаттлын анықтайды. Ол оған үй планетасының толық беймәлім тәжірибесін сыйлайды, бірақ оны жоғары мәртебелі, жоғары жалақылы жұмыстан сақтандырады, осы жұмыс оған мұндай демалысқа мүмкіндік береді. Сонымен қатар, осы жұмыстың бір қаупі оны комаға түсіреді, бірақ Киллашандра оның өмірлік қолдаумен үйіне оралуын және өзінің кристалл әншілерінің Гептит гильдиясына мүше болуын зерттеуді қаулы етеді. Баллибранның кристалл тастары шебер кесілгенде, жұлдызаралық өркениеттің ядросындағы қуат және байланыс жүйелері үшін өте маңызды. Тек Гильдияның «әншілері» ғана кристаллды таба алады: оны анықтап, дауыспен басқарылатын машинамен кеседі. Киллашандраның абсолютті тыңдау қабілеті – бірінші талап екенін біледі, және ол Баллибранның айдағы дайындық алаңында басқа да емтихандарды сәтті тапсырады. Алайда, Баллибранға бару, оның тұрғын әншілері мен 30 000-ға жуық халқынан басқа барлығына тыйым салынған. Ай бетін бағыттау бағдарламасы себебін құпия түрде түсіндіреді: жергілікті споралар адам денесіне жылдам еніп, генетикалық мутацияларды тудырады. Кейбір жаңа келгендер бастапқы инфекциядан көз жұмады, ал көптегендері толық бейімделмейді, көру қабілетінің күрт артуы сияқты тұрақты симптомдармен бірге толық саңыраулыққа ұшырайды. Симбиоздық өмірге толық бейімделгендер әнші бола алады; қалғандары ұжымға қосылуы керек. Симбионт өзінің иесін, мүмкін жүздеген жылдар бойы, бірақ тек Баллибранда ғана сақтайды; тек толық бейімделген әншілер ғана қауіпсіз түрде шыға алады, және қысқа мерзімге ғана. Толық бейімделу сезімдік қабылдаудың күшеюі, тіндердің жылдам жаңаруы және өмір сүру ұзақтығының артуы сияқты керемет пайдалар әкеледі, бірақ ол барлық иелерді бедеу етеді және соңында ауыр есте сақтау жоғалуына, паранойя мен деменцияға әкеледі. Симбионтпен толық бейімделгеннен кейін де Баллибран кристаллын қазу қауіпті кәсіп. Басқа кен өндіру операцияларымен байланысты тәуекелдерден басқа, кристалл кен орындарының резонансын тудыратын қатты желдермен жиі болатын дауылдар болады: симбионтты зақымдайтын және әншіні ақылдан шығаратын «соникалық дауылдар». Гильдия мүгедек немесе психикалық аурулары бар мүшелеріне өмірлік қолдау көрсетеді, өнеркәсіптің көптеген аспектілері жоғары деңгейде орталықтандырылған, және барлығы үлкен қарыздармен басталады. Дегенмен, әншілер далада жеке меншік иеліктерін орнатып, оларды жасырын түрде жұмыс істейді, кейде үлкен байлық жинайды. Киллашандра және тағы 30 адам жеке тәуекелге барып, келісімге келеді. Оқиға оның және сыныптастарының жалпы білім беру бағдарламасында инфекцияны күтіп отыруын көрсетеді. Өзінің бейімделуі ерекше жылдам және оңай болғандықтан, ол ережелер мен әдет-ғұрыптармен, тасымалдау және кесу жабдықтарымен, апаттық процедуралармен, коммерциялық құндылықтармен және планетаға байланысты кейбір мамандармен тез танысады. Ол әсіресе «қара кристаллға» – ең сирек және ең құнды түрге – өте сезімтал. Осы қабілеті үшін Гильдия шебері Ланзеки оның ұстазы (бірақ көп ұзамай оның сүйіктісі де) болады. Ол сыныптастары ұшуды не кесуді үйренбей тұрып, далаға шығады. Ол жақында апатта қираған қара кристалл кеншісінің белгісіз иелігін бірінші болып табады және оның бір бөлігін лайықты түрде кесіп алады. Киллашандраның жылдам бейімделуі мен оқуы оны басқа жаңадан келгендерден оқшаулап, оның үнемі жетістіктері қызғанышты тудырады, ол тіпті бұрынғы сыныптастарының арасындағы ең жақын достарында да көреді. Ол Ланзеки ұсынған тапсырманы қабылдайды, ол «оның» кристаллдар жиынтығын жақында қоныстанған планеталық жүйеге орнатуды ұсынады. Қара кристалл жиынтығының құны тіпті планеталық масштабта жоғары, бұл оның сатып алуын саяси түрде даулы етіп, оның орнатылуын атақты оқиғаға айналдырады. Киллашандра техникалық орнатуды ғана емес, сонымен қатар Гильдияны оның бұрынғы арманына ұқсас қоғамдық өнерпаздықпен көрсетуі керек. Ол екі жұмысты да сәтті орындайды.
Үштік
Маккаффри Киллашандра Ридің өмірбаянын екі жалғастыру арқылы әрі дамытты, «Киллашандра» (1986) және «Кристалл желісі» (1992). Continuum-ның бастапқы әңгімелері Киллашандраның қазасымен аяқталса, трилогия оның көп ғасырлар бойындағы өмірін көрсетеді және жаңа технологиялар мен жаңалықтар оның мансабын қауіпті еткен көптеген қиындықтарды жеңіп, көңіл көтеріңкі нотамен аяқталады.
Киллашандра
Хикая Киллашандраның Гептиттер Гильдиясына қарыз болып, маусымдық соник дауылдар алдында Баллибраннан қашу үшін жеткілікті ақша табуға тырысуымен басталады. Гильдия шебері оған музыканы жақсы көретін Оптерия планетасына сапар шегу мүмкіндігін ұсынады. Ол алдағы фестиваліне дайындалып тұрған Кристалл органдарына кристаллдарды орнатуы керек – бұл Киллашандраның қарызынан арылып, дауылдан құтылуына мүмкіндік беретін оңай тапсырма. Оптерия – бейбіт планета, оның азаматтары соншалықты жайлы жағдайда өмір сүреді дейді, ешқайсысы басқа планетаға саяхаттағысы келмейді. Келгеннен кейін Киллашандра органның қасақана бұзылғанын біледі. Ол Оптерия шенеуніктері орган және Оптерия азаматтарының бақыты туралы толық шындықты жасырып отыр деп күдіктенеді. Одан әрі зерттеуге үлкермей, Киллашандраны жергілікті аралдар тізбегінен бүлікшілер ұрлап кетеді. Аптап ыстықта, өзін-өзі күтіп, апталар бойы қаңғып жүрген Киллашандра симбиоттың арттырған төзімділігін пайдаланып, аралдан аралға жүзіп өтеді, қоныстанған аралда ол өзінің ұрлаушысы Ларс Дальмен бетпе-бет келеді. Киллашандраның қатал жүзуі оның сыртқы келбетін өзгерткен, сондықтан Ларс оны танымайды, бұл оған оның сенімін жеңіп, неге ұрланғанын білуге мүмкіндік береді. Киллашандра Оптерия басшылары Федерация заңдарын бұза отырып, бақытсыз азаматтарға планетадан кетуге тыйым салады және олар Кристалл органы арқылы халыққа өте заңсыз жасырын гипноздық әсерлерді фестиваль кезінде жіберіп, оларды бағынуға мәжбүрлейді екенін анықтайды. Арал тұрғындары, гипноздық әсерге аз бейімделгендіктен, органны жоюды жоспарлап, оны жөндеуге жіберілген Кристалл әншісін ұрлап, планетааралық оқиға тудырып, толыққанды тергеу талап етуді көздеді. Осы уақытқа дейін Киллашандра мен Ларс бір-біріне ғашық болып, Киллашандра үшін эмоционалдық дағдарыс тудырады, өйткені ол Оптерияда өмір сүре алмайды, ал Ларс оны Баллибранға ерте алмайды. Киллашандра өзін ашып, Ларстың оны құрлыққа қайтарып, өзін құтқарушы ретінде көрсетуі арқылы арал тұрғындарының жоспарларын іске асыруға ерікті болады. Ол органны жөндеу деген сылтаумен органның жасырын гипноздық проекторын тауып, саботаж жасайды, содан кейін адам құқықтарының бұзылуы туралы Федерацияға хабарлайды. Жоспар сәтті орындалады, гипноздық әсерлер тоқтатылады, бірақ Ларс енді үкімет тарапынан күдік тудырады. Оны жазадан қорғау үшін Киллашандра және оның әріптес әншісі оны Киллашандраны ұрлағаны үшін тұтқындау деген сылтаумен планетадан құпия шығарып әкетеді. Автоматтандырылған сотта Киллашандра Ларсты қорғап сөйлейді, бірақ стресс мониторлары оның оған деген алаңдауын қорқыныш деп қате түсіндіргенде, компьютерлік судья ол оны қорқытқан деп санайды және оны кінәлі деп табады. Киллашандра Ларсты ешқашан көре алмайтынына сенімді, қайғымен Баллибранға оралады, бірақ ықпалды Гептиттер Гильдиясы Ларстың атынан шағымданады. Ол жаңа сотқа тартылады, ақталады және жасырын түрде әнші ретінде Гильдияға өтініш береді. Оның ауысуы сәтті аяқталады, және ғашықтар қайта қосылады. Конгресс кітапханасының жіктелімі PS3563. А255 К48 1985
Кристалл сызығы
Алдыңғы кітаптың оқиғаларынан кейінгі ғасырларда Киллашандра мен Ларс Кристалл жотасында бірге жұмыс істеді. Киллашандра Кристалл ән айтумен байланысты есте сақтау қабілетін жоғалта бастайды, оны қауіпті параноялық және бейсақтыққа ұшыратады. Ларс оны Балибраннан алыстатып, Рейнджерден алысқа кеткенде, Балибраннан уақытша кеткенінің артық тиімділігін күтеді, бірақ Киллашандра олардың үлкен қарыздарын өтеу үшін бір жақсы кесуді күтеді, осы процесте өмірлерін қауіпке тігеді. Соңында, Гильдия шебері Ланзеки Ларс пен Киллашандраға жаңадан ашылған құбылысты зерттеуді тапсырады: "Зәргерлік қоқыс" деп аталатын алып сұйық кристалды масса. Кристалл байланысты жеңілдеткендіктен, Киллашандра қоқысқа бірнеше Кристалл сынықтарымен тамақтандырады, оған жауап береді. Киллашандра қоқыс саналы және байланысқа тырысады деп қорытындылайды. Баллибранға ерте оралғанда, Киллашандра бұрынғы махаббаты Ланзекидің қатал дыбыстық дауылда қаза тапқанын, оны өлтіргенін және Ларсты жаңа Гильдия шебері етіп қалдырғанын біледі. Киллашандра Ланзеки ұзақ өмірден шаршаған және есте сақтауының нашарлағанын сезініп, өзін-өзі өлтіруді таңдағанын күдіктенеді. Оның өлімі Киллашандраны ашуландырады, оны Ларстан алыстатады, бұл оның есте сақтау қабілетін жоғалтуын жеделдетеді, өйткені олардың ортақ өміріндегі байланысын жоғалтады. Жаңа Гильдия шебері ретінде Ларс Гильдияның жұмыс істеу моделі оны үлкен артта қалдырғанын, Гильдияның пайдасының көп бөлігі жүздеген бұрынғы әншілердің ақылсыз денелерін қолдауға жұмсалатынын біледі. Сонымен қатар, Гильдияны өмір сүру үшін белсенді әншілер өте аз, ал Кристалл әншілігінің қауіп-қатері жаңа өтініш берушілердің азайып бара жатқанын білдіреді. Баллибранның жаңа дәрігері ақылсыз әншілерді гипноздау әдісін енгізеді, ол Кристаллды табу үшін координаттарды қалпына келтіреді. Киллашандра бұл жаңа әдісті этикалық емес деп санайды, бірақ ол өте тиімді болып шығады, бірақ оны толыққанды пайдалану үшін белсенді әншілер әлі де жеткіліксіз. Федерация делегациясы Балибран бетіне сирек және қауіпті сапарға шығады, Гильдияға Киллашандраның араласуынан кейін Зәргерлік қоқыс үлкен және белсендірек болғанын, саяси дағдарыс тудырғанын хабарлайды. Егер қоқыс саналы болса, оны азамат деп жариялап, оған құқықтар мен қорғау беру керек; әйтпесе, ол табиғи ресурс ретінде пайдаланылады. Киллашандраға барлық түстердегі, соның ішінде күшті қара түсті Жем-жаман Кристалмен тамақтандыру эксперименті тапсырылады. Киллашандра Қара Кристалды Жемшекті Жемшекке салғанда, Жемшекті оның қолын массасына тартып, оның денесінен ғасырлар бойы жинақталған дыбыстық қалдықтарды шығарып, толық естелігін қалпына келтіреді. Ол Ларсқа деген махаббатын еске түсіргенде, бұрынғы болмысы қайта оралады. Жонк саналы деп жарияланады, және оның күші болашақ әншілердің естелігін жоғалту қаупіне ұшырамайтынына кепілдік береді және бұрынғы әншілердің қалпына келтірілуіне үміт береді, бұл Гильдия үшін өркендеудің жаңа дәуіріне уәде береді. Конгресс кітапханасының жіктелімі PS3563. А255 C65 1992.
Жалпы нұсқалар
Трилогия «The Crystal Singer Trilogy» (АҚШ: Del Rey Books, 1996) және «The Crystal Singer Omnibus» (Ұлыбритания: Corgi Books, 1999) жинақтары түрінде жарық көрді. Конгресс кітапханасының жіктеу коды: PS3563. A255 C73 1996.
Кристалл әлем
Кристалл әнші трилогиясынан бөлек, Интернет-спекулятивтік фантастика деректер базасы "Кристалл әлемі" (серия) құрамына 1983 жылғы повесть "Коэлура" мен 1998 жылғы роман "Нимишаның кемесін" де қосады.