Кіріспе

Вроцлавтағы тарихи ғимарат, Сопоттағы Ғасырлық зал (Hala Stulecia ; Jahrhunderthalle) – бұрынғысы Халық залы (Hala Ludowa) деп аталған, Польшаның Вроцлав қаласындағы тарихи ғимарат. Ол 1911–1913 жылдары архитектор Макс Бергтің жобасы бойынша салынған. Макс Берг Ғасырлық залын «көрмелер, концерттер, театр және опералық қойылымдар, сондай-ақ спорттық іс-шараларды» өткізуге арналған көп функциялы құрылыс ретінде жобалаған. Бүгінгі күні де зал спорттық жарыстар, бизнес-саммиттер мен концерттер үшін пайдаланылуда. Армаланған бетон архитектурасының ерте нысаны ретінде, ғимарат 2005 жылдың 20 сәуірінде Төрт күмбез павильоны, Пергола және Игликамен бірге Польшаның ресми ұлттық тарихи ескерткіштерінің бірі (Pomnik historii) деп жарияланды.

Тарих

Бұл Силезияның астанасы Бреслауда болды, онда 1813 жылы 10 наурызда Пруссия королі Фредерик Вильгельм III Пруссия халқын өзінің жариялауымен – An Mein Volk ("Менің халқыма") – Наполеонның оккупациясына қарсы көтерілуге шақырды. Осы жарлықта Фридрих патша Темір крест сыйлығын да құрды, ол кейіннен неміс әскери құрметінің ең әйгілі белгісі болды. Сол жылдың қазан айында Наполеон Лейпциг шайқасында жеңілді. Залдың ашылуы Германия империясындағы шайқастың 100 жылдығын атап өту мерекесінің бір бөлігі болды, сондықтан ол Jahrhunderthalle деп аталды. Бреслаудың қалалық билігі мемлекеттік қаржыландыруды күткенімен нәтижесіз болды және ақырында үлкен шығындарды өз қаражатынан төлеуге мәжбүр болды. Залдың айналасындағы ландшафт пен ғимараттарды Ханс Пёльциг жобалады және 1913 жылы 20 мамырда ханзада Вильгельмнің қатысуымен ашылды. Оның ішінде үлкен су қоймасы мен оның ішіндегі фонтандар, ал олардың үстінде жартылай эллипс пішіндес бетон пергола орналасқан. Солтүстік жағында жапон бағы құрылды. Силезиялық автор Герхарт Хауптман осы оқиғаға арнап Festspiel in deutschen Reimen пьесасын дайындады, бірақ Макс Рейнхардттың қойылымы антимилитаристік көзқарастары үшін ұлттық консервативті топтар тарапынан тоқтатылды. Еске алу шараларынан кейін ғимарат бұрын ат жарысы өткізілген көрме алаңында орналасқан көп мақсатты демалыс орталығы ретінде пайдаланылды. 1931 жылы ол Der Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten митингісіне орын берді, онда оның мүшелері соғыстар арасындағы Германия-Польша шекарасына наразылық білдіріп, Польша мен Литваға қатысты территориялық талаптарды талқылады. Екінші дүниежүзілік соғыста Бреслауды қоршау кезінде ғимараттың көп бөлігі қираудан сақталды. Соғыстан кейін, 1945 жылғы Потсдам келісіміне сәйкес қала Польшаның құрамына қайта енгеннен кейін, советтік билік залды Хала Лудова ("Халық залы") деп атады. 1948 жылы оның алдына Иглица деп аталатын биік, ине тәрізді металл мүсіні орнатылды. Зал 1997 және 2010 жылдары кең ауқымды жөндеуден өтті. Соңғы кезде неміс тіліндегі "Hala Stulecia" атауының поляк тіліндегі аудармасы ресми түрде қабылданды. Centennial Hall 1963 жылғы EuroBasket және 2009 жылғы EuroBasket турнирінің іріктеу кезеңіне қабылдады. Сондай-ақ, 1997 жылғы күрес әлем чемпионаты, 2000 жылғы дзюдодан Еуропа чемпионаты, 2009 жылғы әйелдер волейболынан Еуропа чемпионаты, 2013 жылғы ауыр атлетикадан әлем чемпионаты, 2014 жылғы FIVB ерлер волейболынан әлем чемпионаты және 2016 жылғы ерлер гандболынан Еуропа чемпионаты өтті. 2009-2011 жылдарғы жөндеуден кейін аренада қазір 10 000 адам сыя алады. 2014 жылдың қазан айында ғимарат американдық қордың бір ай бұрын құрған Keeping It Modern грант бағдарламасы аясында Гетти қорынан 200 000 доллар жөндеу грантын алды.

Сәулет

Centennial Hall үлгісіндегі күмбез темір бетоннан салынған, ішкі диаметрі мен биіктігі сол кездегі осындай ғимараттардың арасында ең үлкені болды. Симметриялы төрт жапырақты пішіндегі құрылымның ортасындағы үлкен дөңгелек кеңістік 7000 адамға арналған. Күмбездің биіктігі – болат пен шыныдан жасалған. 20 ғасырда Jahrhunderthalle темір бетонды құрылыстарды дамытудағы маңызды үлгі болды. Құрылыстың ортасында шамшырағы бар жоғары күмбез орналасқан. Іштен қарағанда күмбездің жоғарғы бөлігінде темір кресттің пішіні анық көрінеді, осы себепті Польшадағы коммунистік кезеңде құрылыстың орталық бөлігі жабылып қойылған.

Қол жеткізу

Зал қала орталығынан шығысқа қарай орналасқан, бірақ трамваймен немесе автобуспен оңай жетуге болады. Залда кішкентай кіру ақысымен бейсенбіден жексенбіге дейін сағат 10:00-ден 18:00-ге дейін ашық Зiyратар орталығы бар. Ғимарат пен оның төңірегін туристер мен жергілікті тұрғындар жиі барып қайтады. Ол Вроцлав зообағы, Жапон бағы және мультимедиялық фонтаны бар Пергола сияқты басқа да танымал туристік орындарға жақын орналасқан.