Кіріспе
Троя соғысының батыры
Грек мифологиясында Тоас (/θ//oʊ//ə//s/; Θόας), Этолия патшасы, Андрамон мен Горгенің ұлы және Троя соғысында гректер үшін күрескен батырлардың бірі. Тоас Хамон есімді ұл мен аты белгісіз қызға ие болды. "Илиада" да Тоас Троядағы қырық кемелік этоильдік жасақтың басшысы ретінде көрсетілген. Ол "Илиада" да бірнеше рет еске алынады, онда ол күресте де, сөйлеу өнерінде де өте шебер болғандығы айтылады. Басқа дереккөздерде Тоас Еленаға күйеу болуға талапкерлердің бірі және Ағаш жылқының ішінде жасырылған жауынгерлердің бірі деп көрсетіледі. Ол соғыстан кейін қауіпсіз үйіне оралған азанау гректердің қатарында болды.
Отбасы
Тоастың әкесі Андрамон, оның тууы мен тегі белгісіз. Андрамон, ежелгі Этолия қала-мемлекеті Калидонның патшасы Онейдің қызы Горгеге үйленді. Оней Тидей (Тебаға қарсы Жетінің бірі) және Мелеагер (Калидон шошқасын аулаудың бастамашысы және аргонавттардың бірі) батырларының әкесі, ал Троя соғысының батыры Диомедтің атасы болды. Қартайған Оней ағасы Агрийдің ұлдарына патшалығын жойққан еді. Бірақ оның немересі Диомед патшалықты қайтарып алып, Онейдің күйеу баласы Андрамонды Калидонның патшасы етіп тағайындады. Тоастың Хамон есімді ұлы мен аты белгісіз қызы болды. Хамон Оксилдің әкесі болды, ол Гераклидтердің Пелопоннеске жасаған жорығын басқарды, ал осы үшін Оксил Элис тағына отырды. Тоастың қызы Одиссейге үйленді, олардан Леонтофон (Арыстан өлтіруші) есімді ұл туды.
Троя соғысы
Троя соғысы басталған кезде Тоас әкесі Андрамоннан кейін Калидон тағына мұрагер болған. "Илиада" оның Калидон және жақын орналасқан Плерон қаласын билегенін, сондай-ақ онда оған "құдай сияқты құрмет көрсеткенін" айтады. Гесиодтың "Әйелдер тізімі" бойынша, Тоас Еленаға күйеу болуға талапкерлердің бірі болған. Осылайша, ол барлық талапкерлер секілді, Еленаны күйеуі Менелайға қайтару үшін Трояға соғыс ашуға міндеттеме беретін ант берген. "Илиададағы Кемелер тізімі" мәліметінше, Оней, оның ұлдары және немересі Мелеагердің бәрі қайтыс болғандықтан, Тоас Трояда соғысқан қырық кемеден тұратын Этолия жасағын басқарған.
"Илиада" да
Илиадада, жеке басы немесе ерекше еңбектері жоқ, қарапайым басшы болғанымен, Тоас бәрібір құрметке ие, оның есімі бірнеше рет айтылады. Ол этолдықтардың ең жақсысы деп сипатталады, сүңгі қорғауды жақсы біледі, бірақ жақын шайқаста да шебер, ал жиын кезінде жас жігіттер пікір таластырып тұрғанда, ахейлердің көптегендері одан асып түсе алмайды. 4-кітапта Тоас фракиялықты өлтіреді, бірақ оның қаруын алып тастай алмайды, себебі өлген жауынгердің серіктері оны кері ығыстырады. 7-кітапта ол Гектормен жекпе-жекке шайқасуға ерікті білдірген, Нестордың сөгісін естіген тоғыз грек батырының бірі. 13-кітапта Посейдон гректер арасында жүріп, оларды шайқасуға шақырады, алдымен Тейкерге, содан кейін Лейтусқа, Пенелейге, Тоасқа, Дейпирге, Мерионыға және Антилохқа барады. Ал сол кітапта гректер кемелерін сақтап қалу үшін күресіп жатқанда, Посейдон Тоас кейпінде грек батыры Идоменейге сұрайды: – Троялықтарға қарсы біздің гректердің мақтанышпен айтқан сөздері неге жоқ болды? Идоменей: – Зевс біздің үйден алыс, ешкімге естен кетпей өлгенімізді қалайды, – деп жауап береді. Бірақ: – Тоас, сен бұрын шайқаста қайсар болғаныңды көрдім, сондай-ақ басқаларды да жігерлендіресің. Қайда біреу шайқастан қашса, енді тоқтама, барлығын шақырып ал. Оның жалғыз сөзі 15-кітапта кездеседі, онда гректер Гектордың керемет түрде шайқас алаңына қайта келгенін көргеннен кейін қорқып кетеді. Бірақ Тоас гректерге былай дейді: – Енді қараңдар, менің көзімде үлкен ғажап болып тұр: Гектор қайта тіріліп, тағдырдан құтылды. Әрқайсымыз оның Теламон ұлы Аястың қолынан өлгенін үміттенген едік. Бірақ, міне, құдайлардың бірі Гекторды қайтадан құтқарып алды, ол даналардың тізелерін қайратсыздыққа түсірді, менің ойымша, ол қазір де солай болады, себебі ол Зевстің күркіреген дауысымен осылай батыл шайқасқа шықты. Ендеше, кел, мен айтқанымды істеңдер, бәріміз де мойынсұнайық. Көпшілікке кемелерге қайтуға бұйырық беріңдер, ал біз, әскердегі ең жақсы деп жариялағандарымыз, алға шығып, оған қарсы тұрып, созылған сүңгілермен кері итеріп жіберсек, онда ол даналардың қатарына кіруден қорқады деп ойлаймын. Соңында, 19-шы кітапта Тоас – Одиссейдің Ахиллге уәде берген сыйлықтарды жеткізу үшін Агаммнонның шатырына алып барған гректердің шағын тобының бірі, ол Брисейді алғаны үшін өтемақы ретінде берілді.
far the best of the Aetolians, well skilled in throwing the javelin, but a good man too in close fight, and in the place of assembly could but few of the Achaeans surpass him, when the young men were striving in debate. In Book 4, Thoas kills a Thracian, but is unable to strip him of his armor, being driven back by several of the dead warrior's comrades. in Book 7, he is one of the nine Greek warriors, who, after being rebuked by Nestor, finally volunteer to fight Hector in single combat. In Book 13, Poseidon, going among the Greeks urging them to fight on, goes first to Teucer, then to Leitus, Peneleos, Thoas, Deïpyrus, Meriones, and Antilochus, and later in the same Book, with the Greeks desperately battling to save their ships, Poseidon, under the guise of Thoas, asks the Greek hero Idomeneus: Where have all our proud Greek threats against the Trojans gone? And Idomenes responds, that Zeus must wish for all our deaths, far from home and unremembered, but:
Thoas, seeing that aforetime thou wast ever staunch in fight, and dost also urge on another, wheresoever thou seest one shrinking from fight, therefore now cease thou not, but call to every man. His only speech occurs in Book 15 where the Greeks, having seen Hector miraculously reappear on the battlefield, are "seized with fear". But Thoas, addressing the Greeks, says:
"Now look you, verily a great marvel is this that mine eyes behold, how that now he is risen again and hath avoided the fates, even Hector. In sooth the heart of each man of us hoped that he had died beneath the hands of Aias, son of Telamon. But lo, some one of the gods hath again delivered and saved Hector, who verily hath loosed the knees of many Danaans, as, I deem, will befall even now, since not without the will of loud thundering Zeus doth he stand forth thus eagerly as a champion. Nay come, even as I shall bid, let us all obey. The multitude let us bid return to the ships, but ourselves, all we that declare us to be the best in the host, let us take our stand, if so be we first may face him, and thrust him back with our outstretched spears; methinks, for all his eagerness he will fear at heart to enter into the throng of the Danaans." And finally, in Book 19, Thoas is one of the small delegations of Greeks who Odysseus took with him to the tent of Agamemnon, to bring back the many gifts Agamemnon had pledged to give Achilles, in reparation for his taking Briseis.
Басқа дереккөздер
Тоастың Троя соғысына қатысқанына қатысты екі оқиға "Илиада" кітабында баяндалған оқиғалардан кейін болды және олар кейінгі дереккөздерде келтірілген. Троя соғысы циклындағы "Кіші Илиада" поэмасында, Ахиллдің өлімінен бастап Ағаш жылқының салынуына дейінгі кезеңді қамтиды, Тоас Одиссейді Троя ішіндегі тыңшылық миссиясында танылмас үшін жаралайды. Көптеген кейінгі дереккөздер Тоасты Ағаш жылқының ішінде жасырылған грек жауынгерлерінің бірі деп атайды. Тоас "Одиссеяда" да, Одиссей айтқан соғыс әңгімесінде еске алынады.
Соғыстан кейін
Тоас соғыстан зардапсыз оралған грек басшыларының санатында болды. Кейбір деректерге сәйкес, ол Этолияға қайтып, онда билігін жалғастырды, ал басқалары Тоас Италияға, Бруттилер еліне қоныстанды деседі. Жергілікті дәстүр Тоасты Батыс Локристің маңызды қаласы Амфиссамен байланыстырады. Географ Паузаний Амфиссада Тоас ата-анасы Андрамон мен Горгенің қабірін көргенін, сондай-ақ Амфисса акрополіндегі Афина храмындағы Афинаның қола мүсінінің, Тоас Тройдан олжа ретінде әкелгені айтылады. Аполлодордың мәліметінше, Одиссей Пенелопаның күйеушілерін өлтіргені үшін Итакадан қуылғаннан кейін, Этолиядағы Тоасқа паналаған. Ол Тоас қызына үйленіп, одан Леонтофон атты ұл тудырып, қарттықтан қайтыс болды.