Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
14 ғасырдағы исландиялық саға
14th century Icelandic saga
Крок Реф сағасы немесе Сала Реф сағасы – исландия сағаларының бірі. 14 ғасырда жазылған бұл сағада Реф Стейнссонның өмірі мен оқиғалары баяндалады, оның қарапайым тегі оны соғыс және хитролықта үлкен жетістіктерге жеткізеді.
Króka Refs saga or the Saga of Ref the Sly is one of the Icelanders' sagas. Written in the 14th century the saga relates the adventures of Ref Steinsson, whose unpromising origins lead him to greatness in both combat and subterfuge.
Тарих
1350-1400 жылдар аралығында алғаш рет тіркелгенімен, толығымен сақталған жалғыз сага он бесінші ғасырдың екінші жартысына жатады. 950-1050 жылдар аралығында өрбитін сага, Исландия, Гренландия, Норвегия және Данияны қоса, викингтер әлемінің көп бөлігін қамтиды. Саганың уақыт шеңбері ішінде Скандинавия христиан қабылдайды, ал басты кейіпкер Реф те соған кешеді.
Although first recorded between 1350 1400 AD, the only completely preserved saga is dated to the second half of the fifteenth century. Taking place between 950 1050 AD, the saga spans much of the Norse world, including Iceland, Greenland, Norway, and Denmark. The Christianization of Scandinavia occurs during the timeline of the saga, with the main character, Ref, converting as well.
Қысқаша мазмұны
Сага Исландиядағы Стайн есімді қарт кісімен басталады, оның Торгерд (Þorgerðr) есімді әйелі бар. Олардың Реф есімді ұлы бар, ол өте жалқаулығымен белгілі. Стайннің Торбьорн (Þorbjörn) есімді көршісі бар, ол көптеген адамдарды өлтірген, бірақ ешқашан өтемақы төлемеген адам. Көбінесе екеуі арасында аз дау-жанжал болады, олар кез келген дауды шеше алады. Бірақ Стайн аурудан қайтыс болғаннан кейін және Торгерд шаруашылықты өзі басқаруға қалғанда, Торбьорн малын Торгердтің жерінде жаюға рұқсат береді. Сонда Торгерд Торбьорнның малын жерінен қууға көмектесу үшін Барди (Barði) есімді кісіні жалдайды. Әйелі оны ынталандырғаннан кейін Торбьорн Бардиді өз амбарында өлтіреді. Бардидің өлімі туралы естіген Торгерд ұлы Рефті батыр болмағандықтан, осы уақытта ештеңе жасамағаны үшін кінәлайды. Содан кейін Реф Торбьорнның шаруашылығына барады және оны найзамен өлтіреді. Торгерд Рефті іс бітіскенше інісі Гестке жібереді. Сол жерде Реф өте шебер екенін біледі және Исландиядағы ең ұлы кемелердің бірін салады, ол тек кеме үлгісін көргеннен кейін. Реф осы кемемен Гренландияға жүзіп келеді, онда ол Бьорн есімді кісімен танысады, ол Рефтен өз жерінде ғимараттар салуын сұрайды. Бьорнның Хельга есімді қызы бар, және Бьорн Рефке қызын әйел ретінде береді. Реф пен Хельганың Стейн, Бьорн және Тормод есімді үш ұлы болады, олар шаруашылықты басқарады, ал Бьорн сонда тұрады. Олардың шаруашылығының жанында Торгильс есімді кісі тұрады, ол ашкөз және қиын адам. Торгильс және оның ұлдары аймақта Реф туралы жала жамылай бастайды, сондықтан Реф Торгильдің шаруашылығына барып, өтемақы талап етеді. Торгильс өтемақы төлеуден бас тартқанда, Реф оны өлтіреді және ұлдарының қайтып келуін күту үшін кемежайға барып, оларды да өлтіреді. Реф әйелімен бірге паромға отырып, оны табу мүмкін болмайды, сондықтан олар қаза тапқан деп есептейді. Осы кезде Норвегия королі Харальд Хардрада өзінің Бард есімді адамын Гренландияға сирек кездесетін заттарды алуға жібереді. Гренландияға жеткеннен кейін Бард Торгильстің күйеу баласы Гуннармен кездеседі, ол оған Реф туралы айтады. Олар жеті адамды жинап, далаға шығып, Рефті іздейді. Соңында олар шығанақтың жанындағы үлкен бекініске жетеді және Рефпен кездеседі. Бард дереу өз адамдарына бекіністі өртеп жіберуге бұйрық береді, бірақ бекіністен су ағып, отты сөндіреді. Бард, Гуннар және олардың адамдары осыдан кейін не істеу керектігін білмей кетеді. Бард Норвегияға Гуннардан құнды сыйлықтармен, соның ішінде ақ аюдың терісі, морждың бас сүйегі және корольге сыйлаған морждың піл сүйегінен жасалған шахмат тақтасымен оралады. Бард Гуннардың тек достық және Рефке қатысты кеңес қалайтынын түсіндіреді. Король Харальд Бардты Гренландияға қайта бармауға ескертеді, бірақ егер ол баруға шешім қабылдаса, бекініске апаратын су құбырларын қазып алуға тырысуы керек, сонда ішіндегілер отты сөндіре алмайды. Бард Гренландияға оралады, онда ол тағы да Гуннармен кездеседі және олар өз адамдарымен бірге Рефті табуға жүзіп кетеді. Олар келгенде король Харальд айтқандай су құбырларын қазып, бекініске от қояды. Бұл жолы бекініс өртеніп, бірақ суға қараған қабырға сыртқа қарай құлап, Бардтың төрт адамы қаза табады. Қабырға құлағанда Реф пен оның ұлдары бар кеме дөңгелектермен қабырғадан суға құлап түседі. Бард пен оның адамдары кемеге мініп, Рефті қуып жетеді. Осыны көріп, Реф ұлдарына Бард оларды жете алуы үшін жылдамдықты азайтуды айтады. Бард оларды өткен сәтте, Реф Бардқа найза тастап, ұлына Бардтың кемесінің тұрақтарын кесіп өтуін айтады. Гуннар мен оның адамдары Рефтің артынан өздері жүреді, бірақ бұл кезде қараңғы түсіп, Реф қашып кетеді. Бардтың адамдары оның денесімен Норвегияға оралып, король Харальдқа кездесу туралы айтады. Реф пен оның отбасы Гренландиядан Норвегияға кетеді, онда Реф Нарфи деген жалған есімді қабылдайды. Хельга жалғыз қалған шатырда, король Харальд үшін жұмыс істейтін Грани есімді кісі кіріп, оны зорлауға тырысады. Хельга оған қарсы тұрғанда, Реф қайтып келеді және Грани қашады. Реф оны қуып жетеді және өлтіреді. Реф кісі өлтіруді жасырмаудың және осылайша кісі өлтірумен айыпталудың жақсырақ екенін ойлайды, сондықтан Хельгадан кемеге оралуын сұрайды. Қарға кейпіне еніп, Реф король Харальдтың жиналысына кіріп, жұмбақ арқылы өлтіргенін мойындайды. Жұмбақты шешкеннен кейін король Харальд Рефті іздеуге адамдарын жібереді. Осы уақытта Реф Данияға жүзіп келеді, онда король Свейнге өзінің оқиғасын айтады. Король Рефке шаруашылық және жерлерді ұлдарының қызметі үшін береді. Король Харальд Гранидің інісі Эйрик пен онымен бірге алпыс адамды Данияға Рефті өлтіруге жібереді. Олар Данияға келгенде, оларға Рефке жол көрсетуге келісетін қарт кісі кездеседі. Ол екі норвегиялықты орманға алып кетеді, ал қалғандары қайықта күтеді, содан кейін Рефтің ұлдары мен он екі жақтасы оларға шабуыл жасап, тұтқынға алады. Қарт кісі жыртық киімдерін және сақалын шешіп, өзінің Реф екенін көрсетеді. Король Свейн екі ұзын кемемен жүз адамды да жіберді, олар Реф пен оның адамдары Эйрикті теңізде шабуылдағанға дейін кездеседі. Эйрик адамдарының барлығынан он адам ғана тірі қалды, бірақ Реф оның інісін өлтіргендіктен Эйрикке өмірін сақтап қалады. Содан кейін король Свейн Рефке батылдығы үшін алтын жүзік пен он екі шаруашылық сыйлайды. Данияда жылдар бойы тұрғаннан кейін Реф Римге сапарға шығады, онда ауруға шалдығып, қайтыс болады. Рефтің ұлдары Стейн мен Бьорн король Свейнмен көп уақыт болады, ол оларға жақсы некелер жасап береді. Рефтің басқа ұлы Тормод Исландияға оралады.
The saga begins in Iceland with an old man named Stein, who has a wife named Thorgerd (Þorgerðr). They have a son named Ref who is known for being very lazy. Stein has a neighbor named Thorbjorn (Þorbjörn), an unpopular man that has committed many manslaughters and never paid retribution. For the most part, there is little conflict between the men and they are able to settle any disputes. However, after Stein dies from illness and Thorgerd is left to run the farm by herself, Thorbjorn allows his livestock to graze on Thorgerd's land. Thorgerd then hires a man named Bardi (Barði) to help keep Thorbjorn's livestock off her land. After some encouragement from his wife, Thorbjorn slays Bardi in his own shed. After learning of Bardi's death, Thorgerd callsd her son Ref a coward for being useless and doing nothing at such a time. Ref then goes to Thorbjorn's farmhouse and kills Thorbjorn with a spear. Thorgerd sends Ref to her brother Gest while the killing is settled. There, Ref finds that he is an exceptional craftsman and builds one of the greatest ships ever to have been built in Iceland, after having only seen a toy model of a boat. Ref uses this ship to sail to Greenland, where he meets a man named Bjorn, who asks Ref to put up buildings on his land. Bjorn has a daughter named Helga, and Bjorn grants Ref his daughter's hand in marriage. Ref and Helga have three sons named Stein, Bjorn, and Thormod, and take over running the farm, with Bjorn continuing to live there. Near their farm lives a man named Thorgils, a hateful and difficult man. Thorgils and his sons begin spreading slanderous rumors about Ref around the area, so Ref goes to Thorgil's farm seeking reparations. When Thorgils refuses to offer any compensation, Ref kills him and goes to their boathouse to wait for his sons to return, then kills them too. Ref leaves on a ferry with his wife and children and can't be found, leading some to believe they have perished. At this time King Harald Hardrada of Norway sends one of his men, named Bard, to Greenland to acquire rare items. After reaching Greenland, Bard meets Gunnar, son in law of Thorgils, who tells him about Ref. They gather seven men and launch an expedition into the wilderness in search of Ref. Eventually they come upon a great fortification near the bay and are greeted by Ref. Bard quickly orders his men to burn down the fort, but water flows out of the fort and puts out the fire. After this Bard, Gunnar, and their men all leave, unsure how to proceed. Bard returns to Norway with fine gifts from Gunnar, including a polar bear, a walrus skull, and a chessboard made of walrus ivory, that he presents to the king. Bard explains that all Gunnar wants in return is friendship and counsel on how to deal with Ref. King Harald warns Bard not to return to Greenland, but says that if he does, he should try to dig up the water pipes leading to the fort so that the people inside will have no way of putting out a fire. Bard returns to Greenland, where he again meets Gunnar, and they sail off with their men to find Ref. When they arrive they do as King Harald has said and dig up the water pipes before setting fire to the fort. This time the fort catches fire but the wall facing the water falls outwards, killing four of Bard's men. As the wall falls, a ship containing Ref and his sons runs down the wall on rollers into the water. Bard and his men jump into their ship and are catching up with Ref. Seeing this, Ref tells his sons to slow down so that Bard can overtake them. At the moment that Bard passes them, Ref throws a spear through Bard and tells his son to cut through the stays of Bard's ship. Gunnar and his men then go after Ref themselves, but by this time it is dark and Ref slips away. Bard's men returns to Norway with his body and tells King Harald about their encounter. Ref and his family leave Greenland for Norway, where Ref takes on the alias of Narfi. While Helga is alone in the hut they have rented, a man named Grani, who works for King Harald, enters and tries to have his way with her. While Helga is fighting him off, Ref returns and Grani runs away. Ref is able to chase him down and kill him. Ref thinks it would be better not to keep the killing secret and thus be charged with murder, and asks Helga to return to the ship. Disguised as an old man, Ref enters King Harald's assembly and confesses to the killing in a riddle. After deciphering the riddle, King Harald sends his men to search for Ref. During this time Ref sails to Denmark, where he tells King Sweyn his story. The king gives Ref a farmstead and estates in exchange for his sons’ services. King Harald sends Eirik, Grani's brother, and with him sixty men, to Denmark to kill Ref. When they arrive in Denmark they come across an old man who agrees to lead them to Ref. He takes two Norwegians ashore while the others wait on the boat, and leads them into the forest, where Ref's sons and twelve of his followers charge at them and capture them. The old man rips off his rags and beard, revealing himself to be Ref. King Sweyn has also sent two longships with two hundred men, whom Ref and his men meet before attacking Eirik at sea. All but ten of Eirik's men are killed, but Ref allows Eirik his life since he has killed his brother. Afterwards, King Sweyn awards Ref a gold ring and twelve farms for his bravery. After staying in Denmark for years, Ref leaves on a journey to Rome, and catches an illness that causes his death. Ref's sons Stein and Bjorn remain for a long time with King Sweyn, who arranges fine marriages for them. Ref's other son, Thormod, returns to Iceland.
Тақырыптар
Басқа да сагалардағыдай, тағдыр мен алдын ала сезу оқиғаның дамуында маңызды рөл атқарады. Бард пен Гуннардың бекіністі өртеуге жасаған алғашқы тырабында Реф оның денесін күзету олардың тағдырында жоқ екенін айтады, ал шабуылдаушылар көп ұзамай қолдары бос қайтады. Сол сияқты, Бард Гренландияға қайтар алдында король Харальд ол кетсе, қайта оралмайды деп болжайды. Нәтижесінде, екі болжам да расталды: Бард Рефті тұтқындауға тырысқанда қаза табады, ал Реф Норвегияға қауіпсіз қашып жетеді. Тағдыр – викингтер мәдениетінің ажырамас бөлігі, және баланың өлімі оның туған күні үш Норн, яғни тағдыр әйелдерімен шешілетін деп сендірілген. Саганың тағы бір тақырыбы – намыс, ол викингтер мәдениетінде адамның өмірінен де құндырақ саналған. Ер адамды "қорқақ" немесе "әлсіз" деп атау – оның намысына жасалған ең үлкен қарапайымдық деп есептелген. Осы себепті Реф өзінің анасы оны қорқақ деп атағаннан кейін Торбьорнды өлтіруге міндетті болды. Саганың тағы бір тақырыбы – Рефтің аты. Бардтың қазасын естіген соң король Харальд Рефке "Ақылды Реф" деген есім қояды. Реф күшті де қабілетті болғанымен, өзінің ақыл-ойымен қарсыластарын алдап озады, олар тілектерін орындау үшін тек күш-қуатқа сенеді. Реф көбінесе зорлық-зомбылықтан және қақтығыстан аулақ болады, егер амал жоқ болмаса.
As in other sagas, fate and foreshadowing play a prominent role in the unfolding of the story. During Bard's and Gunnar's first attempt to burn the fort down, Ref proclaims that it wasn't their destiny to guard his corpse, and the attackers soon return home empty handed. Similarly, before Bard's return to Greenland, King Harald predicts that if he should leave, he won't be coming back. Ultimately, both predictions are realized when Bard is killed trying to capture Ref, who ends up escaping safely to Norway. Fate was an inescapable part of Norse culture, and it was believed that a baby's death was determined the day it was born by three Norns, or women of destiny. Another theme of the saga was honor, which was considered to be even more valuable to a man than his own life in Norse culture. Being called a coward or effeminate, was considered the greatest insult of all to a man's honor. Because of this, Ref was duty bound to kill Thorbjorn after being called a coward by his own mother. Another theme of the saga is Ref's name itself. After hearing of the death of Bard, King Harald gives Ref the name of Ref the Sly. Although strong and powerful as well, Ref uses his canniness to outwit his dull opponents, who rely on brute force to get what they want. Ref generally tends to avoid violence and confrontation, unless he is forced to take action.
Басқа дереккөздер
Кларк, Джордж. "Ақылды Рефтің сағасы". Islendinga sogur III-тен аударма, Рейкьявик, 1987 жыл. Келлог, Роберт және Джордж Кларк. "Ақылды Рефтің сағасы". Исландия сагалары: Таңдаулы шығармалар. Джейн Смайли бойынша. Нью-Йорк: "Viking", 2000 жыл. 595-625 беттер. Басылды. Шорт, Уильям Р. "Хурствик: Викинг дәуіріндегі абырой, жекпе-жек және дренгскапр". Хёрствик, 2015 жыл. Интернет желісі. 2015 жылғы 29 қараша. Халлакарва, Гуннора. "Интернет тарихы дереккөздері жобасы". Викингтер және гомосексуализм. Фордхэм университеті, мерзімі көрсетілмеген. Интернет желісі. 2015 жылғы 30 қараша. "Халықаралық әлемдік тарих жобасы". Викингтер. History World International, мерзімі көрсетілмеген. Интернет желісі. 2015 жылғы 30 қараша.
Clark, George. "Saga of Ref the Sly". Trans. of Islendinga sogur III, Reykjavik, 1987. Kellogg, Robert, and George Clark. "The Saga of Ref the Sly." The Sagas of Icelanders: A Selection. By Jane Smiley. New York: Viking, 2000. 595 625. Print. Short, William R. "Hurstwic: Honor, Dueling, and Drengskapr in the Viking Age." Hurstwic, 2015. Web. 29 Nov. 2015. Hallakarva, Gunnora. "Internet History Sourcebooks Project." The Vikings and Homosexuality. Fordham University, n. d. Web. 30 Nov. 2015. "International World History Project." VIKINGS. History World International, n. d. Web. 30 Nov. 2015.